Ούτε πόλεμος, ούτε ειρήνη: μια εκεχειρία-ομίχλη στον Ορμούζ και ένας πρόεδρος που ψάχνει έξοδο χωρίς να φανεί ότι υποχωρεί
Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν ψάχνει πια τη μεγάλη νίκη απέναντι στο Ιράν. Ψάχνει την έξοδο. Όχι μια καθαρή συμφωνία, όχι μια τελική στρατιωτική λύση, αλλά μια πολιτική απόδραση μέσα από την ασάφεια: εκεχειρία χωρίς σαφές τέλος, συνομιλίες χωρίς πραγματικό τραπέζι, πίεση χωρίς οριστική σύγκρουση.
Αυτό που διαμορφώνεται στα Στενά του Ορμούζ δεν είναι αποκλιμάκωση. Είναι μια νέα γκρίζα ζώνη. Η Ουάσιγκτον κρατά την πίεση, η Τεχεράνη δοκιμάζει τα όρια, το Ισραήλ αδημονεί και η διεθνής ναυτιλία μπαίνει στο κέντρο ενός παιχνιδιού όπου κανείς δεν θέλει να χρεωθεί τον πόλεμο, αλλά όλοι προετοιμάζονται γι’ αυτόν.
Η τραμπική μέθοδος: πρώτα ένταση, μετά ομίχλη
Ο Τραμπ ξέρει ότι ένας παρατεταμένος πόλεμος με το Ιράν δεν είναι τηλεοπτικό επεισόδιο. Έχει κόστος, έχει απρόβλεπτες συνέπειες, έχει πετρέλαιο, έχει Ορμούζ, έχει Ισραήλ, έχει Πεντάγωνο, έχει συμμάχους που φοβούνται και αντιπάλους που περιμένουν το λάθος.
Γι’ αυτό και η «λύση» που φαίνεται να επιλέγει είναι η πιο χαρακτηριστική του: να μην επιλέξει καθαρά.
Ούτε επιστροφή σε γενικευμένες εχθροπραξίες.
Ούτε όμως και πραγματική συμφωνία με το Ιράν.
Ούτε πλήρης αποκλιμάκωση.
Ούτε καθαρή σύγκρουση.
Μια κατάσταση ενδιάμεση. Μια εκεχειρία που παρατείνεται, αλλά δεν κλείνει τίποτα. Μια διπλωματία που αναγγέλλεται, αλλά δεν προχωρά. Μια πίεση που παραμένει, ώστε ο Τραμπ να μπορεί να λέει στο εσωτερικό του ακροατήριο ότι δεν υποχώρησε.
Αυτό είναι το κλειδί: ο Τραμπ δεν θέλει να φανεί ειρηνοποιός από ανάγκη. Θέλει να φανεί ισχυρός που δίνει χρόνο.
Ο Ορμούζ είναι το πραγματικό πεδίο μάχης
Η μεγάλη εικόνα δεν βρίσκεται στις δηλώσεις. Βρίσκεται στα Στενά του Ορμούζ.
Εκεί κρίνεται αν η κρίση είναι υπό έλεγχο ή αν απλώς έχει μεταφερθεί από τα πυραυλικά πλήγματα στη ναυτιλία, την ενέργεια και την ασφάλεια των θαλάσσιων διαδρόμων.
Το Ιράν δεν χρειάζεται απαραίτητα να κλείσει πλήρως τον Ορμούζ. Αρκεί να τον κάνει αβέβαιο. Αρκεί να περάσει το μήνυμα ότι κάθε πλοίο μπορεί να ελεγχθεί, να καθυστερήσει, να ακινητοποιηθεί, να γίνει αντικείμενο πολιτικού εκβιασμού.
Αυτή είναι η ιρανική απάντηση στον αμερικανικό αποκλεισμό:
εσείς πιέζετε τα λιμάνια μας, εμείς πιέζουμε τη διέλευση.
Και εδώ αρχίζει το πρόβλημα για τη Δύση. Γιατί ο Ορμούζ δεν είναι ένα περιφερειακό πέρασμα. Είναι αρτηρία του παγκόσμιου εμπορίου και της ενέργειας. Όταν εκεί ανεβαίνει η θερμοκρασία, ολόκληρη η παγκόσμια οικονομία ιδρώνει.
Η Ελλάδα δεν είναι θεατής
Η υπόθεση των ελληνόκτητων πλοίων είναι η λεπτομέρεια που αποκαλύπτει το μεγάλο πρόβλημα.
Όταν πλοία ελληνικών συμφερόντων εμπλέκονται σε μια κρίση στον Ορμούζ, η Ελλάδα δεν μπορεί να παρακολουθεί σαν να πρόκειται για μακρινό γεωπολιτικό επεισόδιο. Η ελληνική ναυτιλία βρίσκεται στην πρώτη γραμμή τέτοιων κρίσεων, είτε το θέλει είτε όχι.
Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η ψυχρή λογική με την οποία η Ουάσιγκτον φαίνεται να αξιολογεί την κατάσταση: αν δεν είναι αμερικανικό ή ισραηλινό πλοίο, τότε η ένταση δεν θεωρείται απαραίτητα παραβίαση της εκεχειρίας.
Αυτό είναι μήνυμα. Και είναι βαρύ.
Διότι δείχνει ότι η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας δεν αντιμετωπίζεται πάντα ως ενιαία αρχή. Αντιμετωπίζεται ως ιεράρχηση συμφερόντων. Άλλο το αμερικανικό πλοίο. Άλλο το ισραηλινό. Άλλο το ελληνόκτητο. Άλλο το «τρίτο» πλοίο που βρίσκεται απλώς στη λάθος θάλασσα, τη λάθος στιγμή.
Για μια χώρα όπως η Ελλάδα, αυτό δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι στρατηγική προειδοποίηση.
Το Ισραήλ πιέζει, ο Τραμπ φρενάρει
Το Ισραήλ δεν βλέπει την εκεχειρία ως τέλος. Τη βλέπει ως ανάπαυλα.
Η ισραηλινή πλευρά θέλει να ολοκληρώσει αυτό που θεωρεί στρατηγική αποδυνάμωση του Ιράν. Θέλει καθαρό πλήγμα στην ιρανική ισχύ. Θέλει, πολιτικά και στρατιωτικά, ένα αποτέλεσμα που θα μπορεί να παρουσιαστεί ως ιστορική αλλαγή ισορροπιών στη Μέση Ανατολή.
Ο Τραμπ όμως έχει άλλο πρόβλημα. Δεν θέλει να εμφανιστεί ως πρόεδρος που σύρθηκε σε πόλεμο χωρίς τέλος. Θέλει να κρατήσει το Ισραήλ κοντά, αλλά όχι να μετατραπεί σε εκτελεστικό βραχίονα της πιο σκληρής ισραηλινής γραμμής.
Έτσι παίζει διπλό παιχνίδι:
στηρίζει, αλλά καθυστερεί.
απειλεί, αλλά δεν δεσμεύεται.
παρατείνει την εκεχειρία, αλλά κρατά τις στρατιωτικές επιλογές στο τραπέζι.
Αυτό όμως είναι εξαιρετικά ασταθές. Γιατί όσο περισσότερο κρατά η ασάφεια, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες ενός λάθους, ενός επεισοδίου, μιας κατάσχεσης, μιας επίθεσης, μιας υπερβολικής απάντησης.
Η παγίδα της «ελεγχόμενης κρίσης»
Ο Τραμπ πιστεύει ότι μπορεί να ελέγξει την κρίση επειδή την πάγωσε. Όμως το πάγωμα δεν είναι λύση. Είναι αναβολή.
Και στη Μέση Ανατολή, οι αναβολές συχνά γίνονται πυροκροτητές.
Η Ουάσιγκτον κρατά τον αποκλεισμό.
Η Τεχεράνη κρατά τον Ορμούζ υπό πίεση.
Το Ισραήλ κρατά το δάχτυλο στη σκανδάλη.
Οι αγορές κρατούν την ανάσα τους.
Οι ναυτιλιακές εταιρείες υπολογίζουν ρίσκο.
Οι σύμμαχοι περιμένουν να δουν αν η εκεχειρία είναι πραγματική ή σκηνικό.
Αυτή είναι η πιο επικίνδυνη μορφή κρίσης: εκείνη που όλοι ονομάζουν προσωρινή, αλλά κανείς δεν ξέρει πότε τελειώνει.
Τα 3 κρίσιμα σημεία
1. Ο Τραμπ δεν θέλει πόλεμο, αλλά δεν μπορεί να δείξει υποχώρηση
Η πολιτική του έξοδος περνά μέσα από την ασάφεια. Όσο δεν υπάρχει συμφωνία, μπορεί να λέει ότι πιέζει. Όσο δεν υπάρχει πόλεμος, μπορεί να λέει ότι απέφυγε την καταστροφή.
2. Το Ιράν δεν χρειάζεται να νικήσει στρατιωτικά
Αρκεί να αποδείξει ότι μπορεί να κάνει τον Ορμούζ αβέβαιο. Σε τέτοιες κρίσεις, η αβεβαιότητα είναι δύναμη.
3. Η Ελλάδα έχει λόγο να ανησυχεί
Η ελληνόκτητη ναυτιλία κινείται μέσα σε μια ζώνη όπου οι μεγάλες δυνάμεις μετρούν πρώτα τα δικά τους πλοία και μετά τα υπόλοιπα. Αυτό πρέπει να διαβαστεί ψυχρά και σοβαρά.
Η «απόδραση» του Τραμπ από το Ιράν δεν θα γίνει με συνθήκη ειρήνης. Θα γίνει με ομίχλη.
Με μια εκεχειρία που υπάρχει αλλά δεν εγγυάται τίποτα.
Με συνομιλίες που ανακοινώνονται αλλά δεν ξεκινούν ουσιαστικά.
Με τον Ορμούζ μισάνοιχτο.
Με το Ιράν να πιέζεται αλλά να μην υποτάσσεται.
Με το Ισραήλ να περιμένει.
Με την Αμερική να απειλεί χωρίς να αποφασίζει.
Με την παγκόσμια ναυτιλία να πληρώνει το κόστος της αβεβαιότητας.
Αυτό δεν είναι ειρήνη.
Δεν είναι ούτε νίκη.
Είναι μια κρίση σε αναμονή.
Και οι κρίσεις σε αναμονή έχουν ένα κακό: κάποια στιγμή σταματούν να περιμένουν.