Το Πρόγραμμα Περιφερειακής Ανάπτυξης 2026-2030 μπορεί να παρουσιάστηκε ως μεγάλη ευκαιρία, όμως για τον Δήμο Χαλκιδέων κρύβει σοβαρούς κινδύνους: ανταγωνιστική διαδικασία, απουσία πληθυσμιακής κατανομής, απορρόφηση πόρων από την Περιφέρεια και, πάνω απ’ όλα, τη μεταφορά του λιμένα στο Μικρό Βαθύ ως δήθεν αυτονόητο «εμβληματικό έργο».
Η παρουσίαση του Προγράμματος Περιφερειακής Ανάπτυξης της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας στο Δημοτικό Συμβούλιο Χαλκιδέων δεν άφησε μόνο υποσχέσεις. Άφησε και βαριά ερωτήματα.
Διότι πίσω από τους μεγάλους αριθμούς, πίσω από τα 275 εκατομμύρια ευρώ, πίσω από τις τεχνικές αναλύσεις και τις διαδικασίες, υπάρχει μια σκληρή πραγματικότητα: το πρόγραμμα δεν μοιράζεται δίκαια, δεν κατανέμεται πληθυσμιακά και δεν εξασφαλίζει από μόνο του τίποτα για τον Δήμο Χαλκιδέων.
Όποιος έχει ώριμες μελέτες, εγκρίσεις και έτοιμους φακέλους, θα πάρει. Όποιος δεν έχει, θα βλέπει τους άλλους να περνούν μπροστά.
Και εδώ αρχίζει το πρόβλημα.
Δεν είναι πρόγραμμα ισόρροπης κατανομής. Είναι αγώνας επιβίωσης
Το ΠΠΑ δεν λειτουργεί όπως το ΣΒΑΑ, όπου υπάρχει πληθυσμιακή κατανομή και πιο συγκεκριμένη πρόβλεψη για τις περιοχές. Είναι ανταγωνιστικό.
Αυτό σημαίνει ότι ο Δήμος Χαλκιδέων δεν έχει εξασφαλισμένο μερίδιο. Δεν έχει κατοχυρωμένο χώρο. Δεν έχει δεδομένη χρηματοδότηση.
Πρέπει να διεκδικήσει.
Πρέπει να είναι έτοιμος.
Πρέπει να έχει ώριμες μελέτες.
Πρέπει να έχει καθαρές προτεραιότητες.
Αν δεν τα έχει, τότε το πρόγραμμα μπορεί να εξελιχθεί σε έναν ακόμη μηχανισμό όπου οι πιο οργανωμένοι θα πάρουν το μεγάλο κομμάτι και οι υπόλοιποι θα μείνουν με τις ανακοινώσεις, τις φωτογραφίες και τις καλές προθέσεις.
Η Χαλκίδα, όμως, δεν έχει ανάγκη από καλές προθέσεις. Έχει ανάγκη από έργα.
Η Περιφέρεια θα κρατήσει κομμάτι της πίτας για τον εαυτό της
Υπάρχει και δεύτερη σοβαρή παγίδα.
Ένα σημαντικό μέρος του προγράμματος θα απορροφηθεί μέσω εντάξεων που θα κάνει η ίδια η Περιφέρεια.
Με απλά λόγια: δεν θα είναι όλα τα χρήματα πραγματικά διαθέσιμα για προτάσεις των δήμων.
Η Περιφέρεια θα επιλέξει δικά της έργα, θα τα εντάξει στο πρόγραμμα και θα δεσμεύσει σημαντικούς πόρους.
Άρα οι δήμοι δεν ανταγωνίζονται μόνο μεταξύ τους. Ανταγωνίζονται και με τις ίδιες τις προτεραιότητες της Περιφέρειας.
Και αυτό για τη Χαλκίδα είναι κρίσιμο.
Διότι αν η Περιφέρεια αποφασίσει ότι ένα μεγάλο έργο πρέπει να μπει μπροστά, τότε τα υπόλοιπα θα μείνουν πίσω. Όχι επειδή δεν είναι αναγκαία. Αλλά επειδή δεν θα υπάρχει χώρος.
Το Μικρό Βαθύ ως «εμβληματικό έργο» πριν μιλήσει η πόλη
Το πιο προβληματικό σημείο είναι η πρόθεση ένταξης της μεταφοράς του λιμένα της Χαλκίδας στον όρμο Μικρό Βαθύ.
Και εδώ η συζήτηση δεν μπορεί να γίνει με μισόλογα.
Δεν μπορεί η Περιφέρεια να εμφανίζει ως «εμβληματικό έργο για τη Χαλκίδα» ένα έργο για το οποίο υπάρχουν σοβαρές ενστάσεις, περιβαλλοντικές ανησυχίες και αντιδράσεις ως προς τη χωροθέτηση.
Δεν μπορεί να προκαταλαμβάνεται η κρίση του Δημοτικού Συμβουλίου.
Δεν μπορεί να βαφτίζεται εμβληματικό κάτι που δεν έχει συζητηθεί ουσιαστικά με την τοπική κοινωνία.
Δεν μπορεί η Αυλίδα να αντιμετωπίζεται σαν διαθέσιμος χώρος υποδοχής βαριών επιλογών, επειδή έτσι βολεύει έναν ευρύτερο σχεδιασμό.
Το ερώτημα είναι απλό και πολιτικά αμείλικτο:
Ποιος αποφασίζει τι είναι εμβληματικό για τη Χαλκίδα; Η Χαλκίδα ή η Περιφέρεια;
Ένα έργο που μπορεί να ρουφήξει τον άξονα των υποδομών
Η μεταφορά του λιμένα δεν είναι μικρό έργο. Αν ενταχθεί στο ΠΠΑ, μπορεί να απορροφήσει τεράστιο μέρος του άξονα «ανάπτυξη υποδομών και μεταφορών», ο οποίος έχει συνολικό προϋπολογισμό 100 εκατ. ευρώ.
Αυτό σημαίνει ότι ένα και μόνο έργο μπορεί να δεσμεύσει πόρους που θα μπορούσαν να κατευθυνθούν σε οδικά έργα, κυκλοφοριακές παρεμβάσεις, υποδομές και ανάγκες του Δήμου Χαλκιδέων.
Και τότε δεν θα μιλάμε για ανάπτυξη.
Θα μιλάμε για επιλογή εις βάρος άλλων επιλογών.
Θα μιλάμε για ένα έργο που θα μπει μπροστά, ενώ άλλα αναγκαία έργα θα περιμένουν.
Θα μιλάμε για μια Χαλκίδα που θα βλέπει τους πόρους να περνούν από μπροστά της, αλλά όχι απαραίτητα να απαντούν στις ανάγκες της.
Η Αυλίδα δεν είναι πίσω αυλή κανενός
Το Μικρό Βαθύ δεν είναι μια ουδέτερη τεχνική κουκκίδα στον χάρτη.
Είναι περιοχή με περιβαλλοντικό βάρος, με κοινωνικές ανησυχίες, με ιστορία, με κατοίκους, με ήδη φορτωμένη βιομηχανική πραγματικότητα γύρω της.
Η μεταφορά του λιμένα εκεί δεν μπορεί να συζητείται απομονωμένα, σαν να πρόκειται απλώς για μια αλλαγή θέσης.
Συνδέεται με το συνολικό μοντέλο ανάπτυξης που επιφυλάσσεται για την Αυλίδα.
Συνδέεται με τη βιομηχανική δραστηριότητα.
Συνδέεται με τις μεταφορές.
Συνδέεται με το περιβάλλον.
Συνδέεται με το ερώτημα αν μια περιοχή θα συνεχίσει να σηκώνει βάρη χωρίς να αποφασίζει πραγματικά για το μέλλον της.
Η Αυλίδα δεν μπορεί να είναι ο μόνιμος αποδέκτης των δύσκολων επιλογών.
Πρώτα συζήτηση, μετά αποφάσεις
Πριν από οποιαδήποτε ένταξη, πριν από οποιαδήποτε δέσμευση πόρων, πριν από οποιοδήποτε «κλείδωμα» σχεδιασμού, χρειάζεται μονοθεματική συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου Χαλκιδέων.
Με θέμα τη μεταφορά του λιμένα.
Με πλήρη συζήτηση για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις.
Με ενημέρωση για τη χωροθέτηση.
Με εξέταση των εναλλακτικών.
Με λόγο στην τοπική κοινωνία.
Με καθαρή πολιτική τοποθέτηση όλων.
Γιατί αν δεν γίνει αυτό, τότε δεν θα μιλάμε για διαβούλευση. Θα μιλάμε για τετελεσμένα.
Το ΠΠΑ μπορεί να εμφανίζεται ως μεγάλη ευκαιρία. Όμως για τη Χαλκίδα μπορεί να γίνει και μεγάλη παγίδα.
Αν ο Δήμος δεν είναι έτοιμος, θα χάσει πόρους.
Αν η Περιφέρεια δεσμεύσει τα μεγάλα ποσά για δικές της επιλογές, οι τοπικές ανάγκες θα μείνουν πίσω.
Και αν η μεταφορά του λιμένα στο Μικρό Βαθύ περάσει ως «εμβληματικό έργο» χωρίς ουσιαστική απόφαση της ίδιας της πόλης, τότε το πρόβλημα δεν θα είναι μόνο τεχνικό.
Θα είναι βαθιά πολιτικό.
Γιατί κανένα έργο δεν είναι εμβληματικό όταν επιβάλλεται από πάνω.
Και καμία ανάπτυξη δεν είναι πρόοδος όταν ένας τόπος καλείται απλώς να πληρώσει το κόστος της.