Έτος 2015. Ριάντ. Στο πιο προστατευμένο, πιο ακριβό, πιο «ασφαλές» κομμάτι της σαουδαραβικής πρωτεύουσας, στο Diplomatic Quarter, ένας Έλληνας γιατρός αρνήθηκε το προνόμιο της πολυτέλειας. Όχι από ιδιοτροπία. Από εκτίμηση κινδύνου.
Δίπλα στην αμερικανική πρεσβεία, ανάμεσα σε διπλωματικές αποστολές, βασιλικά ακίνητα και οχυρωμένες κατοικίες, εκεί όπου όλοι έβλεπαν ασφάλεια, εκείνος έβλεπε τον πιο προφανή στόχο. Και όταν, έντεκα χρόνια μετά, το μόνο σημείο που χτυπήθηκε ήταν η αμερικανική πρεσβεία, το ερώτημα έμεινε βαρύ: ποιος τελικά έβλεπε καθαρά και ποιος κοιμόταν μέσα στην ψευδαίσθηση της ισχύος;
Η πιο φυλασσόμενη περιοχή δεν είναι πάντα η πιο ασφαλής
Το Diplomatic Quarter στο Ριάντ δεν ήταν μια συνηθισμένη γειτονιά. Ήταν μια υπερυψωμένη, περιφραγμένη και διαρκώς φυλασσόμενη ζώνη. Πρεσβείες, παλάτι, δυτικοί διπλωμάτες, στρατηγικές εγκαταστάσεις, αυστηρός έλεγχος πρόσβασης, πράσινο, λίμνες, ακριβά σπίτια, η εικόνα μιας τεχνητής κανονικότητας μέσα στη Μέση Ανατολή.
Ακριβώς εκεί βρίσκεται και η παγίδα.
Διότι όποιος έχει στοιχειώδη αντίληψη στρατηγικού κινδύνου γνωρίζει ότι η υπερσυγκέντρωση δυτικής ισχύος, συμβολισμού και κρατικών στόχων δεν παράγει μόνο προστασία. Παράγει και ελκυστικότητα για όποιον θέλει να πλήξει σύμβολα, κέντρα αποφάσεων, υποδομές εκκένωσης και κόμβους γεωπολιτικού μηνύματος.
Η ασφάλεια, πολλές φορές, δεν είναι ασπίδα. Είναι φάρος στόχευσης.
Εκτίμηση κινδύνου δεν είναι φόβος. Είναι ευθύνη
Ο αφηγητής δεν έδρασε με πανικό. Έδρασε με επαγγελματικό και βιωματικό ρεαλισμό. Με τη μνήμη της σκληρής στρατιωτικής θητείας και με τη λογική του χειρουργού που έχει μάθει ότι η καθυστέρηση στην πρόβλεψη κοστίζει ζωές.
Γι’ αυτό και ζήτησε κάτι απλό:
όχι πολυτέλεια, όχι επίδειξη, όχι το “προνόμιο” του DQ.
Ένα μικρότερο σπίτι, μακριά από την αμερικανική πρεσβεία.
Η απόφαση αυτή τότε αντιμετωπίστηκε περίπου ως υπερβολή. Με χαμόγελα, με διπλωματική ελαφρότητα, με το γνώριμο σύνδρομο των ανθρώπων που θεωρούν ότι επειδή ένα σχέδιο είναι οργανωμένο, είναι και επαρκές.
Όμως η σοβαρή εκτίμηση κινδύνου δεν βασίζεται στην ευχή ότι «δεν θα συμβεί».
Βασίζεται στην ερώτηση: αν συμβεί, πού θα συμβεί πρώτο;
Και η απάντηση ήταν ήδη μπροστά τους.
Η σιωπή για τον κίνδυνο της ελληνικής πρεσβείας είναι επίσης είδηση
Η χθεσινή επίθεση δεν ξαναφέρνει μόνο μια προσωπική δικαίωση. Ξαναφέρνει και ένα θεσμικό ερώτημα: γιατί σχεδόν κανείς δεν μίλησε για τον κίνδυνο που διέτρεξαν οι υπόλοιπες διπλωματικές αποστολές της περιοχής, μεταξύ αυτών και η ελληνική πρεσβεία;
Όταν ένα τόσο κρίσιμο σημείο πλήττεται, δεν απειλείται μόνο ο άμεσος στόχος. Απειλείται όλη η περίμετρος ασφαλείας, οι γειτονικές αποστολές, τα σχέδια εκκένωσης, τα πρωτόκολλα προστασίας προσωπικού, οι διαδρομές διαφυγής και η λειτουργική συνέχεια μιας ολόκληρης διπλωματικής συνοικίας.
Και εδώ η μαρτυρία αποκτά ειδικό βάρος:
υπήρχε παλαιότερη συνεργασία με τους Αμερικανούς για σχέδιο εκκένωσης Ελλήνων με αμερικανικά ελικόπτερα, σε περίπτωση φονταμενταλιστικής εξέγερσης, με χώρο συγκέντρωσης το κενό οικόπεδο πίσω από την αμερικανική πρεσβεία.
Αυτό σημαίνει ότι η απειλή δεν ήταν θεωρητική. Ήταν επιχειρησιακά υπολογισμένη.
Και όποιος το γνώριζε, ήξερε ακριβώς γιατί η εγγύτητα στην πρεσβεία δεν ήταν προνόμιο, αλλά επιβάρυνση κινδύνου.
Υπάρχουν στιγμές που η ζωή εκδικείται την ελαφρότητα των βεβαιοτήτων. Όταν όλοι καθησυχάζουν, όταν τα πρωτόκολλα γεννούν αλαζονεία, όταν η θεσμική συνήθεια μεταμφιέζει τον κίνδυνο σε κανονικότητα, τότε ένας άνθρωπος που σκέφτεται καθαρά μοιάζει «υπερβολικός».
Μέχρι να αποδειχθεί ότι ήταν απλώς ο μόνος σοβαρός στο δωμάτιο.
Το πρόβλημα των σύγχρονων κρατών και των ελίτ ασφαλείας δεν είναι ότι αγνοούν εντελώς τον κίνδυνο. Είναι ότι τον γραφειοκρατικοποιούν. Τον κλείνουν σε φακέλους, σε ασκήσεις επί χάρτου, σε καθησυχαστικά briefing, σε προστατευμένες ζώνες που υποτίθεται ότι εξουδετερώνουν την απειλή. Όμως ο πραγματικός κίνδυνος δεν υπακούει στο πρωτόκολλο. Διαβάζει συμβολισμούς, επιλέγει υψηλή αξία στόχου και χτυπά ακριβώς εκεί που το σύστημα έχει επενδύσει στο αίσθημα του απρόσβλητου.
Το να αρνηθείς ένα πολυτελές σπίτι δίπλα στην αμερικανική πρεσβεία στο Ριάντ δεν είναι παραξενιά. Είναι στρατηγική νοημοσύνη. Είναι η ικανότητα να διακρίνεις ότι η οχύρωση δεν αναιρεί τη στόχευση· συχνά την επιβεβαιώνει.
Και ακριβώς γι’ αυτό, η χθεσινή εικόνα δεν είναι μόνο μια είδηση διεθνούς ασφάλειας. Είναι και ένα ηχηρό χαστούκι σε όσους ειρωνεύονται τη διορατικότητα μέχρι να έρθει η πραγματικότητα να τους διαψεύσει με εκκωφαντικό τρόπο.
Δεν ήσουν υπερβολικός. Ήσουν εκείνος που κατάλαβε εγκαίρως ότι, στη γεωπολιτική, το πιο “ασφαλές” μέρος είναι συχνά το πρώτο που θα καεί.