Η 1η Μαΐου δεν είναι μια απλή ημερομηνία στο ημερολόγιο. Είναι η μέρα που η Ιστορία θυμίζει πως κανένα εργασιακό δικαίωμα δεν χαρίστηκε. Όλα κερδήθηκαν με αγώνες, απεργίες, θυσίες και αίμα.
Η Πρωτομαγιά έχει λουλούδια, στεφάνια, άνοιξη και φως.
Αλλά δεν είναι μόνο αυτό.
Πίσω από το πρωτομαγιάτικο στεφάνι υπάρχει μια άλλη, πιο βαριά μνήμη. Η μνήμη των εργατών που σήκωσαν κεφάλι. Των ανθρώπων που δεν ζήτησαν πολυτέλειες, αλλά το αυτονόητο: να μη ζουν σαν μηχανές, να μη λιώνουν από το πρωί ως το βράδυ για ένα μεροκάματο πείνας, να έχουν χρόνο για την οικογένεια, την ανάπαυση, τη ζωή.
Η Πρωτομαγιά είναι η μέρα που θυμίζει ότι το οκτάωρο, η ασφάλιση, η άδεια, οι συλλογικές συμβάσεις, η προστασία του εργαζόμενου, δεν έπεσαν από τον ουρανό. Δεν ήταν δώρο καμίας εξουσίας. Ήταν κατάκτηση.
Από τη γιορτή της άνοιξης στη γιορτή των εργατών
Ιστορικά, η πρώτη μέρα του Μάη ήταν συνδεδεμένη με την άνοιξη, τη γονιμότητα, την αναγέννηση της φύσης. Γι’ αυτό και το στεφάνι της Πρωτομαγιάς έμεινε ως σύμβολο ζωής, ελπίδας και ανανέωσης.
Όμως η νεότερη Ιστορία έδωσε στην ημέρα αυτή άλλο βάρος.
Το 1886, στο Σικάγο, χιλιάδες εργάτες βγήκαν στους δρόμους διεκδικώντας το οκτάωρο. Το σύνθημα ήταν καθαρό:
8 ώρες δουλειά, 8 ώρες ανάπαυση, 8 ώρες ζωή.
Αυτό που σήμερα μοιάζει αυτονόητο, τότε θεωρήθηκε σχεδόν εξέγερση. Οι κινητοποιήσεις χτυπήθηκαν βίαια. Υπήρξαν νεκροί, συλλήψεις, καταστολή. Από εκείνη τη στιγμή, η 1η Μαΐου έγινε παγκόσμιο σύμβολο των εργατικών αγώνων.
Όχι ως γιορτή εξουσίας.
Ως ημέρα μνήμης απέναντι στην εξουσία.
Η ελληνική Πρωτομαγιά έχει δικό της αίμα
Στην Ελλάδα, η Πρωτομαγιά δεν είναι ξένη υπόθεση. Έχει ελληνικές πληγές, ελληνικές θυσίες, ελληνικά πρόσωπα.
Το 1936, στη Θεσσαλονίκη, οι καπνεργάτες και άλλοι εργαζόμενοι βγήκαν στους δρόμους διεκδικώντας καλύτερες συνθήκες ζωής. Η καταστολή υπήρξε σκληρή. Οι νεκροί εργάτες έγιναν σύμβολα μιας ολόκληρης εποχής.
Και μετά ήρθε η Πρωτομαγιά του 1944.
Στην Καισαριανή, 200 αγωνιστές εκτελέστηκαν από τους Ναζί. Η ημερομηνία χαράχτηκε στη συλλογική μνήμη όχι ως απλή ιστορική αναφορά, αλλά ως κραυγή. Ως υπενθύμιση ότι η ελευθερία, η αξιοπρέπεια και η αντίσταση πληρώθηκαν με ζωές.
Η Πρωτομαγιά σήμερα
Σήμερα, κάποιοι θέλουν την Πρωτομαγιά απλώς ως αργία. Ως ευκαιρία για εκδρομή, στεφάνι, φωτογραφίες και ξεκούραση.
Δεν είναι κακό να χαρεί κανείς την άνοιξη.
Αλλά είναι ιστορική ύβρις να ξεχνά τι σημαίνει η μέρα.
Γιατί σε μια εποχή που η εργασία γίνεται ξανά πιο αβέβαιη, που οι μισθοί πιέζονται, που η ακρίβεια καταπίνει το εισόδημα, που η υπερεργασία βαφτίζεται «ευελιξία», η Πρωτομαγιά δεν είναι μουσειακό σύμβολο.
Είναι ζωντανό πολιτικό και κοινωνικό μήνυμα.
Θυμίζει ότι ο εργαζόμενος δεν είναι αριθμός.
Δεν είναι αναλώσιμος.
Δεν είναι απλή μονάδα παραγωγής.
Είναι άνθρωπος.
Η Πρωτομαγιά δεν είναι κόκκινο λουλούδι για το βάζο της Ιστορίας.
Είναι κόκκινο σημάδι στη μνήμη της κοινωνίας.
Είναι η μέρα που λέει καθαρά πως η αξιοπρέπεια στη δουλειά δεν είναι χάρη. Είναι δικαίωμα.
Και όποιος θέλει να τη μετατρέψει σε απλή αργία, χωρίς μνήμη και χωρίς νόημα, φοβάται ακριβώς αυτό που συμβολίζει:
τον εργαζόμενο που σηκώνει κεφάλι και θυμάται ότι τίποτα δεν του χαρίστηκε. Όλα κατακτήθηκαν