Οι ταξιδιωτικές εισπράξεις σπάνε ρεκόρ. Τα δελτία πανηγυρίζουν. Και κάπου εκεί, η χώρα υποτίθεται ότι «πηγαίνει καλύτερα».
Μόνο που αν κοιτάξεις την πραγματική εικόνα –όχι το δελτίο Τύπου– βλέπεις ένα παράδοξο που δεν είναι παράδοξο: είναι το νέο ελληνικό μοντέλο. Περισσότερος τουρισμός, λιγότερη παραγωγή. Περισσότερη βιτρίνα, μικρότερη βάση.
1) Ο τουρισμός ανέβηκε. Το πραγματικό ΑΕΠ δεν επέστρεψε ποτέ.
Το αποπληθωρισμένο ΑΕΠ του 2025 κινείται γύρω στα 210 δισ. ευρώ, ενώ το 2009 ήταν 231,6 δισ.
Δηλαδή, η οικονομία –σε πραγματικούς όρους– παραμένει χαμηλότερη κατά 21,6 δισ. σε σχέση με πριν την κρίση.
Κι όμως, τα τουριστικά έσοδα εκτοξεύθηκαν: από 10,4 δισ. το 2009 σε 23,6 δισ. το 2025.
Αυτό σημαίνει κάτι απολύτως καθαρό:
- Το 2009 ο τουρισμός ήταν περίπου 4,5% του ΑΕΠ.
- Το 2025 ο τουρισμός έγινε περίπου 11,2% του ΑΕΠ.
Με άλλα λόγια: η χώρα δεν μεγάλωσε “παραγωγικά”. Μεγάλωσε “τουριστικά”.
Και όταν μια οικονομία αυξάνει τόσο πολύ το μερίδιο ενός κλάδου χαμηλής προστιθέμενης αξίας, δεν είναι επιτυχία. Είναι ένδειξη ότι οι υπόλοιποι κινητήρες έχουν σβήσει.
2) Χάσαμε παραγωγική οικονομία – και το κουκουλώσαμε με μια μονοκαλλιέργεια
Αν το βάλεις απλά:
το πραγματικό ΑΕΠ είναι ακόμη κάτω, ενώ ο τουρισμός ανέβηκε θεαματικά.
Αυτό δεν περιγράφει «ανάπτυξη». Περιγράφει αντικατάσταση.
Την απώλεια παραγωγής –βιομηχανίας, τεχνολογίας, εξαγωγών, μεταποίησης– και την υποκατάστασή της από ένα μοντέλο που δουλεύει με:
- εποχικότητα,
- χαμηλή μέση δαπάνη ανά επισκέπτη,
- πίεση σε μισθούς,
- πίεση σε υποδομές,
- και τελικά χαμηλή καθαρή απόδοση για την κοινωνία.
Και το χειρότερο: όσο μεγαλώνει ο τουρισμός ως μερίδιο, τόσο πιο δύσκολη γίνεται η επιστροφή σε κάτι παραγωγικό. Γιατί κεφάλαιο και εργασία πάνε εκεί που υπάρχει γρήγορο χρήμα. Όχι εκεί που χτίζεται παραγωγικότητα.
3) Το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών μειώθηκε – αλλά όχι επειδή “γίναμε ανταγωνιστικοί”
Το έλλειμμα μπορεί να εμφανίζεται μειωμένο, αλλά αυτό δεν είναι απόδειξη ότι λύθηκε το δομικό πρόβλημα.
Στην πραγματικότητα, το εξωτερικό ισοζύγιο στην Ελλάδα βελτιώνεται κυρίως όταν συμβαίνουν δύο πράγματα:
- ανεβαίνουν οι ταξιδιωτικές εισπράξεις,
- και πέφτει το κόστος της ενέργειας.
Δηλαδή, ένα μέρος της “βελτίωσης” δεν είναι πολιτική ή παραγωγική επιτυχία. Είναι συγκυρία.
Και η συγκυρία –όπως ξέρουμε– αλλάζει πιο γρήγορα από τις κυβερνητικές αφηγήσεις.
4) Το μεγάλο ψέμα: “ρίξαμε το κόστος εργασίας, άρα θα γίνουμε ανταγωνιστικοί”
Η Ελλάδα έχει ρίξει το κόστος εργασίας ανά μονάδα προϊόντος όσο λίγοι στην Ευρωζώνη.
Αλλά η παραγωγική ανταγωνιστικότητα δεν χτίζεται με το να κάνεις τον εργαζόμενο φθηνότερο. Χτίζεται με το να κάνεις την εργασία πιο παραγωγική: επενδύσεις, τεχνολογία, εξαγωγική βάση, καινοτομία, θεσμική σοβαρότητα.
Εδώ έγινε το ανάποδο.
Στηρίξαμε την “ανταγωνιστικότητα” στους χαμηλούς μισθούς, όχι στην παραγωγικότητα.
Και μετά απορούμε γιατί:
- το εμπορικό ισοζύγιο αγαθών είναι τεράστιο έλλειμμα,
- η οικονομία εισάγει σχεδόν τα πάντα,
- και οι μισθοί δεν μπορούν να ανέβουν “βιώσιμα”, γιατί δεν υπάρχει παραγωγικό υπόβαθρο να τους σηκώσει.
5) Ο τουρισμός δεν φτιάχνει μισθούς – τους καθηλώνει
Ο τουρισμός είναι κλάδος με χαμηλή παραγωγικότητα εργασίας. Όχι επειδή οι άνθρωποι δεν δουλεύουν – δουλεύουν εξοντωτικά. Αλλά επειδή:
- είναι εποχικός,
- βασίζεται σε χαμηλή προστιθέμενη αξία ανά ώρα εργασίας,
- παράγει “τζίρο” που δεν μετατρέπεται αναλογικά σε μισθό και επένδυση,
- συχνά λειτουργεί με πρακτικές συμπίεσης εργασίας.
Γι’ αυτό και βλέπεις το κοινωνικό αποτέλεσμα:
Μέσος μικτός μισθός γύρω στα 1.363 ευρώ (με πλήρη+μερική), διάμεσος αρκετά χαμηλότερα, και η πλειοψηφία κάτω από 1.200 ευρώ.
Σε μια χώρα με υψηλότερο πληθωρισμό από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης και με υπερφορολόγηση, αυτό δεν λέγεται «σταθερότητα». Λέγεται ασφυξία.
6) Η μεγάλη εικόνα: δεν έχουμε “ανάπτυξη”. Έχουμε εξάρτηση.
Η Ελλάδα δεν έχει πρόβλημα τουρισμού. Έχει πρόβλημα μονοκαλλιέργειας.
Και η μονοκαλλιέργεια είναι πάντα ευάλωτη:
- στις διεθνείς κρίσεις,
- στις τιμές ενέργειας,
- στην γεωπολιτική,
- στα εισοδήματα των ξένων,
- στον ανταγωνισμό άλλων χωρών,
- στην ίδια τη φθορά της χώρας (υποδομές, περιβάλλον, κατοικία).
Όταν το μοντέλο σου είναι «φέρνω κόσμο να ξοδεύει λίγα», δεν έχεις φτιάξει οικονομία. Έχεις στήσει σχήμα επιβίωσης.Τουρισμός-ρεκόρ με πραγματικό ΑΕΠ κάτω από το 2009 δεν είναι success story. Είναι σήμα κινδύνου.
Γιατί μια χώρα που δεν παράγει, δεν ανεβάζει μισθούς.
Και μια χώρα που δεν ανεβάζει μισθούς, δεν κρατάει νέους.
Και μια χώρα που χάνει τους νέους της, στο τέλος δεν θα έχει ούτε παραγωγή, ούτε κοινωνία – θα έχει μόνο “σεζόν”.
Αν αυτό το βαφτίζουμε ανάπτυξη, τότε δεν μας λείπουν τα λεφτά. Μας λείπει η αλήθεια.