Το Πολυτεχνείο Κρήτης δεν ανανεώνει τη σύμβαση με την Belvedere και κλείνει έναν κύκλο εννέα ετών. Η νέα πρυτανική αρχή καλείται τώρα να αποδείξει ότι τα ιστορικά κτίρια μπορούν να υπηρετήσουν την εκπαίδευση, την έρευνα και την πόλη – όχι μια κλειστή πολυτελή μονάδα.
Έπειτα από σχεδόν μία δεκαετία συγκρούσεων, παρατάσεων, αστυνομικών επιχειρήσεων και πολιτικών αντιπαραθέσεων, το σχέδιο μετατροπής των ιστορικών κτιρίων της Μεραρχίας στον Λόφο Καστέλι σε ξενοδοχειακή μονάδα φτάνει στο τέλος του.
Το Πολυτεχνείο Κρήτης αποφάσισε να μην ανανεώσει τη σύμβαση εκμίσθωσης με την εταιρεία Belvedere. Η απόφαση ελήφθη από το Συμβούλιο Διοίκησης του Ιδρύματος και το Διοικητικό Συμβούλιο της Εταιρείας Αξιοποίησης και Διαχείρισης της Περιουσίας του, απορρίπτοντας την προοπτική μιας νέας μακροχρόνιας παράτασης.
Αυτό είναι το γεγονός. Και έχει βαρύ πολιτικό συμβολισμό: ένας από τους πιο εμβληματικούς δημόσιους χώρους των Χανίων δεν θα μετατραπεί, τουλάχιστον μέσω της επίμαχης σύμβασης, σε πολυτελές ξενοδοχείο.
Η νέα πρυτανική αρχή υπό τον καθηγητή Κωνσταντίνο-Αλκέτα Ουγγρίνη έχει ήδη εκλεγεί, αλλά η θητεία της αρχίζει την 1η Σεπτεμβρίου 2026. Δεν ήταν, συνεπώς, εκείνη που έλαβε τυπικά την απόφαση μη ανανέωσης. Είναι όμως εκείνη που θα κριθεί για το επόμενο και δυσκολότερο βήμα: να παρουσιάσει ένα συγκεκριμένο, βιώσιμο και δημόσια ελέγξιμο σχέδιο επανάχρησης των κτιρίων. Πολυτεχνείο Κρήτης
Το «παράδειγμα» που δεν έγινε ξενοδοχείο
Η υπόθεση άρχισε το 2017, όταν η τότε διοίκηση του Πολυτεχνείου Κρήτης, υπό τον Βασίλη Διγαλάκη, προχώρησε στην εκμίσθωση των κτιρίων του ιστορικού συγκροτήματος. Η σύμβαση με την Belvedere υπογράφηκε στις 4 Αυγούστου 2017, με στόχο την ανάπτυξη τουριστικής μονάδας.
Δεν επρόκειτο για μια ουδέτερη τεχνική επιλογή. Την ίδια περίοδο ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε υπερασπιστεί δημόσια την εμπορική αξιοποίηση της ακίνητης περιουσίας των πανεπιστημίων, παρουσιάζοντας μάλιστα το Πολυτεχνείο Κρήτης ως παράδειγμα που «δείχνει τον δρόμο». Υποστήριζε ότι τα αναμενόμενα έσοδα θα μπορούσαν να ενισχύσουν καθοριστικά τη λειτουργία του Ιδρύματος, τη σίτιση και τις υποτροφίες των φοιτητών.
Η πολιτική γραμμή ήταν σαφής: αφού το κράτος δεν χρηματοδοτεί επαρκώς τα πανεπιστήμια, εκείνα οφείλουν να αναζητούν έσοδα στην αγορά και στην εμπορική εκμετάλλευση της περιουσίας τους.
Μόνο που ο Λόφος Καστέλι δεν είναι ένα οποιοδήποτε οικόπεδο και η Μεραρχία δεν είναι ένα ακόμη ακίνητο προς απόδοση. Πρόκειται για τόπο με ιστορικό, αρχαιολογικό και αρχιτεκτονικό βάρος, στην καρδιά της παλιάς πόλης και πάνω από το ενετικό λιμάνι. Εκεί βρίσκεται ο πυρήνας της αρχαίας Κυδωνίας, ενώ το κτίριο της 5ης Μεραρχίας έχει αναγνωριστεί ως νεότερο μνημείο και τοπόσημο των Χανίων.
Οι «αγκυλώσεις» ήταν η ίδια η πόλη
Απέναντι στο σχέδιο δεν στάθηκαν κάποιες αφηρημένες δυνάμεις οπισθοδρόμησης. Στάθηκαν αρχαιολόγοι, πανεπιστημιακοί, αυτοδιοικητικοί, συλλογικότητες και πολίτες που αρνήθηκαν να δεχθούν ότι η εμπορική αξιοποίηση αποτελεί τη μοναδική δυνατή λύση.
Οι επικριτές της σύμβασης έθεσαν σοβαρά ζητήματα για τον χαρακτήρα της αρχικής μεταβίβασης των κτιρίων στο Πολυτεχνείο και επικαλέστηκαν ακόμη και το άρθρο 109 του Συντάγματος, υποστηρίζοντας ότι δεν μπορεί να μεταβάλλεται ο κοινωφελής και εκπαιδευτικός προορισμός της περιουσίας.
Η νομική αυτή θέση αμφισβητήθηκε από τη διοίκηση του Ιδρύματος, η οποία επέμενε ότι το Πολυτεχνείο διαθέτει πλήρη κυριότητα. Η πολιτική και κοινωνική ουσία, ωστόσο, παρέμενε:
Μπορεί ένα δημόσιο πανεπιστήμιο να αντιμετωπίζει ένα ιστορικό μνημειακό σύνολο σαν προϊόν real estate;
Η Rosa Nera χρησιμοποιήθηκε επανειλημμένα από τη Νέα Δημοκρατία ως σύμβολο της αντιπαράθεσης με τις καταλήψεις. Η εκκένωση του 2020 παρουσιάστηκε από τον τότε υπουργό Ανάπτυξης Άδωνι Γεωργιάδη ως το βήμα που θα επέτρεπε στην «επένδυση» να προχωρήσει.
Όμως οι κινητοποιήσεις, οι δημόσιες παρεμβάσεις και οι αποκαλύψεις γύρω από το σχέδιο για boutique hotel κράτησαν την υπόθεση ανοιχτή και εμπόδισαν την κοινωνική σιωπή που απαιτούσε η ξενοδοχοποίηση.
Και τελικά η «επένδυση» δεν προχώρησε.
Η νίκη δεν ολοκληρώνεται χωρίς σχέδιο
Η μη ανανέωση της σύμβασης είναι μεγάλη ανατροπή, αλλά δεν αποτελεί από μόνη της λύση. Τα κτίρια δεν πρέπει να επιστρέψουν στην εγκατάλειψη, να αφεθούν να ρημάζουν και ύστερα από λίγα χρόνια να εμφανιστεί ένας νέος «σωτήρας» με το ίδιο σχέδιο και διαφορετικό λογότυπο.
Η νέα διοίκηση του Πολυτεχνείου οφείλει να ανοίξει άμεσα τον φάκελο της επόμενης ημέρας. Με χρονοδιάγραμμα, οικονομική αποτίμηση, τεχνικές μελέτες και ουσιαστικό διάλογο με την ακαδημαϊκή κοινότητα, τον Δήμο, τους επιστημονικούς φορείς και την κοινωνία των Χανίων.
Στο τραπέζι μπορούν να μπουν εκπαιδευτικές και ερευνητικές υποδομές, δράσεις καινοτομίας, φοιτητική μέριμνα, η στέγαση του Ιστορικού Αρχείου Κρήτης, της Δημοτικής Βιβλιοθήκης ή άλλων δημόσιων και πολιτιστικών λειτουργιών.
Όχι όλα μαζί ως ευχολόγιο. Ένα εφαρμόσιμο σχέδιο, με εξασφαλισμένη χρηματοδότηση και ανοιχτή πρόσβαση στην κοινωνία.
Ταυτόχρονα, πρέπει να δημοσιοποιηθούν οι όροι λήξης της σχέσης με την Belvedere, οι ενδεχόμενες οικονομικές υποχρεώσεις του Ιδρύματος και το ακριβές καθεστώς παράδοσης των ακινήτων.
Η διαφάνεια δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι προϋπόθεση για να μην αντικατασταθεί ένα κλειστό επιχειρηματικό σχέδιο από μια κλειστή διοικητική διαχείριση.
Η υπόθεση του Λόφου Καστέλι απέδειξε κάτι που η εξουσία συχνά χαρακτηρίζει «αγκύλωση»: όταν μια κοινωνία επιμένει, οργανώνεται και υπερασπίζεται τη μνήμη και τον δημόσιο χώρο της, οι τετελεσμένες αποφάσεις μπορούν να ανατραπούν.
Το ξενοδοχείο δεν έγινε.
Τώρα πρέπει να γίνει αυτό που για χρόνια έλειπε: ένα δημόσιο σχέδιο αντάξιο της ιστορίας του τόπου, των αναγκών του Πολυτεχνείου και του δικαιώματος των Χανιωτών να έχουν λόγο στην πόλη τους.