Ο Γιώργος Αϋφαντής, πρώην πρέσβης της Ελλάδας στο Ιράν, εξηγεί πώς οι επιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές μπορούν να μετατραπούν από στρατιωτικό γεγονός σε παγκόσμιο οικονομικό σοκ.
Στη συζήτηση με τον Δημήτρη Λιάτσο, ο πρέσβης ε.τ. Γιώργος Αϋφαντής δεν περιγράφει απλώς έναν ακόμη γύρο γεωπολιτικής έντασης. Περιγράφει τον μηχανισμό με τον οποίο ένα πλήγμα σε λιμάνια, ενεργειακές εγκαταστάσεις, διυλιστήρια, αγωγούς ή θαλάσσιες οδούς μπορεί να περάσει μέσα σε λίγες ημέρες από το πεδίο των επιχειρήσεων στα ράφια, στα καύσιμα, στις μεταφορές και στις αγορές.
Το κρίσιμο σημείο είναι απλό: οι υποδομές δεν είναι «τεχνική λεπτομέρεια». Είναι το νευρικό σύστημα της παγκόσμιας οικονομίας.
Η οικονομία δεν καταρρέει μόνο από χρηματιστήρια — καταρρέει από κόμβους
Η παγκόσμια αγορά στηρίζεται σε μια αλυσίδα που μοιάζει ανθεκτική, αλλά στην πραγματικότητα έχει λίγους κρίσιμους κόμβους: στενά περάσματα, σταθμούς LNG, λιμάνια, διυλιστήρια, αγωγούς, ενεργειακά δίκτυα, καλώδια, αποθήκες και κέντρα logistics.
Όταν ένας τέτοιος κόμβος πληγεί, το πρόβλημα δεν μένει τοπικό. Γίνεται ακριβότερη η ενέργεια, καθυστερούν οι μεταφορές, πιέζεται η παραγωγή, ανεβαίνει το κόστος ασφάλισης, αλλάζουν τα δρομολόγια των πλοίων και οι αγορές αρχίζουν να τιμολογούν φόβο.
Το Στενό του Ορμούζ είναι το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα: σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, από εκεί πέρασαν το 2025 περίπου 20 εκατ. βαρέλια πετρελαίου και προϊόντων ημερησίως, δηλαδή περίπου το 25% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου. Από το ίδιο πέρασμα εξαρτάται και σημαντικό μέρος του παγκόσμιου LNG.
Το πλήγμα περνά σε τρεις φάσεις
Πρώτη φάση: σοκ στην προσφορά.
Αν περιοριστεί η ροή πετρελαίου, φυσικού αερίου ή προϊόντων διύλισης, η αγορά αντιδρά άμεσα. Οι τιμές ανεβαίνουν όχι μόνο επειδή λείπει προϊόν, αλλά επειδή οι αγορές προεξοφλούν ότι μπορεί να λείψει περισσότερο.
Δεύτερη φάση: μετάδοση στο κόστος.
Η ενέργεια δεν είναι ένα απλό εμπόρευμα. Είναι κόστος παραγωγής για τη βιομηχανία, τις μεταφορές, τα τρόφιμα, τα λιπάσματα, τα πλαστικά, την αεροπορία, τη ναυτιλία. Άρα μια ενεργειακή κρίση γίνεται γρήγορα κρίση κόστους.
Τρίτη φάση: χτύπημα στη ζήτηση.
Όταν αυξάνονται καύσιμα, ναύλοι, ρεύμα και πρώτες ύλες, επιχειρήσεις και νοικοκυριά περιορίζουν δαπάνες. Η οικονομία δεν παγώνει απότομα· αρχίζει να χάνει ρυθμό.
Το ΔΝΤ περιγράφει ακριβώς αυτόν τον μηχανισμό: υψηλότερες τιμές εμπορευμάτων, πληθωριστικές πιέσεις, αυστηρότερες χρηματοπιστωτικές συνθήκες και πιθανή επανατιμολόγηση κινδύνου από τις αγορές.
Γιατί οι επόμενοι μήνες είναι κρίσιμοι
Το ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα υπάρξει νέα επίθεση. Είναι αν οι αγορές θα πειστούν ότι οι ροές ενέργειας, εμπορίου και μεταφορών παραμένουν ασφαλείς.
Αν η κρίση μείνει περιορισμένη, το σύστημα μπορεί να απορροφήσει μέρος του κραδασμού με αποθέματα, εναλλακτικές διαδρομές και αυξημένη παραγωγή από άλλες περιοχές. Αν όμως η ένταση παραταθεί, τότε το πρόβλημα περνά από την τιμή του πετρελαίου στην ίδια την οικονομική σταθερότητα.
Το ΔΝΤ, στο βασικό του σενάριο για περιορισμένη σύγκρουση, προβλέπει παγκόσμια ανάπτυξη 3,1% το 2026 και 3,2% το 2027, με τον πληθωρισμό να αυξάνεται προσωρινά πριν επανέλθει σε πτωτική πορεία. Προειδοποιεί όμως ότι οι κίνδυνοι είναι καθοδικοί, ειδικά αν υπάρξει παράταση της σύγκρουσης ή βαθύτερη γεωπολιτική διάσπαση.
Οι αγορές δεν φοβούνται μόνο τον πόλεμο — φοβούνται τη διάρκεια
Μια μεμονωμένη επίθεση μπορεί να προκαλέσει άλμα τιμών. Μια παρατεταμένη αβεβαιότητα όμως αλλάζει συμπεριφορές: οι εταιρείες αποθηκεύουν, οι ασφαλιστικές αυξάνουν ασφάλιστρα, οι ναυτιλιακές αλλάζουν δρομολόγια, οι κυβερνήσεις ενεργοποιούν αποθέματα, οι κεντρικές τράπεζες διστάζουν να μειώσουν επιτόκια.
Εκεί αρχίζει το πραγματικό κόστος.
Δεν είναι μόνο το πετρέλαιο. Είναι το ντίζελ. Είναι τα αεροπορικά καύσιμα. Είναι τα πετροχημικά. Είναι το κόστος μεταφοράς ενός κοντέινερ. Είναι η τιμή του ρεύματος στην ευρωπαϊκή βιομηχανία. Είναι η πίεση στον καταναλωτή.
Ο Γιώργος Αϋφαντής βάζει το δάχτυλο σε ένα σημείο που συχνά χάνεται πίσω από τους χάρτες και τις στρατιωτικές αναλύσεις: ο σύγχρονος πόλεμος δεν χρειάζεται να καταλάβει εδάφη για να παραλύσει οικονομίες.
Αρκεί να χτυπήσει τους κόμβους.
Και όταν χτυπιούνται οι κόμβοι της ενέργειας, των μεταφορών και της παραγωγής, τότε η κρίση δεν μένει στα σύνορα της περιοχής όπου ξεκίνησε. Περνά στις αγορές, στα κράτη, στις επιχειρήσεις και τελικά στην τσέπη του πολίτη.
Αυτό είναι το πραγματικό μήνυμα: η γεωπολιτική ένταση δεν είναι μακρινή εικόνα στις ειδήσεις. Είναι πιθανός λογαριασμός που έρχεται με καθυστέρηση.