Οι πολίτες της Εύβοιας, της Βοιωτίας και της Φωκίδας καλούνται να αποφασίσουν αν θα γίνουν πελάτες μιας ανώνυμης εταιρείας ή θα υπερασπιστούν το νερό ως δημόσιο αγαθό
Το νερό δεν είναι ούτε προϊόν, ούτε επενδυτικό χαρτοφυλάκιο, ούτε χρηματιστηριακό μέγεθος. Είναι το πιο θεμελιώδες δημόσιο αγαθό. Κι όμως, το νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας ανοίγει μια από τις μεγαλύτερες θεσμικές ανατροπές των τελευταίων δεκαετιών, μεταφέροντας ουσιαστικά την ύδρευση της Εύβοιας, της Βοιωτίας και της Φωκίδας στην ΕΥΔΑΠ Α.Ε.
Η κυβέρνηση παρουσιάζει την αλλαγή ως «εκσυγχρονισμό». Οι επικριτές της, όμως, βλέπουν κάτι εντελώς διαφορετικό: την αρχή μιας διαδικασίας συγκεντρωτισμού, αποδυνάμωσης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και μετατροπής των πολιτών από συμμέτοχους στη διαχείριση ενός δημόσιου αγαθού σε απλούς πελάτες μιας ανώνυμης εταιρείας.
Πρώτα απαξίωσαν τις ΔΕΥΑ, τώρα τις καταργούν
Για χρόνια οι Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης και Αποχέτευσης αφέθηκαν να λειτουργούν με τεράστια οικονομικά προβλήματα, χωρίς ουσιαστική κρατική στήριξη απέναντι στο εκρηκτικό ενεργειακό κόστος.
Σήμερα, η ίδια Πολιτεία εμφανίζεται ως «σωτήρας», αναλαμβάνοντας τα χρέη τους προς τη ΔΕΗ, όχι όμως για να τις ενισχύσει, αλλά για να διευκολύνει τη μεταφορά τους στην ΕΥΔΑΠ.
Το ερώτημα είναι προφανές:
Αν το κράτος μπορούσε να καλύψει τα χρέη πριν από τη μεταφορά, γιατί δεν το έκανε ώστε να παραμείνουν βιώσιμες οι δημοτικές επιχειρήσεις;
Η απάντηση που δίνουν πολλοί αυτοδιοικητικοί είναι ότι πρώτα δημιουργήθηκαν οι συνθήκες απαξίωσης και στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκαν ως επιχείρημα υπέρ της κεντρικοποίησης.
Το μεγάλο διακύβευμα δεν είναι θεσμικό. Είναι οικονομικό.
Ο πολίτης ενδιαφέρεται πρωτίστως για δύο πράγματα:
- πόσο θα πληρώνει,
- ποιος αποφασίζει για το νερό του.
Η εμπειρία από άλλους τομείς δείχνει ότι όταν οι υπηρεσίες απομακρύνονται από την τοπική κοινωνία, η δυνατότητα κοινωνικού ελέγχου περιορίζεται σημαντικά.
Σήμερα ένας δημότης μπορεί να απευθυνθεί στον δήμο του, να πιέσει το δημοτικό συμβούλιο, να ζητήσει εξηγήσεις για έργα, διαρροές ή τιμολόγια.
Αύριο;
Θα απευθύνεται σε μια ανώνυμη εταιρεία με διοίκηση εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά.
Η σχέση δημότη–αυτοδιοίκησης αντικαθίσταται από τη σχέση πελάτη–εταιρείας.
Η Αυτοδιοίκηση χάνει μία από τις σημαντικότερες αρμοδιότητές της
Η ύδρευση δεν αποτελεί απλώς τεχνική υπηρεσία.
Είναι βασικός πυλώνας τοπικής διακυβέρνησης.
Η αφαίρεσή της σημαίνει ότι οι δήμοι απογυμνώνονται από ακόμη μία κρίσιμη αρμοδιότητα, ενισχύοντας ένα μοντέλο όπου ολοένα και περισσότερες αποφάσεις λαμβάνονται κεντρικά.
Πολλοί νομικοί εκφράζουν ήδη προβληματισμούς για πιθανή σύγκρουση του νομοσχεδίου με:
- το Σύνταγμα,
- τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας,
- την αρχή της εγγύτητας στη διοίκηση.
Δεν αποκλείεται οι εξελίξεις να μεταφερθούν και στις δικαστικές αίθουσες.
Και οι αγρότες;
Για τον πρωτογενή τομέα, η συζήτηση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Η άρδευση αποτελεί βασικό κόστος παραγωγής.
Οποιαδήποτε μεταβολή στη διαχείριση ή στην τιμολογιακή πολιτική μπορεί να επηρεάσει άμεσα το εισόδημα των παραγωγών.
Οι ΤΟΕΒ δεν εντάσσονται αυτόματα στο νέο σχήμα, ωστόσο η δυνατότητα μεταφοράς τους δημιουργεί εύλογες ανησυχίες για το μέλλον της αγροτικής παραγωγής στη Στερεά Ελλάδα.
Υπάρχει εναλλακτική;
Η απάντηση που προτείνουν αρκετοί αυτοδιοικητικοί και επιστήμονες δεν είναι η διατήρηση του σημερινού προβληματικού μοντέλου.
Είναι η δημιουργία ενός Περιφερειακού Οργανισμού Συντονισμού και Διαχείρισης Υδάτων, με τη συμμετοχή:
- της Περιφέρειας,
- των Δήμων,
- των ΔΕΥΑ,
- των ΤΟΕΒ,
- των αγροτικών φορέων,
- της πανεπιστημιακής και επιστημονικής κοινότητας.
Ένα σχήμα που θα συντονίζει τον σχεδιασμό, θα αξιοποιεί την επιστημονική γνώση και θα διατηρεί τη λογοδοσία στις τοπικές κοινωνίες, αντί να συγκεντρώνει τις αποφάσεις σε μια κεντρική εταιρική δομή.
Το πραγματικό ερώτημα
Η συζήτηση τελικά δεν αφορά μόνο την ΕΥΔΑΠ.
Αφορά το μοντέλο ανάπτυξης που επιλέγει η χώρα.
Θα συνεχίσει η ελληνική περιφέρεια να χάνει αρμοδιότητες, πόρους και αποφάσεις προς το κέντρο;
Ή θα ενισχυθεί η αποκέντρωση, η συμμετοχή των πολιτών και η τοπική διαχείριση ενός αγαθού τόσο κρίσιμου όσο το νερό;
Γιατί στο τέλος της ημέρας, οι λογαριασμοί θα φτάσουν στα σπίτια των πολιτών.
Και τότε το ερώτημα δεν θα είναι ποιος διαχειρίζεται το νερό.
Το ερώτημα θα είναι ποιος αποφάσισε ότι οι πολίτες της Εύβοιας, της Βοιωτίας και της Φωκίδας πρέπει να πάψουν να είναι συμμέτοχοι στη διαχείριση του νερού τους και να γίνουν απλώς πελάτες μιας ανώνυμης εταιρείας.