Ο Τούρκος υπουργός Άμυνας ξαναέβγαλε τη «Γαλάζια Πατρίδα» μπροστά στα σύνορα με την Ελλάδα – Το πραγματικό μήνυμα, όμως, δεν βρίσκεται μόνο στα λόγια του, αλλά και στο στρατόπεδο που επέλεξε
Ο Τούρκος υπουργός Εθνικής Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ πήγε στην Αδριανούπολη, δίπλα στην ελληνοτουρκική μεθόριο, όχι απλώς για ευχές στους στρατιώτες λόγω του Μπαϊραμιού. Πήγε με όλη τη στρατιωτική ηγεσία της Τουρκίας για να στείλει πολιτικό και στρατιωτικό μήνυμα προς την Ελλάδα.
Το γνωστό μήνυμα. Η γνωστή συνταγή. «Γαλάζια Πατρίδα», «δικαιώματα της Τουρκίας», «Αιγαίο», «Ανατολική Μεσόγειος», «Κύπρος», «τετελεσμένα». Δηλαδή το πλήρες πακέτο της τουρκικής αναθεωρητικής ρητορικής, σερβιρισμένο ξανά από στρατιωτικό φόντο, με στόχο να παραχθεί εικόνα ισχύος, αποφασιστικότητας και πίεσης προς την Αθήνα.
Μόνο που αυτή τη φορά υπάρχει μια λεπτομέρεια που δεν πρέπει να περάσει απαρατήρητη.
Ο Γκιουλέρ δεν εμφανίστηκε στην 54η Μηχανοκίνητη Ταξιαρχία της Αδριανούπολης, δηλαδή σε έναν καθαρά επιχειρησιακό σχηματισμό με προσανατολισμό προς το μέτωπο της Θράκης. Εμφανίστηκε στην 9η Ταξιαρχία Συνόρων, έναν σχηματισμό φύλαξης και προστασίας, όχι έναν σχηματισμό πρώτης γραμμής για επιθετική επιχείρηση κατά της Ελλάδας.
Και αυτή η επιλογή λέει πολλά.
Η Άγκυρα στήνει σκηνικό ισχύος, αλλά δεν μπορεί να κρύψει τα κενά της
Η Τουρκία γνωρίζει πολύ καλά τη δύναμη της εικόνας. Κάθε επίσκεψη υπουργού Άμυνας στην Αδριανούπολη, κάθε φωτογραφία δίπλα σε στρατιώτες, κάθε αναφορά στη «Γαλάζια Πατρίδα», κάθε προειδοποίηση προς την Ελλάδα, δεν είναι τυχαία. Είναι μέρος οργανωμένης ψυχολογικής επιχείρησης.
Η Άγκυρα θέλει να δείξει ότι βρίσκεται παντού. Στη Θράκη, στο Αιγαίο, στην Ανατολική Μεσόγειο, στην Κύπρο, στη Συρία, στο Ιράκ, στη Λιβύη, στον Καύκασο. Θέλει να εμφανίζεται ως δύναμη που δεν υποχωρεί, δεν διαπραγματεύεται τα συμφέροντά της και δεν ανέχεται ελληνικές κινήσεις τις οποίες βαφτίζει «τετελεσμένα».
Όμως η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.
Η Τουρκία έχει πολλά μέτωπα ανοιχτά. Έχει στρατιωτική παρουσία και επιχειρησιακή εμπλοκή στη Συρία. Έχει διαρκείς επιχειρήσεις στο βόρειο Ιράκ. Έχει βάσεις, φιλοδοξίες και δεσμεύσεις σε περιοχές που ξεπερνούν κατά πολύ τα φυσικά της όρια. Έχει ανοίξει γεωπολιτικά τόσα πολλά μέτωπα, ώστε η ρητορική της συχνά λειτουργεί ως υποκατάστατο πραγματικής επιχειρησιακής άνεσης.
Εδώ βρίσκεται το κρίσιμο σημείο: άλλο η απειλή ως επικοινωνιακή σκηνοθεσία και άλλο η πραγματική δυνατότητα σύγκρουσης επί του πεδίου.
Η Τουρκία δεν απειλεί επειδή είναι πανίσχυρη παντού. Απειλεί επειδή θέλει να πείσει ότι είναι πανίσχυρη παντού.
Η επιλογή της 9ης Ταξιαρχίας δεν είναι λεπτομέρεια
Σε περιόδους ελληνοτουρκικής έντασης, οι επισκέψεις Τούρκων υπουργών Άμυνας στην περιοχή της Αδριανούπολης αποτελούν πάγια πρακτική. Το είχε κάνει και ο Χουλουσί Ακάρ στο παρελθόν. Το κάνει τώρα και ο Γιασάρ Γκιουλέρ.
Η διαφορά βρίσκεται στο σημείο της εμφάνισης.
Αν η Άγκυρα ήθελε να προβάλει καθαρή επιχειρησιακή ισχύ στο μέτωπο της Θράκης, η φυσική επιλογή θα ήταν ένας σχηματισμός με καθαρό επιθετικό ή μηχανοκίνητο προσανατολισμό. Αντί γι’ αυτό, η εικόνα στήθηκε στην 9η Ταξιαρχία Συνόρων.
Αυτό δεν αποδεικνύει από μόνο του τα πάντα. Δεν επιτρέπει αυθαίρετες βεβαιότητες. Επιτρέπει όμως σοβαρά ερωτήματα.
Πού βρίσκονται σήμερα οι επιχειρησιακές μονάδες που κανονικά θα αποτελούσαν τον σκληρό πυρήνα της τουρκικής παρουσίας απέναντι στη Θράκη; Πόσο έχει επηρεάσει η τουρκική εμπλοκή σε Συρία και Ιράκ τη διαθεσιμότητα σχηματισμών στα δυτικά σύνορα; Πόσο «γεμάτα» είναι πραγματικά τα στρατόπεδα που χρησιμοποιούνται επικοινωνιακά ως σκηνικό ισχύος;
Διότι άλλο να μιλάς από την Αδριανούπολη και άλλο να έχεις πλήρη επιχειρησιακή άνεση στην Αδριανούπολη.
Η Τουρκία θέλει να εμφανίζεται ως στρατιωτικός γίγαντας με αστείρευτες δυνάμεις. Όμως κανένας στρατός δεν είναι απεριόριστος. Κανένα μέτωπο δεν είναι δωρεάν. Κάθε ταξιαρχία που μετακινείται ή δεσμεύεται αλλού, αφήνει κενό κάπου αλλού.
Και αυτό η Άγκυρα προσπαθεί να το κρύψει πίσω από μεγάλα λόγια.
Η «Γαλάζια Πατρίδα» ως εργαλείο πίεσης, όχι ως στιγμιαία έξαρση
Η αναφορά στη «Γαλάζια Πατρίδα» δεν είναι μια απλή εθνικιστική υπερβολή. Είναι κεντρικό εργαλείο της τουρκικής στρατηγικής. Είναι το ιδεολογικό περίβλημα με το οποίο η Άγκυρα επιχειρεί να μετατρέψει παράνομες ή αβάσιμες αξιώσεις σε δήθεν «εθνικά δικαιώματα».
Στο Αιγαίο, η Τουρκία αμφισβητεί κυριαρχικά δικαιώματα. Στην Ανατολική Μεσόγειο, επιχειρεί να εμφανιστεί ως αναντικατάστατος παίκτης. Στην Κύπρο, συντηρεί το κατοχικό τετελεσμένο και ταυτόχρονα κατηγορεί άλλους για τετελεσμένα. Στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, επαναφέρει διαρκώς το αφήγημα της αποστρατιωτικοποίησης, αγνοώντας το αυτονόητο δικαίωμα της Ελλάδας στην άμυνα απέναντι σε υπαρκτή απειλή.
Η μέθοδος είναι γνωστή: πρώτα δημιουργείς ένταση, μετά εμφανίζεσαι ως υπερασπιστής της ειρήνης, ύστερα ζητάς διάλογο πάνω στις δικές σου παράνομες αξιώσεις.
Αυτό δεν είναι διπλωματία. Είναι πίεση με στρατιωτικό περιτύλιγμα.
Και η Ελλάδα οφείλει να το διαβάζει ψύχραιμα, όχι φοβικά.
Το λάθος θα ήταν να υποτιμηθεί η Τουρκία – αλλά και να υπερτιμηθεί
Η Τουρκία παραμένει σοβαρή στρατιωτική δύναμη. Έχει μεγάλη αμυντική βιομηχανία, εμπειρία επιχειρήσεων, αριθμητικό βάθος και πολιτική βούληση να εργαλειοποιεί την ένταση. Κανείς σοβαρός αναλυτής δεν μπορεί να την αντιμετωπίζει επιπόλαια.
Αλλά άλλο η σοβαρή αποτίμηση και άλλο ο πανικός.
Η Τουρκία δεν είναι παντοδύναμη. Δεν μπορεί ταυτόχρονα να απειλεί την Ελλάδα, να επιχειρεί στη Συρία, να πιέζει στο Ιράκ, να παίζει ρόλο στον Καύκασο, να διεκδικεί στην Ανατολική Μεσόγειο, να στηρίζει δόγματα θαλάσσιας κυριαρχίας και να εμφανίζεται σαν να μην έχει κανένα κόστος.
Έχει κόστος. Έχει φθορά. Έχει δεσμεύσεις. Έχει ανάγκη να παράγει εικόνα.
Και όταν μια χώρα χρειάζεται διαρκώς να φωνάζει ότι είναι ισχυρή, πολλές φορές το κάνει ακριβώς επειδή δεν θέλει να φανεί πού δυσκολεύεται.
Το ελληνικό μήνυμα πρέπει να είναι καθαρό
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται ούτε υστερία ούτε αφέλεια. Χρειάζεται ετοιμότητα, αποτροπή, διπλωματική ακρίβεια και καθαρή ανάγνωση των τουρκικών κινήσεων.
Η απάντηση δεν είναι να μπαίνει η Αθήνα στον ρυθμό της τουρκικής προπαγάνδας. Η απάντηση είναι να δείχνει ότι γνωρίζει, παρακολουθεί, αξιολογεί και δεν εκβιάζεται.
Η Τουρκία μπορεί να μιλάει για «τετελεσμένα». Όμως το μεγαλύτερο τετελεσμένο στην περιοχή είναι η ίδια η τουρκική αναθεωρητική πολιτική. Είναι η κατοχή στην Κύπρο. Είναι το casus belli. Είναι η συνεχής αμφισβήτηση κυριαρχικών δικαιωμάτων. Είναι η προσπάθεια να παρουσιαστεί η ελληνική άμυνα ως πρόκληση και η τουρκική απειλή ως δήθεν νόμιμο δικαίωμα.
Αυτό πρέπει να λέγεται καθαρά.
Και πρέπει να λέγεται χωρίς φόβο.
Ο Γκιουλέρ πήγε στην Αδριανούπολη για να απειλήσει την Ελλάδα με φόντο στρατιώτες και σημαίες. Ήθελε να στείλει μήνυμα ισχύος.
Όμως πίσω από τη σκηνοθεσία υπάρχει και μια άλλη εικόνα: μια Τουρκία που απλώνεται περισσότερο απ’ όσο αντέχει, που έχει μονάδες δεσμευμένες σε άλλα μέτωπα, που χρησιμοποιεί τη ρητορική για να καλύψει επιχειρησιακές πιέσεις και που προσπαθεί να κερδίσει στο τραπέζι της ψυχολογίας όσα δεν θέλει να δοκιμάσει στο πεδίο.
Η Ελλάδα δεν πρέπει να παρασυρθεί από τις φωνές. Πρέπει να διαβάζει τα κενά πίσω από τις φωνές.
Γιατί πολλές φορές οι πιο δυνατές απειλές δεν βγαίνουν από γεμάτα στρατόπεδα.
Βγαίνουν από την ανάγκη να μη φανεί ότι τα στρατόπεδα δεν είναι τόσο γεμάτα όσο θέλει να δείχνει η προπαγάνδα.