Τέσσερα χρόνια μετά από μια παράβαση υπερβολικής ταχύτητας, ένας πολίτης λαμβάνει έγγραφο από την Τροχαία που του ανακοινώνει ότι θα του αφαιρεθεί το δίπλωμα και η άδεια κυκλοφορίας για τέσσερις μήνες. Καμία ειδοποίηση, καμία ενδιάμεση ενημέρωση, κανένα δικαστήριο. Ξαφνικά, μετά από χρόνια σιωπής, η Πολιτεία θυμήθηκε να τιμωρήσει. Είναι αυτό δικαιοσύνη ή αυθαιρεσία;
Η οδική ασφάλεια είναι ιερή. Όλοι συμφωνούμε πως οι κανόνες κυκλοφορίας σώζουν ζωές, και οι παραβάτες πρέπει να τιμωρούνται. Όμως η επιβολή ποινών δεν μπορεί να γίνεται αυθαίρετα και εκτός λογικής χρονικής συνέχειας.
Στην περίπτωση αυτή, το κράτος δείχνει ένα πρόσωπο όχι τιμωρητικό, αλλά αδιάφορο και δυσλειτουργικό:
- Πώς είναι δυνατόν να καθυστερεί η επιβολή μιας διοικητικής ποινής επί τέσσερα ολόκληρα χρόνια;
- Γιατί δεν ενημερώθηκε ο πολίτης όταν καταγράφηκε η παράβαση;
- Πώς αναμένει η Πολιτεία ότι κάποιος θα θυμάται ή θα μπορεί να αμυνθεί για ένα περιστατικό που συνέβη πριν χρόνια;
Η έννοια της παραγραφής και της εύλογης διάρκειας της διοικητικής διαδικασίας είναι θεμελιώδεις σε ένα κράτος δικαίου. Όταν το ίδιο το κράτος αγνοεί το χρόνο, δεν μπορεί να απαιτεί από τον πολίτη να αποδεχθεί μια ποινή σαν να μην πέρασε μια μέρα.
Πέρα από τη νομική διάσταση, υπάρχει και η ανθρώπινη πραγματικότητα: Ο πολίτης μπορεί να εργάζεται ως οδηγός, να εξαρτάται από το δίπλωμα για να μετακινείται σε απομακρυσμένη περιοχή, να έχει οικογενειακές υποχρεώσεις. Η τιμωρία τώρα, χωρίς προειδοποίηση, δεν είναι μόνο άδικη αλλά και καταστροφική για την καθημερινότητά του.
Αν ο σκοπός της ποινής είναι η συμμόρφωση και η πρόληψη, τότε η τιμωρία τέσσερα χρόνια μετά χάνει εντελώς το νόημά της. Δεν αποτρέπει, δεν διορθώνει, δεν εκπαιδεύει. Απλώς εξαντλεί την αυστηρότητά της σε έναν ανυποψίαστο πολίτη που πιθανόν στο μεταξύ να έχει αλλάξει τελείως στάση ζωής.
Η ένσταση δεν είναι απλώς μια πράξη υπεράσπισης. Είναι μια φωνή διαμαρτυρίας απέναντι στην αδικαιολόγητη καθυστέρηση, στην έλλειψη διαφάνειας και στον αψυχολόγητο τρόπο που λειτουργεί συχνά η δημόσια διοίκηση. Το κράτος δεν πρέπει να “ξυπνά” όταν το βολεύει, αλλά να ενεργεί άμεσα, δίκαια και προβλέψιμα.
Και όπως λέει και η νομική αρχή που διαπερνά τον χρόνο:
«Δικαιοσύνη που καθυστερεί, δεν είναι δικαιοσύνη.»