Ποιος ξαναγράφει τον χάρτη της καμένης Βόρειας Εύβοιας;
Δεν μιλάμε για μια απλή πολεοδομική μελέτη. Μιλάμε για ένα σχέδιο που μπορεί να καθορίσει ποιος θα έχει λόγο, ποιος θα έχει γη, ποιος θα έχει κέρδος και ποιος θα μείνει θεατής στον τόπο του.
Η Βόρεια Εύβοια κάηκε. Πλημμύρισε. Δοκιμάστηκε. Έχασε δάση, εισόδημα, παραγωγή, ασφάλεια, προοπτική. Και τώρα, πάνω σε αυτή την πληγή, έρχεται το Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο του Δήμου Μαντουδίου – Λίμνης – Αγίας Άννας να παρουσιαστεί ως «ανασυγκρότηση».
Μόνο που πίσω από τις ωραίες λέξεις, τα διαγράμματα και τις τεχνικές διατυπώσεις, υπάρχει ένα πολύ σκληρό ερώτημα:
Η Βόρεια Εύβοια ανασυγκροτείται για τους κατοίκους της ή ετοιμάζεται να παραδοθεί σε ένα νέο μοντέλο οργανωμένης αξιοποίησης;
Δεν είναι απλή τακτοποίηση – είναι αλλαγή ταυτότητας
Το Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο δεν έρχεται απλώς να βάλει τάξη σε οικισμούς, δρόμους και χρήσεις γης. Έρχεται να χωρίσει τον Δήμο σε ζώνες, να προσδιορίσει τι επιτρέπεται και τι απαγορεύεται, να καθορίσει πού θα αναπτυχθεί τουρισμός, πού θα μείνει αγροτική δραστηριότητα, πού θα μπουν παραγωγικές χρήσεις και πού θα ανοίξουν δρόμοι για οργανωμένες επενδύσεις.
Με απλά λόγια:
ξαναγράφεται ο χάρτης.
Και όταν ξαναγράφεται ο χάρτης, δεν αλλάζει μόνο η πολεοδομία. Αλλάζουν οι αξίες γης. Αλλάζουν οι δυνατότητες δόμησης. Αλλάζει το ποιος μπορεί να επενδύσει, ποιος μπορεί να πουλήσει, ποιος μπορεί να χτίσει και ποιος τελικά θα αντέξει να μείνει στον τόπο του.
Η παραλία για τουρισμό, η ενδοχώρα για “υποδοχείς”
Η κεντρική φιλοσοφία του σχεδίου είναι ξεκάθαρη. Το παράκτιο μέτωπο προσανατολίζεται σε τουρισμό και β’ κατοικία. Η ενδοχώρα κρατά αγροτικό χαρακτήρα, αλλά αφήνει παράθυρα για οργανωμένες παραγωγικές δραστηριότητες, αποθήκες, logistics, εγκαταστάσεις χαμηλής και μέσης όχλησης, ακόμη και data centers.
Εδώ βρίσκεται η μεγάλη παγίδα.
Στην ακτογραμμή μπαίνει ο μανδύας του τουρισμού.
Στην ενδοχώρα μπαίνει ο μανδύας της παραγωγικής αξιοποίησης.
Και ανάμεσα στα δύο βρίσκεται ο κάτοικος, ο επαγγελματίας, ο αγρότης, ο άνθρωπος που έμεινε μετά τη φωτιά και περίμενε πραγματική στήριξη.
Περίμενε δάση.
Περίμενε αντιπλημμυρικά.
Περίμενε δουλειές.
Περίμενε δημόσιες υποδομές.
Και τώρα βλέπει μπροστά του έναν χάρτη που μοιάζει περισσότερο με επενδυτικό προσχέδιο παρά με σχέδιο κοινωνικής αποκατάστασης.
Το “Διάζωμα” και το ερώτημα της δημοκρατικής νομιμοποίησης
Ακόμη πιο σοβαρό είναι το ζήτημα του ποιος κινεί ουσιαστικά αυτή τη διαδικασία. Ο Δήμος εμφανίζεται ως φορέας, όμως η μελέτη συνδέεται με χρηματοδότηση και ανάθεση από το «Διάζωμα», με τα παραδοτέα να μεταβιβάζονται ως δωρεά.
Και εδώ πρέπει να είμαστε καθαροί:
μια δωρεά δεν είναι από μόνη της ύποπτη.
Αλλά όταν μια δωρεά αφορά τον πολεοδομικό σχεδιασμό ενός ολόκληρου Δήμου, τότε η τοπική κοινωνία έχει δικαίωμα να ρωτήσει:
Ποιος σχεδίασε;
Με ποια φιλοσοφία;
Με ποιους στόχους;
Με ποια συμμετοχή των κατοίκων;
Με ποια δημόσια λογοδοσία;
Με ποιες ασφαλιστικές δικλείδες για να μη γίνει η καμένη γη πεδίο ευκαιρίας;
Η Βόρεια Εύβοια δεν είναι τεχνικό εργαστήριο. Δεν είναι λευκό χαρτί. Δεν είναι περιοχή προς “αναδιάταξη” από πάνω προς τα κάτω. Είναι τόπος ζωντανός, με ανθρώπους, μνήμη, παραγωγή, περιουσίες, ανάγκες και δικαιώματα.
Το Επιχειρηματικό Πάρκο Μαντουδίου δεν είναι λεπτομέρεια
Το σχέδιο ενσωματώνει και το Επιχειρηματικό Πάρκο Μαντουδίου, ως ήδη χωροθετημένο στοιχείο στη νέα πραγματικότητα.
Αυτό δεν είναι δευτερεύον. Είναι κομβικό.
Γιατί όταν μέσα σε ένα ευρύτερο Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο ενσωματώνονται επιχειρηματικές ζώνες, παραγωγικές χρήσεις και νέες δυνατότητες οργανωμένης ανάπτυξης, τότε ο πολίτης δικαιούται να ξέρει τι ακριβώς σχεδιάζεται.
Δεν αρκεί να του λένε «ανάπτυξη».
Δεν αρκεί να του λένε «ευκαιρία».
Δεν αρκεί να του λένε «ανασυγκρότηση».
Γιατί ανάπτυξη χωρίς κοινωνικό έλεγχο μπορεί να γίνει αρπαγή.
Ευκαιρία χωρίς διαφάνεια μπορεί να γίνει προνομιακή μεταχείριση.
Ανασυγκρότηση χωρίς κατοίκους μπορεί να γίνει εκτοπισμός.
Αγκάλη, Κοτσικιά, Φραγκάκη: τάξη ή προθάλαμος αξιοποίησης;
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στα παραλιακά σημεία όπως Αγκάλη, Κοτσικιά, Φραγκάκη. Εκεί το σχέδιο προβλέπει ρυθμίσεις για κατοικία, συντελεστές δόμησης, μελλοντικές πολεοδομήσεις και Ρυμοτομικά Σχέδια Εφαρμογής.
Ναι, μια περιοχή χρειάζεται κανόνες.
Ναι, η αυθαιρεσία δεν μπορεί να συνεχίζεται για πάντα.
Ναι, οι οικισμοί χρειάζονται οργάνωση.
Αλλά το κρίσιμο ερώτημα είναι άλλο:
Οι κανόνες μπαίνουν για να προστατεύσουν τους κατοίκους ή για να προετοιμάσουν την αγορά;
Γιατί άλλο πράγμα είναι η πολεοδομική νομιμότητα και άλλο πράγμα η μετατροπή του παραλιακού μετώπου σε προϊόν.
Άλλο πράγμα είναι η προστασία μιας περιοχής και άλλο πράγμα η ήπια, κομψή, θεσμική προετοιμασία για real estate.
Η φωτιά δεν μπορεί να γίνει επενδυτικό άλλοθι
Η Βόρεια Εύβοια δεν χρειάζεται σχέδια που γράφονται με όρους αγοράς και βαφτίζονται “ανασυγκρότηση”. Χρειάζεται σχέδιο που να ξεκινά από τον άνθρωπο.
Χρειάζεται πρώτα ασφάλεια.
Πρώτα αντιπλημμυρική προστασία.
Πρώτα αποκατάσταση παραγωγής.
Πρώτα στήριξη αγροτών, ρητινοκαλλιεργητών, επαγγελματιών.
Πρώτα καθαρές υποδομές.
Πρώτα δημόσιο διάλογο.
Πρώτα σεβασμό στον τόπο.
Δεν μπορεί κάθε καταστροφή να γίνεται ευκαιρία για επαναχάραξη χρήσεων γης. Δεν μπορεί η καμένη γη να αντιμετωπίζεται σαν άδειο οικόπεδο. Δεν μπορεί οι κάτοικοι να μαθαίνουν εκ των υστέρων ότι ο τόπος τους μπήκε σε ζώνες, χρήσεις, υποδοχείς και επενδυτικές λογικές.
Το μεγάλο πολιτικό ερώτημα
Το ζήτημα δεν είναι αν ο Δήμος χρειάζεται πολεοδομικό σχεδιασμό. Προφανώς και χρειάζεται.
Το ζήτημα είναι τι είδους σχεδιασμό χρειάζεται.
Σχεδιασμό για τους κατοίκους ή για τους επενδυτές;
Σχεδιασμό προστασίας ή αξιοποίησης;
Σχεδιασμό δημόσιας ανασυγκρότησης ή ιδιωτικής ευκαιρίας;
Σχεδιασμό με κοινωνική συμμετοχή ή τεχνική επιβολή;
Σχεδιασμό που κρατά τον κόσμο στον τόπο του ή σχεδιασμό που ανεβάζει τις αξίες και στο τέλος τον σπρώχνει έξω;
Αυτό πρέπει να απαντηθεί τώρα. Όχι όταν θα είναι αργά. Όχι όταν θα έχουν εγκριθεί τα πάντα. Όχι όταν οι χάρτες θα έχουν γίνει κανονιστική πραγματικότητα.
Η Βόρεια Εύβοια δεν είναι πεδίο πειραματισμού
Η περιοχή πλήρωσε ήδη πολύ ακριβά την αδιαφορία, την ανεπάρκεια και την καθυστέρηση του κράτους. Δεν μπορεί τώρα να πληρώσει και τη “μεταπυρική ανάπτυξη” με όρους αγοράς.
Η Βόρεια Εύβοια δεν ζητά να μείνει καθηλωμένη.
Ζητά να μη λεηλατηθεί θεσμικά.
Ζητά να μη βαφτιστεί η αλλαγή χρήσεων γης “σωτηρία”.
Ζητά να μη γίνει η ανασυγκρότηση πρόσχημα για ένα νέο χάρτη συμφερόντων.
Γιατί το πραγματικό ερώτημα είναι απλό και αμείλικτο:
Ποιος θα ζήσει στη Βόρεια Εύβοια του αύριο; Οι άνθρωποί της ή όσοι βλέπουν την καταστροφή ως ευκαιρία;
Το Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο Μαντουδίου – Λίμνης – Αγίας Άννας πρέπει να βγει από τα τεχνικά γραφεία και να μπει στο φως.
Με καθαρές απαντήσεις.
Με δημόσια διαβούλευση ουσίας.
Με χάρτες κατανοητούς στους πολίτες.
Με ξεκάθαρες δεσμεύσεις.
Με εγγυήσεις ότι η γη δεν θα αλλάξει χέρια πίσω από ωραίες λέξεις.
Γιατί μετά τη φωτιά, το χειρότερο που μπορεί να συμβεί στη Βόρεια Εύβοια δεν είναι μόνο να μη φυτρώσει ξανά το δάσος.
Είναι να φυτρώσουν πάνω στα αποκαΐδια σχέδια που οι κάτοικοι δεν τα αποφάσισαν, αλλά θα τα πληρώσουν.