Το πρόσφατο περιστατικό με τη σύλληψη νεαρού, γιου γνωστού πολιτικού, στη Νέα Ερυθραία, έρχεται να προστεθεί σε μια μακρά λίστα συμβάντων που επαναφέρουν στο προσκήνιο ένα παλιό, βαθιά ριζωμένο πρόβλημα της ελληνικής δημόσιας ζωής: την ειδική μεταχείριση με την οποία μεγαλώνουν τα παιδιά της πολιτικής ελίτ.
Ανεξάρτητα από το κάθε συγκεκριμένο περιστατικό, η κοινωνία αντιδρά όχι γιατί εκπλήσσεται, αλλά γιατί αναγνωρίζει ένα μοτίβο. Ένα μοτίβο όπου η παραβατικότητα ενός νεαρού δεν αντιμετωπίζεται ως αυτό που είναι—μια σοβαρή πράξη που κρίνεται από τον νόμο—αλλά ως ένα ακόμη επεισόδιο σε ένα περιβάλλον προνομίων που μοιάζει να λειτουργεί εκτός των πραγματικών ορίων της καθημερινότητας των πολιτών.
Ένα περιβάλλον που «καλλιεργεί» ατιμωρησία
Τα παιδιά των πολιτικών μεγαλώνουν μέσα σε ένα ιδιαίτερο οικοσύστημα:
προστατευμένα από την κοινωνική πραγματικότητα, εξοικειωμένα με την ιδέα ότι το επώνυμο ανοίγει πόρτες και εξομαλύνει καταστάσεις, με την αίσθηση ότι τα λάθη διορθώνονται εύκολα, γρήγορα, σιωπηλά.
Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, οι κανόνες συχνά δεν βιώνονται ως καθολικοί.
Βιώνονται ως κάτι που ισχύει για τους άλλους.
Και όταν ένας νέος άνθρωπος μάθει από μικρός ότι «τίποτα δεν είναι ανεπανόρθωτο» όταν έχει πίσω του οικογένεια με ισχύ, τότε η σύγκρουση με τον νόμο μοιάζει σχεδόν αναπόφευκτη.
Η πολιτική ευθύνη δεν είναι οικογενειακό βάρος—είναι θεσμικό
Κανείς δεν απαιτεί από έναν πολιτικό να ελέγχει τη ζωή ενός ενήλικου παιδιού.
Αυτό που απαιτείται όμως, και μάλιστα θεσμικά, είναι να μην επωφελείται το παιδί από τη δύναμη του γονιού. Να μην υπάρχει καμία σκιά για παρεμβάσεις, ούτε σιωπηλές ούτε έμμεσες. Να μην μπορεί η κοινωνία να υποθέσει ότι υπάρχουν δύο μέτρα και δύο σταθμά.
Η πολιτική ευθύνη δεν σταματά στο κατώφλι του σπιτιού.
Σταματά εκεί όπου η δημόσια εξουσία δεν επηρεάζει τη δικαιοσύνη.
Κι εκεί, η χώρα μας έχει ακόμη δρόμο.
Το μόνιμο πρόβλημα: μια πολιτική τάξη που αντιμετωπίζει το κράτος ως οικογενειακό χώρο
Η Ελλάδα έχει μακρά ιστορία πολιτικών οικογενειών, όπου η εξουσία, η επιρροή και οι «διευκολύνσεις» μεταφέρονται από γενιά σε γενιά, μαζί με τα ακίνητα και τα οικογενειακά κειμήλια.
Το πρόβλημα δεν είναι ο θεσμός των δυναστειών. Το πρόβλημα είναι η κουλτούρα κληρονομικής ασυλίας που δημιουργεί αποκλίσεις από τον τρόπο που μεγαλώνει ο υπόλοιπος πληθυσμός.
Όταν η κοινωνία βλέπει ότι οι νεαροί με «βαριά» επίθετα αντιμετωπίζουν τον νόμο ως κάτι σχετικό, τότε κλονίζεται η εμπιστοσύνη σε κάθε θεσμό.
Όχι λόγω της πράξης του νεαρού—αλλά λόγω της συμπεριφοράς του συστήματος.
Αν θέλουμε σοβαρή πολιτική, πρέπει να απαιτήσουμε σοβαρά πρότυπα
Το μήνυμα είναι σαφές:
Δεν γίνεται οι πολιτικοί να κουνάνε το δάχτυλο σε πολίτες που παλεύουν με τη γραφειοκρατία, την ακρίβεια, την καθημερινότητα, και την ίδια στιγμή να μην μπορούν να εμφυσήσουν στα παιδιά τους τον βασικό κανόνα κάθε δημοκρατίας: ο νόμος είναι ίδιος για όλους.
Η κοινωνία δεν ζητά από τους πολιτικούς να είναι τέλειοι γονείς.
Ζητά να είναι έντιμοι θεσμικοί παράγοντες.
Και να θυμούνται πως η συμπεριφορά των παιδιών τους δεν είναι απλώς οικογενειακή υπόθεση. Είναι καθρέφτης του αξιακού περιβάλλοντος της εξουσίας.