Η παράδοση για τη θαυμαστή εύρεση της εικόνας, οι δύο αδελφοί που έγιναν μοναχοί και οι ανεκτίμητοι πνευματικοί θησαυροί του μοναστηριού
Μία από τις ιστορικότερες Μονές της Εύβοιας πανηγυρίζει σήμερα, Κυριακή 23 Αυγούστου, ημέρα κατά την οποία η Ορθόδοξη Εκκλησία τελεί την Απόδοση της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, γνωστή και ως τα «Εννιάμερα της Παναγίας».
Η Ιερά Μονή Παναγίας Μακρυμάλλης είναι κτισμένη βόρεια των Ψαχνών, σε μικρή απόσταση από το χωριό Μακρυμάλλη, στην πλαγιά ενός καταπράσινου λόφου.
Αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα προσκυνήματα της κεντρικής Εύβοιας, με ιστορία που, σύμφωνα με την παράδοση, ξεκινά περίπου τον 12ο αιώνα.
Οι αλλεπάλληλες καταστροφές που υπέστη το μοναστήρι στο πέρασμα των αιώνων είχαν ως αποτέλεσμα να μη διασωθούν γραπτές μαρτυρίες για τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας του. Όσα είναι γνωστά για την ίδρυσή του μεταφέρονται κυρίως μέσα από την προφορική παράδοση.
Το φως στον απέναντι βράχο
Σύμφωνα με την παράδοση, κτίτορες της Μονής ήταν δύο αδέλφια, τα οποία είχαν στην περιοχή τις καλύβες όπου διατηρούσαν τα ποίμνιά τους.
Κάθε βράδυ έβλεπαν ένα μυστηριώδες φως να εμφανίζεται στον απέναντι βράχο. Η εικόνα επαναλαμβανόταν και τελικά αποφάσισαν να πλησιάσουν το σημείο για να διαπιστώσουν τι συνέβαινε.
Εκεί βρήκαν την εικόνα της Παναγίας.
Τα δύο αδέλφια μετέφεραν την εικόνα στις καλύβες τους και κατασκεύασαν ένα πρόχειρο προσκυνητάρι, όπου την τοποθέτησαν και άναβαν καθημερινά το καντήλι της.
Αργότερα εγκατέλειψαν τα εγκόσμια, έγιναν μοναχοί και έκτισαν τη Μονή, η ίδρυση της οποίας τοποθετείται περίπου στον 12ο αιώνα.
Μία εκδοχή για την ονομασία της αναφέρει ότι προήλθε από τα μακριά μαλλιά που είχαν οι δύο αδελφοί. Πρόκειται, ωστόσο, για στοιχείο της προφορικής παράδοσης και όχι για ιστορικά τεκμηριωμένη εξήγηση.
Οι τοιχογραφίες και οι εικόνες του τέμπλου
Στο εσωτερικό της Μονής διατηρούνται αξιόλογα έργα εκκλησιαστικής τέχνης.
Ξεχωρίζουν οι σωζόμενες τοιχογραφίες στην κόγχη του Ιερού Βήματος και ιδιαίτερα η παράσταση της Πλατυτέρας, με δύο Αγγέλους να βρίσκονται εκατέρωθέν της.
Σημαντικής καλλιτεχνικής και ιστορικής αξίας είναι επίσης αρκετές από τις εικόνες του τέμπλου, οι οποίες χρονολογούνται από το 1882.
Ανάμεσα στα κειμήλια του μοναστηριού περιλαμβάνονται ένα αργυρό Ευαγγέλιο του 1754, ένα Άγιο Ποτήριο του 1796 και ένα Θυμιατό του 1808.
Η βιβλιοθήκη της Μονής διαθέτει ακόμη μία πλούσια συλλογή βιβλίων και έργων θρησκευτικού και ιστορικού περιεχομένου, αποτυπώνοντας τη μακρόχρονη πνευματική παρουσία της στην περιοχή.
Τα Τίμια Λείψανα που φυλάσσονται στη Μονή
Πολύτιμο πνευματικό θησαυρό αποτελούν τα Τίμια Λείψανα Αγίων που φυλάσσονται στο μοναστήρι.
Μεταξύ αυτών βρίσκονται λείψανα των Αγίων Παρθενίου, Παρασκευής, Χαραλάμπους, Παντελεήμονος, Αναργύρων, Βασιλείου Αγκύρας, Νικήτα, Αυξεντίου, Στράτωνος και Ιγνατίου, καθώς και του Τιμίου Προδρόμου και του Αγίου Ρηγίνου, επισκόπου Σκοπέλου.
Στη Μονή υπάγονται επίσης το Μετόχι της Παναγίας Χιλιαδούς, ο ναός του Αγίου Δημητρίου, ο οποίος χρονολογείται από τον 15ο αιώνα, και αρκετά εξωκκλήσια.
Η Ιερά Μονή Παναγίας Μακρυμάλλης πανηγυρίζει δύο φορές τον χρόνο: στις 23 Αυγούστου, κατά την Απόδοση της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, και στις 7 Φεβρουαρίου, ημέρα μνήμης του Αγίου Παρθενίου.
Το Απολυτίκιο της Παναγίας Μακρυμάλλης
Ἦχος α´. Τῆς ἐρήμου πολίτης.
Τὴν σεπτήν Σου Εἰκόνα προσκυνοῦμεν Πανύμνητε, ἥν καὶ θαυμαστῶς κατεδέξω δωρηθῆναι τῇ ποίμνῃ Σου, ἐν μέσῳ ὑπερλάμποντος φωτός, νυκτὶ ᾗ οἱ ποιμένες εὐλαβῶς, ἐν τῇ πέτρᾳ καθεώρων τῆς σεμνοτάτης μορφῆς Σου τὸ ἄῤῥητον. Δόξα τῇ ἐμφανείᾳ Σου Ἁγνή, δόξα τοῖς θαυμασίοις Σου, δόξα τῇ πρὸς ἡμᾶς Σου ἀνεκφράστῳ προνοίᾳ Ἄχραντε.