Τα στοιχεία για τη νόσο Πάρκινσον ανοίγουν ένα βαρύ ζήτημα δημόσιας υγείας: φυτοφάρμακα, αγροτική έκθεση, παράνομη διακίνηση σκευασμάτων και μια Ελλάδα χωρίς Εθνικό Μητρώο ασθενών
Η Θεσσαλία δεν εμφανίζεται απλώς ως μια ακόμη αγροτική περιφέρεια με αυξημένα προβλήματα υγείας. Εμφανίζεται, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, στην κορυφή των νέων διαγνώσεων της νόσου Πάρκινσον στην Ελλάδα, με περίπου 69 νέες περιπτώσεις ανά 100.000 κατοίκους ετησίως. Και αυτό δεν είναι ένας απλός αριθμός. Είναι καμπανάκι. Είναι πολιτικό, επιστημονικό και κοινωνικό σήμα κινδύνου.
Η Θεσσαλία είναι ο κάμπος της παραγωγής. Είναι ο χώρος όπου επί δεκαετίες η γεωργία στηρίχθηκε στη χημική εντατικοποίηση, στους ψεκασμούς, στα φυτοφάρμακα, στα «κοκτέιλ» ουσιών, στην καθημερινή επαφή του αγρότη με προϊόντα που συχνά αντιμετωπίστηκαν ως απλό εργαλείο δουλειάς και όχι ως πιθανός παράγοντας κινδύνου.
Σήμερα, όμως, η συζήτηση δεν μπορεί να γίνεται με μισόλογα.
Δεν μπορεί μια περιοχή να καταγράφει τόσο βαριά επιδημιολογική εικόνα και η Πολιτεία να απαντά με αποσπασματικά στοιχεία, χωρίς εθνικό μητρώο, χωρίς πλήρη χαρτογράφηση, χωρίς συστηματική σύνδεση ιατρικού ιστορικού, επαγγελματικής έκθεσης και περιβαλλοντικών παραγόντων.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ιατρικό. Είναι κρατικό
Η νόσος Πάρκινσον είναι μια σοβαρή νευροεκφυλιστική πάθηση. Η επιστήμη εδώ και χρόνια εξετάζει τη σχέση της με περιβαλλοντικούς παράγοντες και ειδικά με συγκεκριμένα φυτοφάρμακα. Διεθνείς μελέτες έχουν συνδέσει την έκθεση σε τοξικές ουσίες με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου, ενώ για ουσίες όπως το παρακουάτ, η ροτενόνη, το maneb και άλλες, η διεθνής βιβλιογραφία έχει σημάνει συναγερμό.
Προσοχή: άλλο η επιστημονική συσχέτιση και άλλο η απόδειξη αιτιότητας για κάθε μεμονωμένο ασθενή. Όμως όταν μια ολόκληρη αγροτική περιφέρεια εμφανίζει τόσο υψηλή επιβάρυνση, το κράτος δεν έχει δικαίωμα να κρύβεται πίσω από την αβεβαιότητα. Η αβεβαιότητα δεν είναι άλλοθι αδράνειας. Είναι λόγος έρευνας.
Στη Γαλλία η νόσος Πάρκινσον έχει αναγνωριστεί ως επαγγελματική ασθένεια για αγρότες και εργαζόμενους στη γεωργία που έχουν εκτεθεί σε φυτοφάρμακα. Στη Γερμανία, το 2024, αρμόδιο ιατρικό συμβουλευτικό όργανο εισηγήθηκε αντίστοιχη αναγνώριση για εργαζόμενους με μακροχρόνια έκθεση.
Στην Ελλάδα; Ακόμη ψάχνουμε τα βασικά.
Χώρα χωρίς Εθνικό Μητρώο σημαίνει χώρα χωρίς μνήμη
Το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο δεν είναι μόνο τα ποσοστά της Θεσσαλίας. Είναι το κενό καταγραφής. Σύμφωνα με την έρευνα του Solomon, στην Ελλάδα δεν έχει συσταθεί Εθνικό Μητρώο Ασθενών με νόσο Πάρκινσον, ενώ η πρώτη καταγραφή περιστατικών ανά περιφέρεια δημοσιεύθηκε μόλις το 2025 από το Πανεπιστήμιο Κρήτης, αξιοποιώντας δεδομένα συνταγογράφησης της ΗΔΙΚΑ.
Αυτό σημαίνει ότι για χρόνια η χώρα δεν είχε πλήρη εικόνα. Δεν γνώριζε με ακρίβεια πού εμφανίζεται περισσότερο η νόσος, σε ποιους πληθυσμούς, με ποιο επαγγελματικό ιστορικό, με ποια πιθανή έκθεση, με ποιες γεωγραφικές διαφοροποιήσεις.
Και όταν δεν μετράς, δεν προλαμβάνεις.
Όταν δεν καταγράφεις, δεν προστατεύεις.
Όταν δεν συνδέεις την υγεία με το περιβάλλον και την εργασία, αφήνεις τους ανθρώπους μόνους τους απέναντι στη νόσο.
Τα φυτοφάρμακα δεν είναι απλή λεπτομέρεια
Το ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το σκέλος της χρήσης απαγορευμένων ή παράνομα διακινούμενων σκευασμάτων. Η έρευνα που επικαλείται το Solomon αναφέρει ότι στην Ελλάδα σημαντικό μέρος των φυτοφαρμάκων κυκλοφορεί παράνομα, με εισαγωγές κυρίως από γειτονικές χώρες, συχνά χωρίς ασφαλή επισήμανση και έλεγχο.
Αν αυτό ισχύει, τότε δεν μιλάμε απλώς για αγροτική πρακτική. Μιλάμε για αλυσίδα ευθύνης.
Ευθύνη ελέγχων.
Ευθύνη ενημέρωσης.
Ευθύνη προστασίας των αγροτών.
Ευθύνη απέναντι στους καταναλωτές.
Ευθύνη απέναντι στις επόμενες γενιές.
Δεν μπορεί ο παραγωγός να σηκώνει μόνος του το βάρος μιας χημικής πραγματικότητας που πολλές φορές του παρουσιάστηκε ως αναγκαίο κόστος παραγωγής. Δεν μπορεί ο αγρότης να δουλεύει μέσα στον κίνδυνο χωρίς επαρκή εκπαίδευση, χωρίς ουσιαστικά μέσα ατομικής προστασίας, χωρίς τακτικό ιατρικό έλεγχο, χωρίς διασταύρωση επαγγελματικού ιστορικού και νευρολογικών συμπτωμάτων.
Τι πρέπει να γίνει τώρα
Η υπόθεση της Θεσσαλίας δεν πρέπει να θαφτεί ως ένα ακόμη ρεπορτάζ. Χρειάζεται άμεση θεσμική απάντηση.
Πρώτον, δημιουργία Εθνικού Μητρώου για τη νόσο Πάρκινσον, με γεωγραφική, ηλικιακή, επαγγελματική και περιβαλλοντική καταγραφή.
Δεύτερον, ειδική επιδημιολογική μελέτη για τη Θεσσαλία και τις άλλες αγροτικές περιφέρειες.
Τρίτον, αυστηροί έλεγχοι στην παράνομη διακίνηση φυτοφαρμάκων.
Τέταρτον, υποχρεωτική καταγραφή επαγγελματικής έκθεσης σε φυτοφάρμακα στα ιατρικά ιστορικά των ασθενών.
Πέμπτον, πρόγραμμα προληπτικών νευρολογικών ελέγχων για αγρότες και εργαζόμενους στον πρωτογενή τομέα.
Έκτον, σοβαρή εκπαίδευση για τη χρήση μέσων προστασίας στους ψεκασμούς.
Γιατί εδώ δεν μιλάμε για θεωρία. Μιλάμε για ανθρώπους που δούλεψαν μια ζωή στα χωράφια και σήμερα βρίσκονται αντιμέτωποι με μια ασθένεια που αλλάζει τη ζωή τους και τη ζωή των οικογενειών τους.
Η Θεσσαλία τάισε τη χώρα. Κράτησε παραγωγή, οικογένειες, χωριά, οικονομίες. Αν σήμερα ο ίδιος κάμπος εμφανίζεται ως «πρωταθλητής» σε μια βαριά νευρολογική νόσο, η απάντηση δεν μπορεί να είναι η σιωπή.
Η Πολιτεία οφείλει να μετρήσει, να ελέγξει, να προστατεύσει και να αποδώσει ευθύνες όπου υπάρχουν.
Γιατί ο κάμπος δεν μπορεί να είναι μόνο τόπος παραγωγής.
Πρέπει να είναι και τόπος ζωής.