Μια απόφαση με βαρύ θεσμικό αποτύπωμα εξέδωσε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στην υπόθεση Mamais κατά Ελλάδας, καταδικάζοντας τη χώρα επειδή τα ελληνικά δικαστήρια αγνόησαν αμετάκλητη ποινική αθώωση πολίτη, επικαλούμενα ότι η απόφαση δεν είχε καθαρογραφεί πλήρως. Το Στρασβούργο έκρινε ότι αυτή η πρακτική παραβιάζει τόσο το τεκμήριο αθωότητας όσο και την αρχή ne bis in idem.
Με απλά λόγια, το ΕΔΔΑ είπε αυτό που η κοινή λογική φώναζε: ο πολίτης δεν μπορεί να πληρώνει την αδράνεια, τη δυσλειτουργία ή τον γραφειοκρατικό φορμαλισμό του κράτους. Όταν υπάρχει ουσιαστική αθώωση, η μη καθαρογραφή δεν μπορεί να μετατρέπεται σε εργαλείο ακύρωσης της δικαστικής προστασίας.
Τι συνέβη
Η υπόθεση ξεκίνησε το 2008 στην Άνδρο, με την επιβολή διοικητικού προστίμου 16.000 ευρώ για παράνομη εξόρυξη πέτρας. Παράλληλα κινήθηκε και ποινική διαδικασία. Το 2013 ο προσφεύγων αθωώθηκε αμετάκλητα από το ποινικό δικαστήριο, όμως η ελληνική διοικητική δικαιοσύνη δεν αναγνώρισε την ουσία αυτής της αθώωσης, επειδή η ποινική απόφαση δεν είχε καθαρογραφεί λόγω υπηρεσιακών προβλημάτων μετά τη μετάθεση του δικαστή.
Τι είπε το Στρασβούργο
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έκρινε ότι η Ελλάδα παραβίασε το άρθρο 6 § 2 της ΕΣΔΑ και το άρθρο 4 § 1 του Πρωτοκόλλου 7, ξεκαθαρίζοντας ότι η κρατική αδυναμία στην καθαρογραφή μιας απόφασης δεν μπορεί να αναιρεί το αποτέλεσμα μιας αμετάκλητης αθώωσης. Το Δικαστήριο δέχθηκε ουσιαστικά ότι δεν ήταν επιτρεπτό να συνεχίσουν να επιβάλλονται διοικητικές συνέπειες για την ίδια πράξη, όταν είχε προηγηθεί αθωωτική κρίση με πραγματικό και όχι προσχηματικό περιεχόμενο.
Γιατί η απόφαση καίει το ελληνικό σύστημα
Η σημασία της απόφασης υπερβαίνει την ατομική υπόθεση. Το μήνυμα είναι ότι ο κρατικός φορμαλισμός δεν μπορεί να υπερισχύει θεμελιωδών δικαιωμάτων. Η νομική προσέγγιση που αποδίδεται στον δικηγόρο Βασίλη Χειρδάρη τονίζει ότι η απόφαση ανοίγει δρόμο για επανάληψη της διαδικασίας στην Ελλάδα και πιθανή άρση των συνεπειών του προστίμου, ενώ ταυτόχρονα εκθέτει μια πάγια παθογένεια της ελληνικής Δικαιοσύνης: καθυστερήσεις, τεχνικές δικαιολογίες και τελικά μεταφορά του κόστους στον πολίτη. Το ΕΔΔΑ επιδίκασε στον προσφεύγοντα 9.800 ευρώ για ηθική βλάβη.
Όταν μια αθώωση δεν αρκεί επειδή το κράτος δεν βρήκε χρόνο να την καθαρογράψει, δεν μιλάμε απλώς για καθυστέρηση Δικαιοσύνης. Μιλάμε για θεσμικό εξευτελισμό του ίδιου του δικαιώματος στην αθώωση — και το Στρασβούργο μόλις το είπε κατάμουτρα στην Ελλάδα.