Ο ναυτικός αποκλεισμός, το Ιράν και η στιγμή που η Τεχεράνη χάνει την πρωτοβουλία των κινήσεων
Υπάρχουν στιγμές στη γεωπολιτική όπου μια δύναμη πιστεύει ότι κρατά τον αντίπαλο εγκλωβισμένο — μέχρι να διαπιστώσει ότι η ίδια έχει εγκλωβιστεί μέσα στη δική της στρατηγική. Αυτό ακριβώς φαίνεται να συμβαίνει σήμερα στα Στενά του Ορμούζ.
Ο ναυτικός αποκλεισμός που εφαρμόζουν οι Ηνωμένες Πολιτείες έναντι του Ιράν και η επιχείρηση για την επαναλειτουργία της ναυσιπλοΐας στο κρίσιμο πέρασμα δεν είναι απλώς στρατιωτική κίνηση. Είναι αλλαγή πλαισίου. Είναι μεταφορά της πρωτοβουλίας από τα χέρια της Τεχεράνης στα χέρια της Ουάσιγκτον.
Σύμφωνα με το Reuters, οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν την επιχείρηση «Project Freedom» με στόχο να ανοίξει ξανά η διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ, ενώ ο αμερικανικός στρατός υποστήριξε ότι κατέστρεψε ιρανικά ταχύπλοα και αναχαίτισε πυραύλους και drones που εκτοξεύθηκαν κατά πλοίων που προστάτευαν οι αμερικανικές δυνάμεις. Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, αμφισβητεί αμερικανικές ανακοινώσεις, στοιχείο που δείχνει και τον πόλεμο πληροφορίας που διεξάγεται παράλληλα με την επιχειρησιακή αντιπαράθεση.
Από απειλή αποτροπής σε παγίδα πίεσης
Το Ιράν για χρόνια χρησιμοποιούσε τα Στενά του Ορμούζ ως στρατηγικό χαρτί. Η απειλή ότι μπορεί να διαταράξει τη ροή ενέργειας από τον Περσικό Κόλπο ήταν μέρος της αποτρεπτικής του ισχύος. Όμως η απειλή είναι αποτελεσματική όσο παραμένει ελεγχόμενη. Όταν μετατρέπεται σε παρατεταμένη κρίση, αρχίζει να λειτουργεί αντίστροφα.
Η Τεχεράνη προσπάθησε να εμφανιστεί ως δύναμη που μπορεί να κρατήσει σε ομηρία τη διεθνή ναυσιπλοΐα. Οι ΗΠΑ απάντησαν επιχειρώντας να αλλάξουν τους ρόλους: να εμφανιστούν ως δύναμη που προστατεύει τη διέλευση, την αγορά, την εφοδιαστική αλυσίδα και την ενεργειακή ασφάλεια. Εκεί ακριβώς βρίσκεται η ουσία. Ο περικυκλώνων άρχισε να περικυκλώνεται.
Η «Ναυτεμπορική» περιγράφει τα Στενά του Ορμούζ ως ένα από τα κρισιμότερα ενεργειακά περάσματα του πλανήτη, από το οποίο διέρχεται σχεδόν το ένα τέταρτο του παγκόσμιου πετρελαίου, και σημειώνει ότι η αντιπαράθεση ΗΠΑ–Ιράν αφορά πλέον όχι μόνο τη στρατιωτική ισχύ, αλλά και το ποιος μπορεί να επιβάλει καθεστώς ελέγχου σε έναν διεθνή θαλάσσιο διάδρομο.
Το ρήγμα στην ιρανική συνοχή
Οι τελευταίες κινήσεις της Τεχεράνης δείχνουν κάτι βαθύτερο από απλή νευρικότητα. Δείχνουν πρόβλημα συνοχής. Άλλη γραμμή εκπέμπει η πολιτική ηγεσία, άλλη η διπλωματία, άλλη οι Φρουροί της Επανάστασης. Σε περιόδους κρίσης, τέτοιες αποκλίσεις δεν είναι λεπτομέρειες. Είναι δείκτες πίεσης.
Ο Πρόεδρος μπορεί να επιχειρεί πολιτικό ελιγμό. Ο υπουργός Εξωτερικών μπορεί να αναζητά διπλωματική διέξοδο. Οι Φρουροί της Επανάστασης, όμως, λειτουργούν με δική τους επιχειρησιακή λογική, συχνά πολύ πιο επιθετική. Όταν αυτά τα τρία επίπεδα δεν κινούνται συντονισμένα, το καθεστώς χάνει το σημαντικότερο όπλο του σε συνθήκες κρίσης: την ενιαία βούληση.
Το μέχρι πρότινος θεωρούμενο «άριστο» αποκεντρωμένο σύστημα διαχείρισης κρίσεων του Ιράν φαίνεται ότι αποδίδει όταν η σύγκρουση είναι σύντομη, περιορισμένη και ελεγχόμενη. Όταν όμως η κρίση αποκτά διάρκεια, όταν η πίεση απλώνεται σε θάλασσα, αέρα, διπλωματία, ενέργεια και οικονομία, η αποκέντρωση μπορεί να γίνει αδυναμία. Εκεί όπου χθες έδινε ευελιξία, σήμερα παράγει ασυνέχεια.
Το πλήγμα στα ΗΑΕ ανοίγει νέα μέτωπα
Η επίθεση εναντίον των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων δεν ήταν απλώς μια ακόμη κίνηση κλιμάκωσης. Ήταν στρατηγικό λάθος με πιθανές συνέπειες μεγάλης εμβέλειας. Το Reuters μετέδωσε ότι τα ΗΑΕ ανέφεραν επιθέσεις από ιρανικούς πυραύλους και drones για δεύτερη ημέρα, ενώ η βρετανική κυβέρνηση καταδίκασε τα ιρανικά πλήγματα και δήλωσε αλληλεγγύη προς το Άμπου Ντάμπι.
Το Ιράν, πλήττοντας τα ΗΑΕ, δεν χτυπά έναν τυχαίο περιφερειακό παίκτη. Χτυπά έναν από τους πιο οργανωμένους, τεχνοκρατικά προηγμένους και διεθνώς διασυνδεδεμένους κρατικούς μηχανισμούς του Κόλπου. Τα ΗΑΕ δεν είναι απλώς οικονομικό κέντρο. Είναι κόμβος πληροφοριών, ασφάλειας, ενέργειας, τεχνολογίας και διεθνών συμμαχιών.
Όσοι έχουν συνεργαστεί με στελέχη των Εμιράτων σε θέματα ασφαλείας και πληροφοριών γνωρίζουν καλά το επίπεδο επαγγελματισμού, πειθαρχίας και επιχειρησιακής ποιότητας που χαρακτηρίζει τις ένοπλες δυνάμεις και τις κρατικές υπηρεσίες τους. Η Τεχεράνη, επομένως, δεν προσθέτει απλώς έναν αντίπαλο. Ενεργοποιεί ένα δίκτυο ισχύος με δυνατότητα αντίδρασης σε πολλά επίπεδα.
Η Ουάσιγκτον αλλάζει το αφήγημα
Η κρίσιμη κίνηση των ΗΠΑ δεν είναι μόνο στρατιωτική. Είναι αφηγηματική. Μέχρι πρότινος, το Ιράν εμφανιζόταν ως δύναμη που μπορούσε να απειλεί τη ναυσιπλοΐα και να ανεβάζει το κόστος για όλους. Τώρα οι ΗΠΑ επιχειρούν να εμφανιστούν ως η δύναμη που «ανοίγει» τον διάδρομο, ενώ το Ιράν ως εκείνος που τον κλείνει.
Αυτό έχει τεράστια σημασία. Στο στρατιωτικό πεδίο, δεν αρκεί να έχεις όπλα. Πρέπει να ελέγχεις και τον ρόλο σου. Να πείθεις ότι αμύνεσαι, ότι προστατεύεις, ότι αποκαθιστάς τάξη. Οι ΗΠΑ προσπαθούν ακριβώς αυτό: να μετατρέψουν την Τεχεράνη από «αντισυστημικό παίκτη με αποτρεπτική ισχύ» σε «διαταράκτη της διεθνούς ναυσιπλοΐας».
Η αμερικανική πλευρά μιλά για προσωρινή επιχείρηση προστασίας της εμπορικής ναυτιλίας, ενώ ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ δήλωσε ότι η εκεχειρία «δεν έχει τελειώσει», παρά την ανταλλαγή πυρών και τις επιθέσεις στα ΗΑΕ. Αυτό δείχνει ότι η Ουάσιγκτον προσπαθεί να κρατήσει δύο γραμμές ταυτόχρονα: στρατιωτική αποφασιστικότητα και πολιτικό έλεγχο της κλιμάκωσης.
Η συνέχεια θα κριθεί στη διάρκεια
Το ερώτημα δεν είναι αν το Ιράν μπορεί να προκαλέσει ζημιά. Μπορεί. Το ερώτημα είναι αν μπορεί να αντέξει μια παρατεταμένη κρίση πολλαπλών μετώπων χωρίς να φθαρεί εσωτερικά, διπλωματικά και στρατιωτικά.
Η Τεχεράνη γνωρίζει να πολεμά με proxies, ασύμμετρες κινήσεις, απειλές, ναυτικές παρενοχλήσεις, drones και ψυχολογική πίεση. Όμως άλλο η διαχείριση επεισοδίων και άλλο η διαχείριση ενός παρατεταμένου στρατηγικού αποκλεισμού με εμπλοκή ΗΠΑ, κρατών του Κόλπου, διεθνών αγορών και ναυτιλιακών συμφερόντων.
Εκεί θα φανεί αν το ιρανικό μοντέλο αντέχει ή αν η αποκέντρωση, που κάποτε θεωρούνταν πλεονέκτημα, μετατρέπεται σε μηχανισμό αποσυντονισμού.
Το Ιράν επιχείρησε να κρατήσει τον πλανήτη από τον λαιμό, μέσω των Στενών του Ορμούζ. Όμως όσο η κρίση παρατείνεται, τόσο μεγαλώνει ο κίνδυνος να βρεθεί το ίδιο με την πλάτη στον τοίχο.
Γιατί στη γεωπολιτική δεν αρκεί να απειλείς το πέρασμα. Πρέπει να μπορείς να αντέξεις και την απάντηση.
Και αυτή τη στιγμή, το μεγάλο ερώτημα δεν είναι αν η Τεχεράνη μπορεί να περικυκλώσει. Είναι αν αντιλαμβάνεται ότι ήδη αρχίζει να περικυκλώνεται.