Η δίκη για την τραγωδία των Τεμπών αρχίζει με 36 κατηγορούμενους, 352 μάρτυρες και εκατοντάδες δικηγόρους. Όμως το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο ποιοι θα καθίσουν στο εδώλιο, αλλά ποιοι εξακολουθούν να στέκονται όρθιοι πάνω στα ερείπια ενός κράτους που πρόδωσε 57 ανθρώπους.
Η ώρα της Δικαιοσύνης ή η τελευταία δοκιμασία της;
Τρία χρόνια μετά τη νύχτα που έσπασε οριστικά το ψέμα της “κανονικότητας”, η υπόθεση των Τεμπών περνά στην αίθουσα του δικαστηρίου. Και μαζί της περνά, υποτίθεται, και η υπόσχεση ότι σε αυτόν τον τόπο κάποτε οι νεκροί θα βρουν δικαίωση και οι ζωντανοί αλήθεια.
Αλλά ας μην κρυβόμαστε πίσω από τις λέξεις.
Γιατί στα Τέμπη δεν έγινε απλώς ένα “δυστύχημα”. Δεν ήταν ένα μεμονωμένο ανθρώπινο λάθος, ούτε μια ατυχής στιγμή. Ήταν το αποκορύφωμα ενός εγκληματικού κράτους αδιαφορίας, μιας διοίκησης που λειτουργούσε με προχειρότητα, ρουσφέτι, διάλυση ευθυνών και χρόνια περιφρόνηση για τη δημόσια ασφάλεια.
Και τώρα, η Δικαιοσύνη καλείται όχι απλώς να δικάσει πρόσωπα, αλλά να αποδείξει ότι μπορεί να αγγίξει τον σκληρό πυρήνα μιας διαχρονικής κρατικής ενοχής.
Δεν έφταιξε μόνο η μοιραία νύχτα — έφταιξαν τα χρόνια της συγκάλυψης
Στο εδώλιο παραπέμπονται 36 κατηγορούμενοι. Σταθμάρχες, επιθεωρητές, στελέχη οργανισμών, υπηρεσιακοί παράγοντες, πρόσωπα που είχαν καθήκον να αποτρέψουν την καταστροφή και δεν το έκαναν. Αυτή είναι η μία πλευρά της υπόθεσης.
Η άλλη, όμως, είναι πολύ πιο βαριά.
Γιατί η τραγωδία των Τεμπών δεν γεννήθηκε εκείνο το βράδυ στις ράγες. Γεννήθηκε πολύ νωρίτερα, μέσα σε υπουργικά γραφεία, σε διοικητικά συμβούλια, σε αδρανείς μηχανισμούς, σε συμβάσεις που σέρνονταν, σε ελέγχους που δεν έγιναν, σε προειδοποιήσεις που αγνοήθηκαν, σε ένα σύστημα που λειτουργούσε μέχρι να σκοτώσει.
Η κοινωνία δεν ζητά απλώς ποινές για κάποιους υπηρεσιακούς κρίκους της αλυσίδας. Ζητά να αποκαλυφθεί ποιος έστησε, ποιος ανέχθηκε και ποιος προστάτευσε αυτή την αλυσίδα.
Το εδώλιο είναι γεμάτο, αλλά η αλήθεια ακόμη δοκιμάζεται
352 μάρτυρες. Περίπου 250 δικηγόροι. Μια δίκη που εκτιμάται ότι θα κρατήσει χρόνια. Ενστάσεις, εξαιρέσεις, διαδικαστικές συγκρούσεις, πολιτική φόρτιση, δημόσια αντιπαράθεση, κοινωνική πίεση.
Όλα αυτά είναι αναμενόμενα. Και όλα αυτά κρύβουν έναν μεγάλο κίνδυνο: να χαθεί ξανά η ουσία μέσα στη δικονομική ομίχλη.
Να πνιγεί η αλήθεια σε χαρτιά, να εξαντληθεί η κοινωνία στη διάρκεια, να καταπονηθούν οι οικογένειες, να μπερδευτεί η ευθύνη, να μικρύνει το έγκλημα, να περιοριστεί η υπόθεση σε μερικούς “κακούς χειρισμούς” και να ξεπλυθεί τελικά το ίδιο το μοντέλο εξουσίας που γέννησε την τραγωδία.
Αυτό θα ήταν το δεύτερο έγκλημα.
Το πρώτο έγινε πάνω στις ράγες. Το δεύτερο θα γίνει αν το κράτος καταφέρει να δικάσει την καταστροφή χωρίς να δικάσει τον εαυτό του.
Οι οικογένειες δεν χρωστούν σιωπή σε κανέναν
Μέσα σε αυτό το βαρύ τοπίο, οι συγγενείς των θυμάτων σηκώνουν εδώ και τρία χρόνια ένα φορτίο που κανονικά θα έπρεπε να ανήκει στους θεσμούς. Αντί το κράτος να σκύψει με συντριβή, πολλές φορές αντέδρασε με αμηχανία, ψυχρότητα, άμυνα ή και επιθετικότητα.
Και αυτό δεν ξεχνιέται.
Δεν ξεχνιέται ότι οι οικογένειες αναγκάστηκαν να γίνουν ερευνητές, θεσμικοί παρατηρητές, δημόσιοι κατήγοροι και φύλακες της μνήμης των ανθρώπων τους. Δεν ξεχνιέται ότι σε μια κανονική Πολιτεία δεν θα έπρεπε να μάχονται μόνες για το αυτονόητο: να μη θαφτεί η αλήθεια μαζί με τα παιδιά τους.
Η κοινωνία δεν τους οφείλει συμβουλές αυτοσυγκράτησης. Τους οφείλει δικαίωση.
Αυτή η δίκη θα κρίνει περισσότερα από 36 πρόσωπα
Η δίκη των Τεμπών δεν θα κρίνει μόνο αν συγκεκριμένοι κατηγορούμενοι έχουν ποινική ευθύνη. Θα κρίνει αν η ελληνική Δικαιοσύνη μπορεί να φτάσει μέχρι τέλους όταν απέναντί της δεν έχει έναν απλό δράστη, αλλά ένα ολόκληρο πλέγμα θεσμικής αποτυχίας.
Θα κρίνει αν η χώρα αντέχει να κοιτάξει τον καθρέφτη της.
Θα κρίνει αν μπορεί να ειπωθεί χωρίς υπεκφυγές ότι στα Τέμπη δεν απέτυχε απλώς ένας σταθμάρχης, αλλά ένα κράτος που είχε μάθει να δουλεύει χωρίς ασφάλεια, χωρίς έλεγχο, χωρίς λογοδοσία — μέχρι τη στιγμή που το τίμημα μετρήθηκε σε 57 ζωές.
Σήμερα δεν αρχίζει απλώς μια μεγάλη δίκη. Σήμερα αρχίζει η πιο σκληρή αναμέτρηση της χώρας με το πολιτικό, διοικητικό και ηθικό της ναυάγιο.
Γιατί αν από τα Τέμπη καταδικαστούν μόνο κάποιοι “υπεύθυνοι” και μείνει αθώο το σύστημα που τους παρήγαγε, τότε δεν θα έχει απονεμηθεί Δικαιοσύνη. Θα έχει απλώς οργανωθεί, με δικαστικό μανδύα, η τελευταία πράξη της συγκάλυψης.