Όταν μια αναπτυξιακή εταιρεία –που δημιουργήθηκε για να υπηρετεί την τοπική κοινωνία, την ανάπτυξη και τη διαφάνεια– φτάνει στο σημείο να παραδίδει στην Εισαγγελία πόρισμα έκτακτου ελέγχου με ευρήματα για σβησμένα πρωτόκολλα, ελλιπώς υπογεγραμμένα πρακτικά και αχρεωστήτως καταβληθέντα δεκάδων χιλιάδων ευρώ, τότε το πρόβλημα δεν είναι απλώς «κάποιες αδυναμίες στη λειτουργία». Είναι βαθιά πολιτικό και βαθιά θεσμικό. Είναι καθρέφτης των διοικούντων.
Η υπόθεση της «Αναπτυξιακής Ευβοίας Α.Ε.» δεν είναι ένα τεχνικό ζήτημα για λογιστές και νομικούς. Είναι ένα ηχηρό καμπανάκι για το πώς αντιλαμβάνονται ορισμένοι την εξουσία, την ευθύνη και το δημόσιο χρήμα. Και κυρίως, είναι μια ακόμη απόδειξη ότι όσοι διοικούν θεωρούν πολύ συχνά τον έλεγχο ως ενόχληση και τη διαφάνεια ως αγγαρεία.
Πρακτικά χωρίς υπογραφές, πρωτόκολλα σε… excel και «χαμένα» ίχνη
Στο πόρισμα του έκτακτου ελέγχου καταγράφονται τρία εμβληματικά ευρήματα:
- Πρακτικό συνεδρίασης επιτροπής χωρίς την υπογραφή του προέδρου.
Σε μια σοβαρή διοίκηση, η υπογραφή του προέδρου δεν είναι τυπικότητα. Είναι πράξη ανάληψης ευθύνης. Όταν λείπει, δεν λείπει απλώς ένα όνομα σε μια σελίδα· λείπει η θεσμική λογοδοσία. Αντί να εμπεδώνεται η έννοια ότι «κάθε απόφαση έχει υπογράφοντες και υπεύθυνους», καλλιεργείται η αντίληψη του «όλα στον αυτόματο πιλότο», χωρίς πρόσωπο, χωρίς ευθύνη, χωρίς ίχνη. - Ηλεκτρονικό πρωτόκολλο σε απλό αρχείο xls, με κενές σειρές και κενά ίχνη.
Στον 21ο αιώνα, όταν ακόμη και μικρές επιχειρήσεις χρησιμοποιούν ασφαλή πληροφοριακά συστήματα, μια αναπτυξιακή εταιρεία που διαχειρίζεται δημόσιους πόρους τηρεί πρωτόκολλο σε φύλλα excel, με κενά πεδία που «δείχνουν» σε διαγραφές εγγράφων. Η ίδια η Ομάδα Ελέγχου επισημαίνει ότι αυτή η πρακτική δεν κατοχυρώνει την ορθή λειτουργία και δεν εγγυάται ότι δεν έχει παραβιαστεί η καταγραφή.
Με απλά λόγια: το ποιος μπήκε, ποιος βγήκε, ποιο έγγραφο έφτασε, ποιο χάθηκε, ποιο τροποποιήθηκε, μπορεί να θολώσει μέσα σε ένα αρχείο που ο καθένας «πειράζει». Αυτό δεν είναι απλώς οργανωτική προχειρότητα. Είναι διοικητικό χάος που ευνοεί τη συγκάλυψη, την αδιαφάνεια, ακόμη και την αυθαιρεσία. - Το πρόγραμμα Skills4Sports και τα 75.839,99 ευρώ «αχρεωστήτως καταβληθέντα».
Όταν ζητείται να αναζητηθεί ποσό σχεδόν 76.000 ευρώ ως αχρεωστήτως καταβληθέν, επειδή υπάλληλος που πληρώθηκε από ένα πρόγραμμα ήδη αμειβόταν από άλλο πρόγραμμα της ίδιας εταιρείας, δεν μιλάμε για ένα «λογιστικό λάθος». Μιλάμε για ένα σύστημα όπου τα όρια μεταξύ επιτρεπτού και μη, νόμιμου και μη, έχουν θολώσει επικίνδυνα.
Κάποιος ενέκρινε. Κάποιος υπέγραψε. Κάποιος γνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει. Το δημόσιο χρήμα δεν είναι προσωπικό πορτοφόλι, ούτε «δεξαμενή» για να μοιράζονται πολλαπλά οι ίδιοι άνθρωποι, απλώς αλλάζοντας τον τίτλο του προγράμματος.
Η «νέα Διοίκηση» και το μόνιμο άλλοθι της εκ των υστέρων ευαισθησίας
Στο κείμενο γίνεται λόγος για «νέα Διοίκηση» που από την πρώτη ημέρα ανάληψης των καθηκόντων της αποκατέστησε την ομαλή και τυπική λειτουργία. Πολύ ωραία στα χαρτιά. Όμως η κοινωνία έχει δικαίωμα να αναρωτηθεί:
- Πώς είναι δυνατόν να φτάνουμε τόσο αργά στην «αποκατάσταση»;
- Πού ήταν οι εποπτεύοντες όλα τα προηγούμενα χρόνια;
- Ποιος πολιτικός και θεσμικός έλεγχος ασκούνταν στην εταιρεία αυτή, που διαχειρίζεται ευρωπαϊκούς και εθνικούς πόρους;
Η εκ των υστέρων ευαισθησία –όταν πλέον έχει παρέμβει Ομάδα Ελέγχου, έχει συνταχθεί πόρισμα και έχει ενημερωθεί η Εισαγγελία– δεν είναι πολιτικό θάρρος. Είναι ελάχιστη, καθυστερημένη αντίδραση σε ένα καθεστώς που είχε ήδη ξεφύγει.
Κάθε φορά που αλλάζει μια διοίκηση, βρίσκει «καμένη γη» και υπόσχεται κάθαρση. Κι όμως, κάπως έτσι, κύμα στο κύμα, τα προβλήματα αναπαράγονται. Γιατί; Διότι το ζήτημα δεν είναι μόνο ποιος κάθεται στην καρέκλα, αλλά πώς λειτουργεί το σύστημα ελέγχου, διαφάνειας και λογοδοσίας.
Οι πολίτες πληρώνουν, οι διοικούντες «συνεχίζουν»
Την ώρα που η «Αναπτυξιακή Ευβοίας Α.Ε.» μιλά για «απόλυτη νομιμότητα» στις προσλήψεις προσωπικού και «απρόσκοπτη συνέχιση λειτουργίας», οι πολίτες καλούνται για άλλη μια φορά να εμπιστευθούν ότι «όλα θα πάνε καλά».
Όμως:
- Ποιος πληρώνει τις καθυστερήσεις, τα λάθη, τις αστοχίες;
- Ποιος θα πληρώσει τελικά τα 75.839,99 ευρώ, αν δεν ανακτηθούν;
- Ποιος επωμίζεται το κόστος των επιδοτήσεων σκαφών, εάν τελικά προκύψει ότι δόθηκαν χωρίς να τηρηθούν οι νόμιμες προϋποθέσεις;
Η απάντηση είναι πάντα η ίδια: οι πολίτες. Με τους φόρους τους, με τον αποκλεισμό τους από άλλες, ουσιαστικές δράσεις ανάπτυξης, με την απαξίωση των θεσμών που υποτίθεται ότι υπάρχουν για να υπηρετούν το δημόσιο συμφέρον.
Κι όμως, οι διοικούντες συνεχίζουν να εμφανίζονται ως «ρυθμιστές», ως «εγγυητές της νομιμότητας», ως «υπεύθυνοι» που τάχα συγκρούονται με τις παθογένειες «των προηγούμενων». Η αίσθηση ατιμωρησίας και ατιμολόγητης ανικανότητας είναι ασύλληπτη.
Επιδοτήσεις σκαφών, ελέγχοι «σε εξέλιξη» και η κουλτούρα του «βλέπουμε»
Ειδικά για τις επιδοτήσεις σκαφών, το κείμενο αναφέρει ότι ο έλεγχος βρίσκεται σε εξέλιξη και ότι, εάν διαπιστωθούν παραβάσεις, θα ανακτηθούν οι χρηματοδοτήσεις.
Αυτό το «εάν» είναι το πρόβλημα. Για χρόνια ολόκληρα, σε όλη τη χώρα, επιδοτήσεις, προγράμματα, δράσεις, έργα έχουν χρησιμοποιηθεί ως πεδίο για ρουσφέτια, χαριστικές πρακτικές, κακοδιαχείριση. Κι όμως, ο πολιτικός κόσμος, σε μεγάλο βαθμό, θυμάται τη λέξη «έλεγχος» μόνο όταν καταφθάσουν οι ελεγκτικοί μηχανισμοί ή η Δικαιοσύνη.
Ο ώριμος, σοβαρός πολιτικός πολιτισμός επιβάλλει κάτι άλλο:
- Προληπτικό έλεγχο, όχι μόνο κατασταλτικό.
- Διαφανή, ψηφιακά, κλειδωμένα συστήματα πρωτοκόλλου, όχι αρχεία που «πειράζονται».
- Συνεχή αξιολόγηση στελεχών και διοικήσεων, όχι απλώς διορισμούς «ημετέρων» που λειτουργούν χωρίς κανέναν ουσιαστικό έλεγχο.
Ως εδώ με την προχειρότητα και την ατιμωρησία
Το αυστηρότερο μήνυμα που πρέπει να σταλεί –και προς τη σημερινή και προς κάθε προηγούμενη ή επόμενη διοίκηση– είναι απλό:
- Κάθε ευρώ δημόσιου ή ευρωπαϊκού χρήματος έχει ιδιοκτήτη: τον πολίτη.
Δεν ανήκει σε κανέναν πρόεδρο, σε κανέναν περιφερειάρχη, σε κανέναν διευθυντή. - Κάθε παρατυπία, κάθε πλημμελής τήρηση διαδικασιών, κάθε αχρεωστήτως καταβληθέν ποσό είναι χτύπημα στην εμπιστοσύνη της κοινωνίας.
Δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι πλήγμα στη δημοκρατική λειτουργία και στην ίδια την έννοια της δικαιοσύνης. - Η ανάληψη πολιτικής ευθύνης δεν εξαντλείται σε δηλώσεις για «συνεργασία με τις Αρχές» και «πλήρη διαφάνεια».
Χρειάζονται παραιτήσεις, σαφείς απολογισμοί, δημόσιες εξηγήσεις με ονόματα και πράξεις.
Η υπόθεση της «Αναπτυξιακής Ευβοίας» είναι ένα ακόμη σύμπτωμα. Αν οι διοικούντες συνεχίσουν να βλέπουν την εξουσία ως προνόμιο και όχι ως υποχρέωση, αν συνεχίσουν να θεωρούν τον έλεγχο ως εχθρό και όχι ως εγγύηση, τότε τα «ευρήματα» θα πολλαπλασιάζονται και η κοινωνία θα βυθίζεται ακόμη περισσότερο στην καχυποψία.
Και τότε, το πραγματικό ερώτημα δεν θα είναι «τι φταίει στην Αναπτυξιακή Ευβοίας», αλλά αν μας αξίζουν οι διοικήσεις που ανέχονται τέτοια φαινόμενα – και αν εμείς θα συνεχίσουμε να τις ανεχόμαστε.