Η φωτιά έπληξε συγκεκριμένο τμήμα του σπάνιου οικοσυστήματος, χωρίς να το αφανίσει – Οι φοίνικες του Θεόφραστου μπορούν να αναβλαστήσουν, όμως οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι καμία φυσική αντοχή δεν είναι ανεξάντλητη
Η Πρέβελη πληγώθηκε, αλλά δεν καταστράφηκε ολοκληρωτικά. Οι πρώτες επιτόπιες εκτιμήσεις και το φωτογραφικό υλικό από το φοινικόδασος δείχνουν ότι η μεγάλη πυρκαγιά δεν προκάλεσε την απόλυτη καταστροφή που αρχικά φοβήθηκαν κάτοικοι, επιστήμονες και φορείς προστασίας του περιβάλλοντος.
Οι σοβαρότερες ζημιές εντοπίζονται σε συγκεκριμένο τμήμα του οικοσυστήματος, κυρίως κοντά στις εκβολές του ποταμού. Το μεγαλύτερο μέρος του φοινικόδασους φαίνεται ότι διατηρήθηκε, ενώ σε αρκετά σημεία οι φλόγες πέρασαν γρήγορα, καψαλίζοντας τη βλάστηση χωρίς να καταστρέψουν ολοσχερώς τους φοίνικες.
Η επίσημη εικόνα που δόθηκε μετά τις αυτοψίες διαψεύδει τις αρχικές εκτιμήσεις περί ολοκληρωτικής καταστροφής. Η Περιφέρεια Κρήτης αναφέρει ότι οι ζημιές δεν εκτείνονται στο σύνολο του φοινικόδασους και περιορίζονται κυρίως στην περιοχή κοντά στο ποτάμι.
Η ένταση της φωτιάς θα κρίνει την επόμενη ημέρα
Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι μόνο πόση έκταση διέσχισε η πυρκαγιά, αλλά με ποια ένταση έκαιγε όταν πέρασε ανάμεσα στους φοίνικες.
Μια φωτιά που κινείται γρήγορα μπορεί να προκαλέσει επιφανειακά εγκαύματα στα δέντρα, χωρίς να καταστρέψει τον κορμό και το ριζικό τους σύστημα. Αντίθετα, η παρατεταμένη έκθεση σε υψηλές θερμοκρασίες μπορεί να νεκρώσει ολοκληρωτικά τα φυτά και να εξαλείψει τη δυνατότητα φυσικής αναγέννησης.
Αυτό ακριβώς προσπαθούν να διαπιστώσουν οι ειδικοί: ποιοι φοίνικες έχουν υποστεί μόνο εξωτερικές ζημιές και ποιοι έχουν πληγεί σε τέτοιο βαθμό ώστε να μην μπορούν να αναβλαστήσουν.
Οι πρώτες ενδείξεις αφήνουν περιθώριο αισιοδοξίας. Ο φοίνικας του Θεόφραστου διαθέτει σημαντική ικανότητα αναγέννησης και, εφόσον παραμείνει ζωντανό το υπόγειο τμήμα του, μπορεί να αναπτύξει νέους βλαστούς.
Το μάθημα της καταστροφής του 2010
Το φοινικόδασος της Πρέβελης έχει αποδείξει και στο παρελθόν τη δύναμή του. Μετά τη μεγάλη πυρκαγιά του 2010, όταν το οικοσύστημα είχε υποστεί πολύ βαρύτερες ζημιές, οι φοίνικες άρχισαν σταδιακά να αναβλαστάνουν.
Η πλήρης επαναφορά δεν έγινε μέσα σε λίγους μήνες. Χρειάστηκαν περίπου επτά έως οκτώ χρόνια για να αποκτήσει ξανά το δάσος τη γνώριμη εικόνα του. Η προηγούμενη αυτή εμπειρία ενισχύει την εκτίμηση ότι και τώρα η φύση μπορεί να επουλώσει τις πληγές της.
Δεν πρόκειται, όμως, για αυτόματη ούτε για εγγυημένη διαδικασία. Το έδαφος πρέπει να προστατευθεί από διάβρωση, η ανθρώπινη παρουσία να περιοριστεί στα απολύτως αναγκαία σημεία και να αποφευχθούν νέες πιέσεις στο ήδη τραυματισμένο οικοσύστημα.
Η πολύτιμη ασφάλεια του γενετικού υλικού
Το φοινικόδασος έχει ενταχθεί στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα LIFE Phoenix, που αφορά την προστασία των φοινικοδασών της Κρήτης και των Κανάριων Νήσων.
Στο πλαίσιο του προγράμματος έχουν πραγματοποιηθεί περιφράξεις, έχουν χαραχθεί μονοπάτια και έχουν ληφθεί μέτρα ώστε οι χιλιάδες επισκέπτες της Πρέβελης να μην κινούνται ανεξέλεγκτα ανάμεσα στους φοίνικες.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η συλλογή σπόρων που έχουν μεταφερθεί στην Αθήνα. Το γενετικό αυτό υλικό αποτελεί μια πολύτιμη δικλίδα ασφαλείας, σε περίπτωση που κάποια μελλοντική καταστροφή προκαλέσει μη αναστρέψιμες απώλειες.
«Γλιτώσαμε» δεν σημαίνει ότι τελείωσε ο κίνδυνος
Η ανακούφιση από τις πρώτες εκτιμήσεις δεν πρέπει να μετατραπεί σε εφησυχασμό. Ένα τόσο σπάνιο οικοσύστημα δεν μπορεί να δοκιμάζεται ξανά και ξανά μέχρι να εξαντληθεί η φυσική του αντοχή.
Οι φοίνικες του Θεόφραστου μπορεί να έχουν τη δυνατότητα να ξαναγεννιούνται, όμως καμία αναγέννηση δεν είναι δεδομένη έπειτα από κάθε πυρκαγιά. Μια νέα φωτιά, μεγαλύτερης έντασης ή σε μικρό χρονικό διάστημα, θα μπορούσε να αποδειχθεί μοιραία.
Η Πρέβελη, αυτή τη φορά, φαίνεται ότι απέφυγε τα χειρότερα. Το πραγματικό ζητούμενο, όμως, δεν είναι να πανηγυρίζουμε κάθε φορά που ένα φυσικό μνημείο επιβιώνει από θαύμα. Είναι να υπάρξει τέτοια προστασία, ώστε να μη χρειαστεί να δοκιμαστεί ξανά.