Άλλο η νομική οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ, άλλο η πολιτική προπαγάνδα περί «ίσων δικαιωμάτων» στο Αιγαίο.
Η Τουρκία έχει δικαίωμα να προβάλλει θαλάσσιες αξιώσεις στο Αιγαίο; Το ερώτημα ακούγεται απλό, αλλά η απάντηση δεν είναι αυτή που συχνά σερβίρεται στον δημόσιο διάλογο. Η Τουρκία δεν μπορεί να διεκδικεί γενικώς και αορίστως το Αιγαίο. Μπορεί να προβάλλει αξιώσεις μόνο σε περιοχές εκτός ελληνικών χωρικών υδάτων και μόνο εκεί όπου υπάρχει πραγματική επικάλυψη διεκδικήσεων υφαλοκρηπίδας ή ΑΟΖ.
Το Αιγαίο δεν μοιράζεται με συνθήματα
Το τουρκικό επιχείρημα ότι «το Αιγαίο δεν είναι ελληνική λίμνη» χρησιμοποιείται συχνά ως πολιτικό όπλο. Ακούγεται εύηχο, αλλά είναι νομικά παραπλανητικό. Καμία σοβαρή οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών δεν γίνεται με συνθήματα. Γίνεται με βάση ακτές, νησιά, αποστάσεις, ειδικές περιστάσεις και κανόνες διεθνούς δικαίου.
Η Ελλάδα δεν ισχυρίζεται ότι το Αιγαίο είναι «λίμνη». Ισχυρίζεται κάτι πολύ πιο συγκεκριμένο: ότι τα ελληνικά νησιά έχουν θαλάσσιες ζώνες και ότι η κυριαρχία επί των νησιών παράγει έννομα αποτελέσματα στη θάλασσα. Αυτό είναι ο πυρήνας του Δικαίου της Θάλασσας.
Τα νησιά δεν εξαφανίζονται επειδή ενοχλούν την Άγκυρα
Η τουρκική θέση επιχειρεί να αντιμετωπίσει τα ελληνικά νησιά σαν γεωγραφική ενόχληση. Όμως το Διεθνές Δίκαιο δεν σβήνει νησιά από τον χάρτη επειδή βρίσκονται απέναντι από μεγαλύτερη ηπειρωτική ακτή. Τα νησιά έχουν, κατ’ αρχήν, χωρικά ύδατα, υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ. Η συζήτηση μπορεί να αφορά την έκταση της επήρειάς τους σε μια τελική οριοθέτηση, όχι την εξαφάνισή τους ως νομικών σημείων αναφοράς.
Ακόμη και σε υποθετικά δυσμενές σενάριο, όπου σε κάποια νησιά αποδιδόταν μειωμένη επήρεια για σκοπούς οριοθέτησης υφαλοκρηπίδας ή ΑΟΖ, αυτό δεν σημαίνει ότι η Τουρκία αποκτά δικαίωμα πάνω σε όλο το Αιγαίο. Σημαίνει μόνο ότι ορισμένες μη οριοθετημένες θαλάσσιες περιοχές θα έπρεπε να εξεταστούν με βάση την αρχή της δίκαιης λύσης.
Η “μέγιστη διεκδίκηση” δεν είναι δικαστικό αποτέλεσμα
Εδώ βρίσκεται η μεγάλη παγίδα. Άλλο πράγμα η μέγιστη θεωρητική αξίωση που μπορεί να σχεδιάζει ένας χάρτης και άλλο πράγμα το πιθανό αποτέλεσμα μιας διεθνούς δικαστικής κρίσης.
Τα διεθνή δικαστήρια δεν μοιράζουν θάλασσες με βάση πολιτική ρητορική. Συνήθως ξεκινούν από τεχνικές γραμμές, εξετάζουν σχετικές περιστάσεις και ελέγχουν αν το αποτέλεσμα είναι δυσανάλογο. Σε ορισμένες περιπτώσεις μικρά νησιωτικά χαρακτηριστικά έχουν λάβει περιορισμένη επήρεια· όμως αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε νησί χάνει τα δικαιώματά του ούτε ότι η απέναντι ηπειρωτική ακτή κυριαρχεί αυτομάτως. Στην υπόθεση Ρουμανίας–Ουκρανίας, το Διεθνές Δικαστήριο έδωσε στο Φιδονήσι περιορισμένο ρόλο στην οριοθέτηση πέραν της χωρικής του θάλασσας, αλλά αυτό αφορούσε συγκεκριμένη γεωγραφία και συγκεκριμένη υπόθεση, όχι γενικό κανόνα κατά των νησιών.
Το πραγματικό ερώτημα
Το πραγματικό ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν η Τουρκία «έχει δικαιώματα όσο και η Ελλάδα». Το πραγματικό ερώτημα είναι: σε ποιες ακριβώς περιοχές υπάρχει νόμιμη, αντικείμενη τουρκική αξίωση απέναντι σε ελληνική αξίωση;
Η απάντηση είναι στενή, συγκεκριμένη και καθόλου βολική για την τουρκική προπαγάνδα: μόνο εκτός ελληνικών χωρικών υδάτων και μόνο σε θαλάσσιες περιοχές όπου οι προβολές των ακτών δημιουργούν επικάλυψη υφαλοκρηπίδας ή ΑΟΖ.
Όλα τα υπόλοιπα είναι πολιτική πίεση, ψυχολογικός πόλεμος και χάρτες εντυπώσεων.
Το Αιγαίο δεν είναι ελληνική λίμνη. Αλλά δεν είναι ούτε τουρκικό παζάρι. Είναι θάλασσα με νησιά, ακτές, κυριαρχία, κανόνες και διεθνές δίκαιο. Και όποιος μιλά για «ίσα δικαιώματα» Ελλάδας και Τουρκίας στο Αιγαίο, χωρίς να λέει πού ακριβώς, σε ποια ζώνη και με ποια νομική βάση, δεν κάνει ανάλυση. Κάνει πολιτική εξυπηρέτηση της Άγκυρας.