Ο δημόσιος διάλογος «βράζει», αλλά τα μεγάλα ζητήματα — ακρίβεια, φόροι, ενέργεια, κράτος δικαίου και διαφθορά — παραμένουν ξανά στο περιθώριο.
Προεκλογική περίοδος με παλιό σενάριο: πολύς θόρυβος, λίγη ουσία
Η προεκλογική περίοδος μπορεί να μην έχει κηρυχθεί επισήμως, αλλά πολιτικά έχει ήδη αρχίσει. Το καταλαβαίνει κανείς από τον τρόπο που κινούνται τα κόμματα, από τις δηλώσεις των πολιτικών αρχηγών, από τις επιθέσεις, τις απαντήσεις, τις διαρροές και τις επικοινωνιακές αψιμαχίες.
Όμως, όπως επισημαίνει ο Νίκος Μερτζάνης, το ερώτημα είναι απλό και ταυτόχρονα αποκαλυπτικό: θα μιλήσει αυτή η χώρα επιτέλους για τα πραγματικά προβλήματα ή θα ξαναζήσουμε μία ακόμη προεκλογική περίοδο προσωπικών συγκρούσεων, εντυπώσεων και τεχνητής πόλωσης;
Γιατί ο δημόσιος διάλογος μπορεί να «βράζει», αλλά η ουσία μοιάζει να μένει ξανά έξω από την πολιτική ατζέντα.
Η ακρίβεια δεν είναι σύνθημα, είναι καθημερινή ασφυξία
Το πρώτο και μεγαλύτερο ζήτημα είναι η ακρίβεια. Όχι ως γενική διαπίστωση, όχι ως τηλεοπτικό θέμα, όχι ως αριθμός σε πίνακες. Αλλά ως καθημερινή πραγματικότητα για τα νοικοκυριά.
Ο πολίτης δεν ζει μέσα σε δελτία Τύπου. Ζει μέσα στο σούπερ μάρκετ, στον λογαριασμό του ρεύματος, στο ενοίκιο, στη δόση, στο καύσιμο, στο φροντιστήριο, στο φαρμακείο. Εκεί κρίνεται η πολιτική. Εκεί καταρρέουν οι κυβερνητικές αφηγήσεις και οι αντιπολιτευτικές ευκολίες.
Κι όμως, αντί η ακρίβεια να βρίσκεται στην κορυφή της συζήτησης με συγκεκριμένες προτάσεις, συχνά μετατρέπεται σε γενικόλογη καταγγελία ή σε επικοινωνιακό αντίβαρο. Όλοι την αναγνωρίζουν, λίγοι την αντιμετωπίζουν ως δομικό πρόβλημα.
Φόροι, πλεόνασμα και πραγματική οικονομία
Δίπλα στην ακρίβεια υπάρχει και η φορολογική πίεση. Υπάρχει το πρωτογενές πλεόνασμα. Υπάρχει το ερώτημα ποιος πληρώνει, ποιος αντέχει και ποιος τελικά ωφελείται από την οικονομική πολιτική.
Δεν αρκεί να ανακοινώνονται επιδόματα, επιστροφές ή προσωρινές παρεμβάσεις. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η οικονομία ανακουφίζει πραγματικά τον πολίτη ή απλώς παρουσιάζει καλούς δείκτες πάνω σε κουρασμένες πλάτες.
Γιατί άλλο πράγμα είναι να ευημερούν οι αριθμοί και άλλο να ανασαίνει η κοινωνία.
Το ενεργειακό σοκ δεν μπορεί να έρθει ως έκπληξη
Και ενώ όλα αυτά συμβαίνουν, υπάρχει και το ενεργειακό. Ένα νέο κύμα πίεσης μπορεί να χτυπήσει νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Το κόστος της ενέργειας δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Είναι παράγοντας επιβίωσης.
Επηρεάζει το ρεύμα, την παραγωγή, τις μεταφορές, τις τιμές, τη βιομηχανία, τον αγρότη, τον επαγγελματία. Αν το ενεργειακό σοκ έρθει, δεν θα χτυπήσει αφηρημένα την «αγορά». Θα χτυπήσει την τσέπη του πολίτη.
Και γι’ αυτό πρέπει να βρίσκεται τώρα στην πρώτη γραμμή του δημόσιου διαλόγου. Όχι όταν θα είναι αργά.
Προσωπικές αντιπαραθέσεις αντί πολιτικής ουσίας
Αντί γι’ αυτά, η πολιτική σκηνή συχνά αναλώνεται σε προσωπικές συγκρούσεις. Ποιος είπε τι, ποιος απάντησε σε ποιον, ποιος κέρδισε τις εντυπώσεις, ποιος εμφανίστηκε πιο επιθετικός, ποιος έστησε καλύτερα το τηλεοπτικό κάδρο.
Οι πολιτικοί αρχηγοί συγκρούονται για εισοδήματα, ενοίκια, δηλώσεις, εικόνες και επικοινωνιακές στιγμές. Όμως η κοινωνία δεν ζητά απλώς πολιτικό θέαμα. Ζητά απαντήσεις.
Ζητά να μάθει πώς θα μειωθεί η πίεση στην καθημερινότητα. Πώς θα προστατευτεί το εισόδημα. Πώς θα λειτουργήσει το κράτος. Πώς θα υπάρξει λογοδοσία. Πώς θα αντιμετωπιστεί η διαφθορά. Πώς θα αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη στους θεσμούς.
Κράτος δικαίου και διαφθορά: τα θέματα που όλοι αγγίζουν, αλλά λίγοι ανοίγουν πραγματικά
Το κράτος δικαίου και η διαφθορά δεν είναι δευτερεύοντα θέματα. Είναι ο πυρήνας της δημοκρατικής λειτουργίας. Αν ο πολίτης πιστεύει ότι οι ισχυροί προστατεύονται, ότι οι ευθύνες χάνονται, ότι η Δικαιοσύνη καθυστερεί, ότι οι θεσμοί λειτουργούν επιλεκτικά, τότε η ζημιά είναι βαθύτερη από οποιαδήποτε δημοσκοπική φθορά.
Και όμως, ακόμη και αυτά τα ζητήματα συχνά μετατρέπονται σε εργαλεία κομματικής αντιπαράθεσης, αντί να γίνουν πεδίο σοβαρής θεσμικής συζήτησης.
Η χώρα δεν χρειάζεται μόνο καταγγελίες. Χρειάζεται καθαρές δεσμεύσεις, συγκεκριμένες αλλαγές, θεσμικά αντίβαρα και πολιτικό κόστος για όσους αποτυγχάνουν.
Θα είναι διαφορετική αυτή η προεκλογική περίοδος;
Το ερώτημα που ανοίγει ο Νίκος Μερτζάνης είναι ουσιαστικό: αυτή η προεκλογική περίοδος θα είναι διαφορετική ή θα είναι «μία από τα ίδια»;
Θα μιλήσουμε για το πώς ζει ο πολίτης ή για το πώς εμφανίζεται ο πολιτικός αρχηγός στην κάμερα;
Θα συζητήσουμε για τιμές, φόρους, ενέργεια, θεσμούς και διαφθορά ή θα χαθούμε ξανά σε προσωπικές επιθέσεις και επικοινωνιακούς αντιπερισπασμούς;
Θα υπάρξει πραγματική πολιτική αντιπαράθεση ή απλώς μια ακόμη σκηνοθετημένη σύγκρουση χωρίς βάθος;
Η κοινωνία δεν έχει ανάγκη από περισσότερη φασαρία. Έχει ανάγκη από αλήθεια.
Δεν έχει ανάγκη από αρχηγούς που παίζουν με τις εντυπώσεις. Έχει ανάγκη από πολιτικές που απαντούν στην αγωνία του μήνα, του λογαριασμού, του ενοικίου, της δουλειάς, της αξιοπρέπειας.
Γιατί αν αυτή η προεκλογική περίοδος γίνει ξανά θέατρο προσωπικής αντιπαράθεσης, τότε το πρόβλημα δεν θα είναι μόνο ότι τα κόμματα δεν άκουσαν την κοινωνία.
Το πρόβλημα θα είναι ότι την άκουσαν — και επέλεξαν να μιλήσουν για άλλα.