Σε έναν κόσμο που καταρρέει ηθικά, πολιτικά και κοινωνικά, το πιο απλό ερώτημα μοιάζει και το πιο ανατρεπτικό: τι ψάχνει τελικά ο άνθρωπος στη ζωή του; Ψάχνει τροφή, ασφάλεια, φάρμακα, στέγη, ενέργεια, ειρήνη. Ψάχνει δηλαδή τους στοιχειώδεις όρους της επιβίωσης και της αξιοπρέπειας. Δεν ψάχνει πυραύλους, δεν ψάχνει εξοπλιστικές φρενίτιδες, δεν ψάχνει γεωπολιτικούς τυχοδιωκτισμούς.
Κι όμως, η ανθρωπότητα πορεύεται ακριβώς προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Τη στιγμή που ολόκληροι λαοί στενάζουν κάτω από το βάρος της φτώχειας, της ανασφάλειας, της ακρίβειας και της προσφυγιάς, τα κέντρα ισχύος επενδύουν αδίστακτα στον πόλεμο. Δισεκατομμύρια για όπλα, ψίχουλα για την παιδεία. Δισεκατομμύρια για στρατιωτικές επιχειρήσεις, ελάχιστα για τη δημόσια υγεία. Δισεκατομμύρια για καταστροφή, σχεδόν τίποτα για πολιτισμό, κοινωνική συνοχή και πραγματική ανάπτυξη. Αυτή δεν είναι πρόοδος. Είναι οργανωμένη παρακμή.
Η πίστη στις πανανθρώπινες αξίες, η παιδεία και ο πολιτισμός ήταν ανέκαθεν τα μόνα αληθινά αναχώματα απέναντι στη βαρβαρότητα. Απέναντι στο δίκαιο του ισχυρού, στη βία του πολέμου, στην ασυδοσία των κερδοσκόπων και στη συστηματική απαξίωση της ανθρώπινης ζωής, δεν μπορεί να σταθεί ως απάντηση ούτε η αγορά ούτε η στρατιωτική ισχύς. Μόνο η καλλιέργεια συνείδησης, η δημοκρατική παιδεία και η πολιτισμική συγκρότηση μπορούν να ανακόψουν την πορεία προς τον εκφυλισμό.
Αντί γι’ αυτό, ζούμε μέσα στην πλήρη θεοποίηση του χρήματος. Έναν κόσμο όπου ο άρρωστος καπιταλισμός δεν αρκείται στην εκμετάλλευση της εργασίας και της κοινωνίας, αλλά κηρύσσει ανοιχτό πόλεμο και στην ίδια την πνευματική υπόσταση του ανθρώπου. Υποβαθμίζει την παιδεία, εμπορευματοποιεί τον πολιτισμό, μετατρέπει την πολιτική σε διαχείριση συμφερόντων και τελικά αναδεικνύει ηγέτες είτε επικίνδυνα αυταρχικούς είτε τραγικά λίγους.
Αρκεί να κοιτάξει κανείς τον παγκόσμιο χάρτη. Ιράν, Ουκρανία, Παλαιστίνη, Βενεζουέλα, Κούβα, κάθε μικρό ή μεγάλο μέτωπο του πλανήτη αποκαλύπτει την ίδια σκοτεινή σταθερά: οι λαοί πληρώνουν, οι ισχυροί σχεδιάζουν, οι κερδοσκόποι εισπράττουν. Οι βόμβες δεν μεταφέρουν δημοκρατία. Οι επεμβάσεις δεν μεταφέρουν πολιτισμό. Οι βομβαρδισμοί δεν λυτρώνουν κοινωνίες. Σπέρνουν μόνο θάνατο, ξεριζωμό, εξάρτηση και νέα πεδία κερδοφορίας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οφείλει κανείς να ωραιοποιεί δικτατορίες, θεοκρατίες ή αυταρχικά καθεστώτα. Το ακριβώς αντίθετο. Σημαίνει όμως ότι όποιος πραγματικά νοιάζεται για τους λαούς, οφείλει να λέει την αλήθεια: κανένας λαός δεν σώθηκε επειδή τον βομβάρδισαν. Κανένας λαός δεν απελευθερώθηκε επειδή έγινε πεδίο δοκιμής γεωπολιτικών σχεδιασμών. Οι λαοί σώζονται μόνο όταν αποκτούν παιδεία, πολιτισμό, δημοκρατική αυτοσυνειδησία και δικαίωμα να καθορίζουν μόνοι τους την πορεία τους.
Και εδώ βρίσκεται το πιο κυνικό σημείο της εποχής μας. Ο λογαριασμός του πολέμου δεν πηγαίνει ποτέ σε αυτούς που τον αποφασίζουν. Τον πληρώνουν οι κοινωνίες, οι φτωχοί, οι άμαχοι, οι νέοι που γίνονται κρέας για τα κανόνια, οι οικογένειες που θάβουν παιδιά, οι άνθρωποι που χάνουν πατρίδες, σπίτια και μέλλον. Την ίδια ώρα, άλλοι θα μοιράσουν τα πετρέλαια, τα συμβόλαια, τις πρώτες ύλες, τα έργα “ανοικοδόμησης”, τη νέα οικονομική λεία πάνω στα ερείπια.
Αυτή είναι η μεγάλη αλήθεια που όλοι γνωρίζουν και λίγοι τολμούν να πουν καθαρά: τον θάνατο τον κληρονομούν οι λαοί. Τα κέρδη τα κληρονομούν οι ισχυροί.