Έκθεση-καταπέλτης της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας αποκαλύπτει χάος, ανοχή και διοικητική διάλυση στις εστίες των ΑΕΙ – ενώ χιλιάδες φοιτητές ψάχνουν σπίτι και δεν βρίσκουν
Υπάρχουν στιγμές που μια έκθεση ελέγχου δεν αποκαλύπτει απλώς παραλείψεις.
Αποκαλύπτει ένα ολόκληρο σύστημα που είχε μάθει να λειτουργεί χωρίς κανόνες, χωρίς ευθύνη και χωρίς λογοδοσία.
Η υπόθεση των φοιτητικών εστιών στα ΑΕΙ είναι ακριβώς αυτό: ένα θεσμικό ναυάγιο πίσω από κλειστές πόρτες.
Σύμφωνα με όσα προκύπτουν από την έκθεση της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας, σε πανεπιστημιακή εστία υπήρχαν δωμάτια που εμφανίζονταν ως «κενά λόγω έλλειψης ενδιαφέροντος», ενώ στην πραγματικότητα υπήρχαν ενδείξεις ότι είχαν καταληφθεί από μη δικαιούχους. Με απλά λόγια: το σύστημα δήλωνε κενά δωμάτια την ώρα που μέσα έμεναν άνθρωποι που, σύμφωνα με τα ευρήματα, δεν είχαν δικαίωμα να βρίσκονται εκεί.
Και αυτό δεν είναι απλώς αταξία.
Είναι προσβολή απέναντι στον φοιτητή που έχει ανάγκη στέγης.
Είναι προσβολή απέναντι στην οικογένεια που ματώνει για να πληρώσει ενοίκιο.
Είναι προσβολή απέναντι στη δημόσια περιουσία.
Εστίες χωρίς συμφωνητικά, χωρίς έλεγχο, χωρίς πραγματική εικόνα
Η εικόνα που περιγράφεται είναι βαριά. Το αρμόδιο Τμήμα Φοιτητικής Μέριμνας φέρεται να παρέλειπε συστηματικά να προχωρά στην υπογραφή των απαραίτητων συμφωνητικών διαμονής. Σε άλλες περιπτώσεις δεν υπήρχε νέο συμφωνητικό όταν φοιτητές μετακινούνταν σε άλλο δωμάτιο. Αλλού τα συμφωνητικά δεν έφεραν καν υπογραφή του οικοτρόφου. Αλλού δεν πρωτοκολλούνταν.
Δηλαδή μιλάμε για δημόσια φοιτητική στέγη χωρίς το βασικότερο στοιχείο διοίκησης:
να ξέρεις ποιος μένει, πού μένει, με ποιο δικαίωμα μένει και μέχρι πότε μένει.
Αν αυτό συνέβαινε σε μια μικρή πολυκατοικία, θα το λέγαμε χάος.
Όταν συμβαίνει σε δημόσια φοιτητική εστία, το λέμε θεσμική αποτυχία.
Το πιο βαρύ στοιχείο είναι ότι, σύμφωνα με την έκθεση, αρμόδια όργανα του ΑΕΙ φέρονται να επέτρεπαν τη διαμονή ατόμων σε δωμάτια χωρίς να προκύπτει ότι είχαν υποβάλει αίτηση ή δικαιολογητικά, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις υπήρχε υπέρβαση του χρονικού ορίου διαμονής.
Άρα το πρόβλημα δεν ήταν μόνο γραφειοκρατικό.
Ήταν πρόβλημα ανοχής.
Οι φτωχοί φοιτητές έξω, οι «γνωστοί άγνωστοι» μέσα;
Το ηθικό ερώτημα είναι αμείλικτο.
Την ώρα που η φοιτητική στέγη έχει γίνει οικονομικός εφιάλτης για χιλιάδες οικογένειες, την ώρα που τα ενοίκια σε πολλές πόλεις έχουν εκτοξευθεί, την ώρα που παιδιά αναγκάζονται να σπουδάζουν με το βάρος ενός δυσβάσταχτου κόστους, κάποιοι φαίνεται ότι αντιμετώπιζαν τις εστίες σαν χώρο χωρίς πραγματικό έλεγχο.
Σήμερα οι διαθέσιμες κλίνες στις φοιτητικές εστίες των ΑΕΙ, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται, είναι 7.525. Καλύπτουν περίπου το 10% των φοιτητών που σπουδάζουν μακριά από το πατρικό τους. Δηλαδή οι θέσεις είναι λίγες, η ανάγκη τεράστια και η διαχείριση σε κρίσιμες περιπτώσεις εμφανίζεται προβληματική.
Αυτό κάνει την υπόθεση ακόμη πιο εξοργιστική.
Δεν μιλάμε για δωμάτια που περισσεύουν.
Μιλάμε για δωμάτια που μπορεί να στερούσαν στέγη από παιδιά που πραγματικά τη δικαιούνταν.
Η σύγχυση αρμοδιοτήτων έγινε άλλοθι αδράνειας
Το ΙΝΕΔΙΒΙΜ έχει την οικονομική διαχείριση των εστιών, τα πανεπιστήμια έχουν την ευθύνη λειτουργίας τους. Αυτό το διπλό μοντέλο φαίνεται ότι δημιούργησε ή συντήρησε ένα πεδίο σύγχυσης.
Και όπου υπάρχει σύγχυση αρμοδιοτήτων, στην Ελλάδα συχνά γεννιέται το τέλειο άλλοθι:
κανείς δεν φταίει, κανείς δεν ξέρει, κανείς δεν υπογράφει, κανείς δεν ελέγχει.
Όμως οι φοιτητικές εστίες δεν είναι άδειο διοικητικό χαρτί. Είναι δημόσιες υποδομές. Είναι κοινωνική πολιτική. Είναι δικαίωμα πρόσβασης στην εκπαίδευση για παιδιά που δεν έχουν οικονομική άνεση.
Αν το κράτος δεν μπορεί να διαχειριστεί ούτε ποιος μένει σε ένα δωμάτιο φοιτητικής εστίας, τότε το πρόβλημα δεν είναι τεχνικό. Είναι βαθιά πολιτικό και διοικητικό.
Να τελειώσει το καθεστώς της ασυδοσίας
Η αλλαγή κανονισμών, η υπογραφή συμφωνητικών, η καταγραφή των δικαιούχων, τα πρωτόκολλα ακαταλληλότητας και οι έλεγχοι δεν είναι αυταρχισμός. Είναι αυτονόητη διοίκηση.
Όποιος δικαιούται δωμάτιο, να το παίρνει.
Όποιος δεν το δικαιούται, να αποχωρεί.
Όποιος προκάλεσε ζημιές, να λογοδοτεί.
Όποιος υπέγραψε ανοχή ή αδράνεια, να ελεγχθεί.
Η φοιτητική εστία δεν είναι ούτε ιδιοκτησία παρατάξεων, ούτε άτυπο καταφύγιο μη δικαιούχων, ούτε χώρος χωρίς αρχή και τέλος. Είναι δημόσιο αγαθό. Και δημόσιο αγαθό χωρίς κανόνες γίνεται λάφυρο.
Το μεγαλύτερο σκάνδαλο δεν είναι μόνο ότι υπήρχαν δωμάτια χωρίς πραγματικό έλεγχο.
Το μεγαλύτερο σκάνδαλο είναι ότι για χρόνια όλοι περίπου ήξεραν, αλλά το σύστημα έκανε πως δεν έβλεπε.
Και τώρα που η Εθνική Αρχή Διαφάνειας άνοιξε την πόρτα, φάνηκε η εικόνα:
φοιτητικές εστίες με κενά στα χαρτιά, καταλήψεις στην πράξη, συμφωνητικά στον αέρα και ευθύνες χαμένες ανάμεσα σε υπηρεσίες, επιτροπές και ιδρύματα.
Η φοιτητική στέγη δεν μπορεί να είναι ξέφραγο αμπέλι.
Γιατί πίσω από κάθε δωμάτιο που το κρατά κάποιος χωρίς δικαίωμα, υπάρχει ένας φοιτητής που το έχασε ενώ το είχε ανάγκη.