Το πραγματικό – όχι το λογιστικό – χρέος της χώρας

Η δημόσια συζήτηση για το χρέος της Ελλάδας κυριαρχείται από αριθμούς που δεν είναι εύκολο να κατανοηθούν. Άλλοι μιλούν για 404 δισ. €, άλλοι για 423 δισ. €, ενώ σημαντικές υποχρεώσεις παραμένουν «αόρατες» στα επίσημα στοιχεία. Το αποτέλεσμα; Οι πολίτες έχουν την αίσθηση πως κάτι δεν ταιριάζει – και πράγματι, δεν ταιριάζει: το οικονομικό χρέος της χώρας είναι σημαντικά μεγαλύτερο από το λογιστικό.Στόχος του άρθρου αυτού είναι να εξηγήσει με ακρίβεια και χωρίς τεχνικούς φραγμούς πόσο πραγματικά χρωστάμε, ποια χρέη δεν εμφανίζονται στα επίσημα στοιχεία της Κεντρικής Κυβέρνησης και γιατί το σύστημα καταγραφής δημιουργεί παραπλανητική εικόνα.

1. Οι δύο “Ελλάδες”: Κεντρική και Γενική Κυβέρνηση

Η Eurostat χρησιμοποιεί δύο βασικούς δείκτες:

α) Χρέος Γενικής Κυβέρνησης (General Government Debt)

→ 403,861 δισ. € (31.12.2024)
Αυτός είναι ο αριθμός που βλέπουν οι αγορές και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

β) Χρέος Κεντρικής Κυβέρνησης (Central Government Debt / Κράτος)

→ 422,646 δισ. €Η διαφορά (~19 δισ. €) οφείλεται κυρίως σε repos και ενδοκυβερνητικές υποχρεώσεις που αφαιρούνται από τη Γενική Κυβέρνηση, αλλά εμφανίζονται στην Κεντρική.Το πρόβλημα όμως δεν σταματά εκεί.

2. Τι λείπει από το χρέος του Κράτους: Οι αναβαλλόμενοι τόκοι των 12,5 δισ. €

Το EFSF (ο βασικός φορέας των μνημονιακών δανείων) “πάγωσε” τόκους περίπου 12,5 δισ. €, οι οποίοι θα προστεθούν στο χρέος μετά το 2033.Αυτοί οι τόκοι:υπάρχουν ήδη ως υποχρέωση,καταγράφονται στο χρέος Γενικής Κυβέρνησης,αλλά δεν εμφανίζονται ως χρέος Κεντρικής Κυβέρνησης επειδή – όπως απάντησε το Υπουργείο – “δεν γνωρίζουμε τις δόσεις αποπληρωμής τους”.Με άλλα λόγια:
το κράτος χρωστάει, αλλά δεν το γράφει στην καρτέλα του, επειδή δεν έχει συγκεκριμένη ημερομηνία πληρωμής.Πρόκειται για λογιστική διάκριση της Eurostat, όχι οικονομική πραγματικότητα.

3. Το 2024 η Ελλάδα χρωστούσε πολύ περισσότερα από τα 403 ή 423 δισ. €

Αν αποτυπώσουμε την πλήρη εικόνα – όπως θα έκανε μια ιδιωτική επιχείρηση με πραγματικό διπλογραφικό σύστημα – τότε το χρέος της χώρας αποτελείται από:

(1) Χρέος Κεντρικής Κυβέρνησης

422,646 δισ. €

(2) Αναβαλλόμενοι τόκοι EFSF (απείκαστοι)

+12,5 δισ. €Πρόκειται για τόκους που έχουν ήδη παραχθεί, αλλά εμφανίζονται λογιστικά μόνο μετά το 2033.

(3) Κρυφές – μη βεβαιωμένες υποχρεώσεις λόγω μη διπλογραφικού συστήματος

+10–15 δισ. € (συντηρητική εκτίμηση)
Αφορούν:χρέη προς προμηθευτές που εμφανίζονται με καθυστέρηση,υποχρεώσεις φορέων του Δημοσίου προς τρίτους,εμπλοκές μεταξύ ταμείων και κρατικού προϋπολογισμού,υποχρεώσεις νοσοκομείων, ΟΤΑ και ΝΠΔΔ οι οποίες λογιστικά εμφανίζονται ως «εκκρεμότητες» και όχι ως χρέος.

(4) Αποθεματικά φορέων δεσμευμένα σε repos (τα οποία το κράτος πρέπει να επιστρέψει)

~20 δισ. €Τα repos μειώνουν το χρέος της Γενικής Κυβέρνησης αλλά δεν μειώνουν την πραγματική υποχρέωση:
το Κράτος οφείλει να τα επιστρέψει στα ασφαλιστικά ταμεία και τους φορείς.

 Το πραγματικό οικονομικό χρέος της Ελλάδας

**422,6

12,510–1520
= 465–470 δισ. €**Με βάση συντηρητικές υποθέσεις, το πραγματικό χρέος ξεπερνά τα 465 δισ. €, ίσως να αγγίζει και τα 470 δισ. €.

4. Πώς γίνεται και “εμφανιζόμαστε” να χρωστάμε λιγότερα;

Για τρεις λόγους:

1. Δεν εφαρμόζουμε πλήρες διπλογραφικό σύστημα στο κράτος

Οι επιχειρήσεις καταγράφουν δεδουλευμένα.
Το κράτος καταγράφει μόνο βεβαιωμένα και πληρωτέα.

2. Οι αναβαλλόμενοι τόκοι εμφανίζονται μόνο στη Γενική, όχι στην Κεντρική Κυβέρνηση

Μια καθαρά τεχνική επιλογή της Eurostat.

3. Τα repos μειώνουν τεχνητά το χρέος

Χρήματα φορέων κατατίθενται στην Τράπεζα της Ελλάδος, δανείζονται από το Κράτος και εμφανίζονται ως μείωση του χρέους της Γενικής Κυβέρνησης.

5. Η μεγάλη εικόνα: Χρεοκοπήσαμε με 299 δισ. € και σήμερα χρωστάμε πάνω από 465 δισ. €

Το πιο ανησυχητικό συμπέρασμα είναι αυτό:Το 2009 η Ελλάδα κατέρρευσε με περίπου 299 δισ. € χρέος.Το 2024, μετά από 15 χρόνια λιτότητας, νέων δανείων, αναδιαρθρώσεων και “σωτηριών”, η χώρα χρωστά σχεδόν 170 δισ. € περισσότερα.Κι όμως, το δημόσιο αφήγημα μιλά για “βιωσιμότητα” του χρέους.

6. Τι σημαίνουν όλα αυτά για τους πολίτες;

Σημαίνει ότι:Το κράτος παρουσιάζει μειωμένη λογιστική εικόνα χρέους, χωρίς να απεικονίζει το πραγματικό βάρος.Οι υποχρεώσεις προς ασφαλιστικά ταμεία, φορείς, κοινωνικά ταμεία και παγωμένους τόκους θα βαρύνουν μελλοντικούς προϋπολογισμούς.Η μείωση του χρέους δεν είναι ουσιαστική, αλλά λογιστική.Και κυρίως:
η Ελλάδα δεν έχει αποκτήσει ακόμη διαφάνεια στην πλήρη καταγραφή των πραγματικών οικονομικών της υποχρεώσεων.

7. Επίλογος: Δεν θέλουμε να έχουμε δίκιο – αλλά έχουμε

Το πιο απογοητευτικό είναι ότι οι πολίτες διαισθάνονται την αλήθεια, πριν καν τη δουν γραμμένη:η χώρα χρωστά πολύ περισσότερα από αυτά που δηλώνει.Η διαφορά ανάμεσα στο λογιστικό και το πραγματικό χρέος δεν είναι λεπτομέρεια.
Είναι ο καθρέφτης της αδυναμίας του κράτους να λειτουργήσει με διαφάνεια και μεθοδολογία ιδιωτικού τομέα.Το πρόβλημα δεν διορθώνεται με δημιουργική λογιστική.
Διορθώνεται μόνο με ένα σύγχρονο, υποχρεωτικό, ενιαίο, διπλογραφικό σύστημα για όλο το Δημόσιο, ώστε να γνωρίζουμε – επιτέλους – τι πραγματικά χρωστάμε.