Ο φόρος στο ψωμί, στο γάλα και στα υπόλοιπα αναγκαία τρόφιμα αποτελεί καθημερινή επιβάρυνση για κάθε νοικοκυριό. Στην Ελλάδα, τα περισσότερα τρόφιμα υπάγονται στον μειωμένο συντελεστή ΦΠΑ 13%. Ένας συντελεστής που χαρακτηρίζεται «μειωμένος» στο ελληνικό φορολογικό σύστημα, αλλά παραμένει αισθητά υψηλότερος από εκείνον που εφαρμόζουν αρκετές ευρωπαϊκές χώρες σε βασικά αγαθά.
Η σύγκριση θέτει ένα συγκεκριμένο πολιτικό ερώτημα: πόσο χώρο αφήνει η φορολογική πολιτική για την ανακούφιση του οικογενειακού προϋπολογισμού από τις δαπάνες διατροφής;
Τα επίσημα στοιχεία επιβεβαιώνουν τις διαφορές. Χρειάζεται, όμως, να συγκρίνονται οι ίδιες κατηγορίες προϊόντων. Το 24% δεν είναι ο γενικός συντελεστής των τροφίμων στην Ελλάδα. Αντίστοιχα, οι χαμηλοί συντελεστές άλλων χωρών δεν καλύπτουν ανεξαιρέτως κάθε τρόφιμο, ποτό ή γεύμα.
| Χώρα | Βασική εικόνα της φορολόγησης τροφίμων |
|---|---|
| Ελλάδα | 13% στα περισσότερα τρόφιμα. Ο κανονικός συντελεστής είναι 24%, ενώ υπάρχουν ειδικές νησιωτικές μειώσεις υπό προϋποθέσεις. |
| Ισπανία | 4% σε βασικά αγαθά, όπως ψωμί, γάλα, τυριά, αυγά, φρούτα, λαχανικά και ελαιόλαδο. 10% σε πολλά άλλα τρόφιμα, με εξαιρέσεις στο 21%. |
| Ιταλία | 4% σε πολλά είδη πρώτης ανάγκης, 10% σε άλλες κατηγορίες τροφίμων και 5% σε ορισμένα ειδικά είδη. Υπάρχουν και προϊόντα στον κανονικό συντελεστή. |
| Γαλλία | 5,5% στα περισσότερα τρόφιμα λιανικής. 10% σε πολλές περιπτώσεις άμεσης κατανάλωσης και 20% σε συγκεκριμένες εξαιρέσεις. |
| Γερμανία | 7% στα περισσότερα τρόφιμα, με εξαιρέσεις. Πολλά ποτά υπάγονται στον κανονικό συντελεστή 19%. |
| Ηνωμένο Βασίλειο | 0% στα περισσότερα τρόφιμα για κατανάλωση στο σπίτι. Εξαιρούνται, μεταξύ άλλων, αρκετά γλυκίσματα, σνακ, ποτά και η εστίαση. |
| Ρουμανία | 11% σε μεγάλο μέρος των τροφίμων από την 1η Αυγούστου 2025, με εξαιρέσεις στο 21%, μεταξύ άλλων για ορισμένα προϊόντα με προσθήκη ζάχαρης. |
Το Ηνωμένο Βασίλειο περιλαμβάνεται ως ευρωπαϊκή χώρα, αλλά δεν είναι κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επίσης, η σύγκριση αυτών των επτά χωρών δεν αρκεί για να αποδώσει στην Ελλάδα την υψηλότερη φορολογία τροφίμων σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Η πραγματική διαφορά φαίνεται με ένα απλό αριθμητικό παράδειγμα. Για αγαθά καθαρής αξίας 100 ευρώ, ο συντελεστής 13% διαμορφώνει την τελική τιμή στα 113 ευρώ. Με συντελεστή 4%, η ίδια καθαρή αξία γίνεται 104 ευρώ. Πρόκειται για εννέα ευρώ διαφορά αποκλειστικά από τον φόρο, με την απαραίτητη προϋπόθεση ότι συγκρίνουμε ίδια καθαρή αξία και αγαθά που πράγματι δικαιούνται τους αντίστοιχους συντελεστές. Δεν πρόκειται για καταγραφή πραγματικών τιμών στα σούπερ μάρκετ.
Υπάρχει και μία ακόμη ουσιώδης διευκρίνιση: ενδεχόμενη μείωση του ΦΠΑ από το 13% στο 6% δεν σημαίνει αυτόματα πτώση της τελικής τιμής κατά 7%. Με αμετάβλητη την τιμή προ φόρου και πλήρη μετακύλιση της μείωσης, τα 113 ευρώ θα γίνονταν 106 ευρώ, δηλαδή η μείωση θα ήταν περίπου 6,2%.
Γι’ αυτό μια ουσιαστική παρέμβαση χρειάζεται κοστολόγηση, σαφή επιλογή προϊόντων και παρακολούθηση των τιμών, ώστε η ελάφρυνση να φτάνει στην απόδειξη του καταναλωτή. Ο χαμηλότερος φόρος δεν αρκεί από μόνος του για να εγγυηθεί πόσο θα μειωθούν οι τιμές.
Το ευρωπαϊκό πλαίσιο επιτρέπει, υπό συγκεκριμένους όρους, χαμηλούς και ακόμη και μηδενικούς συντελεστές σε κατηγορίες βασικών αναγκών, μεταξύ των οποίων τα τρόφιμα. Επομένως, το ύψος της επιβάρυνσης αποτελεί και πεδίο εθνικής πολιτικής επιλογής.
Η κυβέρνηση οφείλει να εξηγήσει με συγκεκριμένα στοιχεία ποιες δυνατότητες υπάρχουν για ελάφρυνση των βασικών τροφίμων, ποιο είναι το δημοσιονομικό κόστος και πώς θα εξασφαλιστεί το όφελος για τον πολίτη. Για μια οικογένεια που μετρά κάθε αγορά, η απάντηση έχει αξία όταν αποτυπώνεται στον λογαριασμό του ταμείου.