Η αμερικανική ισχύς χτίστηκε πάνω στον μύθο του αήττητου. Μόνο που η σύγχρονη Ιστορία λέει κάτι πολύ διαφορετικό: οι ΗΠΑ μπορεί να εισβάλλουν, να βομβαρδίζουν, να γκρεμίζουν κράτη και να αφήνουν πίσω τους ερείπια, όμως ολοκληρωτική πολιτική νίκη δεν κατορθώνουν να επιβάλουν.
Από την Κορέα και το Βιετνάμ μέχρι το Αφγανιστάν, το Ιράκ και τη νέα φωτιά στη Μέση Ανατολή, επαναλαμβάνεται το ίδιο μοτίβο: στρατιωτική υπεροχή, επικοινωνιακός θόρυβος, βιβλική καταστροφή και στο τέλος ένα στρατηγικό κενό. Γιατί η βία των αυτοκρατοριών μπορεί να σκοτώνει λαούς, αλλά δεν κερδίζει για πάντα την Ιστορία.
Ο μύθος του «αήττητου» καταρρέει στα ίδια του τα πεδία
Η Δύση λάτρεψε για δεκαετίες την εικόνα του αμερικανικού αήττητου. Το Χόλιγουντ, η πολεμική προπαγάνδα, οι χάρτες των επιτελείων και τα τηλεοπτικά πλάνα έστησαν τον ίδιο μύθο: οι Αμερικανοί εμφανίζονται, χτυπούν και επιβάλλονται.
Η πραγματικότητα, όμως, υπήρξε πολύ πιο σκληρή και πολύ πιο ταπεινωτική για αυτή την αφήγηση. Στην Κορέα δεν ήρθε θρίαμβος αλλά ένα αιματηρό αδιέξοδο. Στο Βιετνάμ γράφτηκε μία από τις μεγαλύτερες στρατηγικές και πολιτικές ήττες του 20ού αιώνα. Στο Αφγανιστάν έμειναν είκοσι χρόνια για να αποχωρήσουν αφήνοντας πίσω τους ένα καθεστώς που υποτίθεται ότι είχαν συντρίψει. Στο Ιράκ διέλυσαν ένα κράτος, αλλά δεν οικοδόμησαν ποτέ μια σταθερή νίκη.
Αυτό είναι το σταθερό αμερικανικό παράδοξο: μπορούν να συντρίβουν χώρες, αλλά όχι να κερδίζουν ειρήνη. Μπορούν να δολοφονούν καθεστώτα, αλλά όχι να θεμελιώνουν νομιμοποίηση. Μπορούν να επιβάλλουν φόβο, αλλά όχι ιστορική διάρκεια.
Όταν η “νίκη” είναι μόνο στάχτες, τότε μιλάμε για ήττα
Σε αρκετές περιπτώσεις, η Ουάσιγκτον δεν άφησε πίσω της «τάξη», αλλά συντρίμμια. Η Λιβύη είναι ίσως το πιο ωμό παράδειγμα: στρατιωτική επέμβαση, εξόντωση του Καντάφι και μετά χάος, διάλυση, παρακρατικοί μηχανισμοί, εμφυλιοπολεμική αστάθεια.
Εδώ τίθεται το πιο ανατριχιαστικό ερώτημα: μήπως ο πραγματικός στόχος δεν είναι η σταθερή νίκη αλλά η διαρκής αποσταθεροποίηση; Μήπως η αυτοκρατορική ισχύς, όταν δεν μπορεί να επιβάλει πειθαρχημένες σφαίρες ελέγχου, επιλέγει να μοιράζει χάος ώστε κανείς άλλος να μη μπορεί να σταθεί όρθιος;
Αλλά ακόμη κι αυτή η ανάγνωση δεν αθωώνει την αμερικανική στρατηγική. Το αντίθετο. Τη βαραίνει ακόμη περισσότερο. Γιατί αν ο στόχος είναι η καταστροφή χωρίς ανοικοδόμηση, τότε δεν μιλάμε για ηγεμονία ισχύος αλλά για παρακμιακή βαρβαρότητα. Για ένα σύστημα εξουσίας που, αδυνατώντας να οργανώσει τον κόσμο υπό την κυριαρχία του, επιλέγει να τον ακρωτηριάζει.
Ιράν: άλλη μια επίδειξη δύναμης, άλλη μια απόδειξη αδιεξόδου
Η νέα πολεμική αναμέτρηση με το Ιράν έρχεται να δοκιμάσει ξανά το ίδιο δόγμα: αιφνιδιασμός, αεροπορική συντριβή, καταστροφή υποδομών, στοχευμένες δολοφονίες, επίδειξη τεχνολογικής υπεροχής και μια βεβαιότητα ότι ο αντίπαλος θα λυγίσει γρήγορα.
Όμως η εικόνα που παράγεται είναι διαφορετική. Όταν ένας πόλεμος που είχε σχεδιαστεί ως αστραπιαία παράλυση συνεχίζεται, όταν ο αντίπαλος διατηρεί ικανότητα απάντησης, όταν οι υποδομές φλέγονται αλλά η πολιτική κατάρρευση δεν έρχεται, τότε ο μύθος της εύκολης νίκης αρχίζει ξανά να ξεφτίζει.
Και εδώ βρίσκεται το πιο κρίσιμο σημείο: κανείς δεν είναι υποχρεωμένος να ταυτίζεται με το καθεστώς του Ιράν για να αντιληφθεί τι σημαίνει αυτή η σύγκρουση για τον κόσμο. Η αναχαίτιση της αμερικανοϊσραηλινής επιθετικότητας δεν είναι απλώς περιφερειακή υπόθεση. Είναι ζήτημα διεθνούς ισορροπίας, πολιτικού φραγμού στην αυτοκρατορική ασυδοσία και στοιχειώδους ελπίδας ότι ο πλανήτης δεν θα αφεθεί ολοκληρωτικά στους εμπόρους του πολέμου.
Και στο τέλος, δεν νικάνε οι Αμερικανοί.
Όχι γιατί ξαφνικά λιγόστεψε η φωτιά τους. Όχι γιατί στέρεψαν τα όπλα τους. Αλλά γιατί κανένας λαός δεν σβήνει οριστικά κάτω από τις βόμβες, κανένα δόγμα τρόμου δεν γίνεται αιώνια παγκόσμια τάξη και καμία αυτοκρατορία δεν μένει ανίκητη όταν έχει απέναντί της την Ιστορία, την αντίσταση και την αλήθεια. Από το Βιετνάμ μέχρι το Αφγανιστάν και από το Ιράκ μέχρι τη σημερινή κόλαση στη Μέση Ανατολή, το ίδιο έργο επαναλαμβάνεται: θάνατος, ερείπια, προπαγάνδα και στο τέλος πολιτική ήττα. Γιατί μπορεί να ισοπεδώνουν πόλεις, να δολοφονούν ηγεσίες, να σκορπούν χάος και να βαφτίζουν την καταστροφή «ειρήνη», όμως δεν καταφέρνουν να συντρίψουν το δικαίωμα των λαών να στέκονται όρθιοι. Και αυτό είναι το μεγάλο τους αδιέξοδο. Το μεγάλο τους στρατηγικό ναυάγιο. Γιατί στο τέλος, όσο κι αν ματώνει ο κόσμος, δεν νικάνε οι Αμερικανοί. Νικούν μόνο για λίγο οι έμποροι του πολέμου. Και μετά έρχεται η Ιστορία να τους δικάσει.