Η Ετήσια Έκθεση ΕΚΤΕΠΝ 2026 δεν είναι απλώς μια στατιστική καταγραφή. Είναι καμπανάκι για το σχολείο, την οικογένεια, την Πολιτεία και την Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Η νέα Ετήσια Έκθεση ΕΚΤΕΠΝ 2026 για την κατάσταση του προβλήματος των ναρκωτικών και των οινοπνευματωδών στην Ελλάδα δεν αφήνει πολλά περιθώρια εφησυχασμού. Πίσω από τους αριθμούς κρύβεται μια σκληρή πραγματικότητα: η χρήση ουσιών γίνεται πιο σύνθετη, οι έφηβοι εκτίθενται όλο και νωρίτερα σε κινδύνους, το αλκοόλ παραμένει τρομακτικά προσβάσιμο και το κράτος καλείται επιτέλους να αποδείξει ότι η πρόληψη δεν είναι σύνθημα, αλλά πολιτική με αποτέλεσμα.
Σύμφωνα με την έκθεση, η εικόνα της χρήσης ουσιών στην Ελλάδα αλλάζει. Δεν μιλάμε πλέον μόνο για τα «παραδοσιακά» ναρκωτικά ή για απομονωμένες κατηγορίες χρηστών. Μιλάμε για πολλαπλή χρήση, για ουσίες άγνωστης σύστασης, για ημι-συνθετικά κανναβινοειδή, για φαρμακευτικές ουσίες που χρησιμοποιούνται εκτός ιατρικού πλαισίου και για ένα περιβάλλον όπου ο κίνδυνος δεν είναι πάντα ορατός στον ίδιο τον χρήστη.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο αφορά τους εφήβους. Η έρευνα ESPAD του 2024, σε πανελλήνιο αντιπροσωπευτικό δείγμα 6.810 μαθητών και μαθητριών ηλικίας 16 ετών, δείχνει ότι 13,3% των 16χρονων δηλώνουν χρήση κάποιας παράνομης ουσίας έστω και μία φορά στη ζωή τους. Η κάνναβη παραμένει η συχνότερα αναφερόμενη ουσία, ενώ η χρήση παράνομων ουσιών εμφανίζει σημαντική αύξηση σε σχέση με το 2019.
Αυτό δεν είναι απλώς «νεανική περιέργεια». Είναι κοινωνική αποτυχία. Όταν παιδιά 16 ετών έχουν ήδη επαφή με παράνομες ουσίες, όταν η κάνναβη παύει να αντιμετωπίζεται ως κίνδυνος και εμφανίζεται περίπου ως «κανονικότητα», τότε κάτι έχει σπάσει βαθιά: στο σχολείο, στην οικογένεια, στην κοινότητα, στην κρατική πρόληψη.
Η ίδια έκθεση καταγράφει και μια μεγάλη μετατόπιση στο προφίλ των ανθρώπων που μπαίνουν σε θεραπεία. Το 2024 περίπου 4.200 άτομα εισήλθαν σε θεραπεία για χρήση ουσιών. Τα οπιοειδή εξακολουθούν να εμφανίζονται ως κύρια ουσία συνολικά, όμως η κοκαΐνη, τα άλλα διεγερτικά και η κάνναβη αποκτούν όλο και μεγαλύτερο βάρος, ειδικά σε όσους ζητούν θεραπεία για πρώτη φορά.
Ακόμη πιο βαριά είναι η εικόνα της πολλαπλής χρήσης. Η έκθεση αναφέρει ότι 73% των ατόμων που εισέρχονται σε θεραπεία δηλώνουν πολλαπλή χρήση ουσιών. Δηλαδή, το πρόβλημα δεν είναι πλέον μία ουσία, ένα μοτίβο, μία διαδρομή. Είναι συνδυασμοί ουσιών, πολλές φορές με αλκοόλ, φάρμακα, κάνναβη, κοκαΐνη, οπιοειδή ή άλλα διεγερτικά. Αυτό σημαίνει μεγαλύτερη επικινδυνότητα, δυσκολότερη θεραπευτική προσέγγιση και πολύ πιο σύνθετες ανάγκες για το δημόσιο σύστημα υγείας.
Το 2024 καταγράφηκαν 1.327 επείγοντα περιστατικά τοξίκωσης συνδεόμενης με χρήση ουσιών, αριθμός αυξημένος σε σχέση με τα δύο προηγούμενα έτη. Σχεδόν οι μισές περιπτώσεις αφορούσαν πολλαπλή χρήση, συμπεριλαμβανομένου του αλκοόλ. Στις ουσίες που εμπλέκονται αναφέρονται βενζοδιαζεπίνες, οπιοειδή, κάνναβη, κοκαΐνη, πρεγκαμπαλίνη και άλλες φαρμακευτικές ουσίες. Για πρώτη φορά καταγράφηκαν και περιστατικά που σχετίζονται με ημι-συνθετικά κανναβινοειδή, όπως THCP ή H4-CBD.
Και εδώ βρίσκεται η ουσία: η αγορά των ουσιών αλλάζει γρηγορότερα από την αντίδραση της Πολιτείας. Νέες ουσίες, νέα προϊόντα, άγνωστες περιεκτικότητες, αυξημένη δραστικότητα, χρήση φαρμάκων χωρίς ιατρική καθοδήγηση. Αν το κράτος παρακολουθεί αργά, η κοινωνία πληρώνει γρήγορα.
Το αλκοόλ, από την άλλη, παραμένει η μεγάλη «νόμιμη τρύπα» του συστήματος. Σύμφωνα με την έκθεση, σχεδόν το σύνολο των 16χρονων στην Ελλάδα, 92%, δηλώνει ότι είναι αρκετά ή πολύ εύκολο να βρει αλκοόλ αν το θελήσει. 86% των 16χρονων έχουν καταναλώσει οινοπνευματώδη, 37% έχουν πιει υπερβολικά σε μία περίσταση και 13% έχουν μεθύσει πρόσφατα.
Αυτά τα ποσοστά δεν είναι απλώς ανησυχητικά. Είναι καταγγελτικά. Δείχνουν ότι ο ανήλικος στην Ελλάδα μπορεί να βρει αλκοόλ πιο εύκολα από ό,τι βρίσκει ουσιαστική στήριξη. Δείχνουν μια κοινωνία που συχνά κλείνει το μάτι στην ανήλικη κατανάλωση, μια αγορά που λειτουργεί με χαλαρούς ελέγχους και ένα κράτος που νομοθετεί, αλλά δυσκολεύεται να εφαρμόσει.
Ο Ν. 5216/2025 ενίσχυσε το πλαίσιο προστασίας των ανηλίκων από το αλκοόλ, με απαγόρευση πώλησης, προσφοράς και διάθεσης σε ανηλίκους, υποχρέωση ελέγχου ηλικίας και αυστηρότερες κυρώσεις. Όμως ο νόμος, από μόνος του, δεν αρκεί. Χρειάζονται πραγματικοί έλεγχοι. Σε περίπτερα, μίνι μάρκετ, κάβες, μπαρ, beach bar, συναυλίες, πανηγύρια, σχολικές εκδρομές, χώρους διασκέδασης. Αλλιώς η νομοθεσία μένει στα χαρτιά και τα παιδιά συνεχίζουν να εκτίθενται.
Η πρόληψη δεν μπορεί να είναι ένα φυλλάδιο μία φορά τον χρόνο. Δεν μπορεί να είναι μια ομιλία στο σχολείο και τέλος. Δεν μπορεί να είναι μια φωτογραφία αιρετών δίπλα σε μαθητές. Η πρόληψη χρειάζεται συνέχεια, επιστημονικό σχεδιασμό, εκπαιδευμένους ανθρώπους, συνεργασία σχολείων, γονέων, δήμων, υπηρεσιών υγείας και τοπικών φορέων.
Η έκθεση αναγνωρίζει ότι η Ελλάδα διαθέτει δίκτυο Κέντρων Πρόληψης και δομές που μπορούν να παίξουν ουσιαστικό ρόλο. Όμως ταυτόχρονα υπογραμμίζει την ανάγκη ενίσχυσης του συντονισμού, της ποιότητας, της διάρκειας και της συνέχειας των παρεμβάσεων. Με απλά λόγια: υπάρχει μηχανισμός, αλλά πρέπει να δουλέψει πραγματικά, όχι τυπικά.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν μπορεί να μένει θεατής. Οι Δήμοι γνωρίζουν τις γειτονιές, τα σχολεία, τους χώρους συγκέντρωσης των νέων, τα προβλήματα των οικογενειών, τις ελλείψεις σε κοινωνικές υπηρεσίες. Αν οι Δήμοι περιορίζονται σε εκδηλώσεις βιτρίνας, τότε χάνεται πολύτιμος χρόνος. Χρειάζονται τοπικά σχέδια πρόληψης, συνεργασία με τα Κέντρα Πρόληψης, στήριξη γονέων, ενημέρωση εκπαιδευτικών, παρεμβάσεις στους χώρους διασκέδασης και πραγματικοί έλεγχοι για την πώληση αλκοόλ σε ανηλίκους.
Το συμπέρασμα είναι ξεκάθαρο: η χώρα βρίσκεται μπροστά σε ένα πιο σύνθετο, πιο επικίνδυνο και λιγότερο προβλέψιμο περιβάλλον ουσιών. Το πρόβλημα δεν λύνεται με ηθικολογία, ούτε με πανικό, ούτε με αστυνομικά δελτία. Χρειάζεται σοβαρή δημόσια πολιτική.
Χρειάζεται πρόληψη πριν από την εξάρτηση.
Χρειάζεται έλεγχος πριν από την τοξίκωση.
Χρειάζεται ενημέρωση πριν από το πρώτο χάπι, το πρώτο ποτό, την πρώτη «δοκιμή».
Χρειάζεται στήριξη πριν η οικογένεια φτάσει στην απόγνωση.
Γιατί όταν μια κοινωνία συζητά για τους εφήβους μόνο όταν τα στοιχεία γίνονται ανησυχητικά, τότε έχει ήδη αργήσει.
Πηγή: Ετήσια Έκθεση ΕΚΤΕΠΝ 2026 – «Η Κατάσταση του Προβλήματος των Ναρκωτικών και των Οινοπνευματωδών στην Ελλάδα», Σύνοψη, ΕΠΙΨΥ / ΕΚΤΕΠΝ.