Από τις διακηρύξεις για τις «ζωές» των δανειοληπτών στη ρύθμιση που θα διευκόλυνε την αναγκαστική εκτέλεση. Η κυβερνητική υποχώρηση δεν κλείνει την υπόθεση.
Η κυβέρνηση απέσυρε την Παρασκευή 30 Οκτωβρίου το άρθρο 23 του νομοσχεδίου για το ιδιωτικό χρέος, ύστερα από τις έντονες αντιδράσεις των δικηγορικών συλλόγων και κομμάτων της αντιπολίτευσης. Η επίμαχη πρόβλεψη θα μετέτρεπε τη σύμβαση ρύθμισης οφειλών σε εκτελεστό τίτλο, επιτρέποντας στους πιστωτές να κινηθούν χωρίς να χρειάζεται προηγουμένως να εξασφαλίσουν διαταγή πληρωμής. Η απόσυρση αποτρέπει τη συγκεκριμένη αλλαγή. Δεν απαντά, όμως, γιατί το υπουργείο την επέλεξε εξαρχής.
Για τον Κυριάκο Πιερρακάκη υπάρχει και ένα πρόσθετο πολιτικό βάρος: τα δικά του λόγια. Στις 14 Ιουλίου, από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης της Ελληνικής Ένωσης Τραπεζών, ο υπουργός τόνιζε ότι οι servicers οφείλουν βιώσιμες ρυθμίσεις και διαφάνεια, επειδή «διαχειρίζονται όχι απλώς χαρτοφυλάκια, αλλά ζωές». Μιλούσε επίσης για την ανάγκη επιστροφής των δανειοληπτών στην οικονομική δραστηριότητα.
Αυτή η δέσμευση προσφέρει το μέτρο με το οποίο πρέπει να κριθεί η νομοθετική του επιλογή. Πώς υπηρετείται η επιστροφή ενός πολίτη στην οικονομία όταν η συμφωνία που υπογράφει για να ανασάνει αποκτά ταυτόχρονα ισχύ τίτλου αναγκαστικής εκτέλεσης εναντίον του;
Το άρθρο 23 προέβλεπε την προσθήκη του άρθρου 63Ε στον νόμο 5072/2023. Στον πυρήνα της διαμάχης βρισκόταν η δυνατότητα χρήσης της ιδιωτικής συμφωνίας ρύθμισης ως βάσης για αναγκαστική εκτέλεση. Η Συντονιστική Επιτροπή της Ολομέλειας των Προέδρων των Δικηγορικών Συλλόγων, στην ανακοίνωση της 29ης Οκτωβρίου, κατήγγειλε ότι έτσι παρακαμπτόταν η διαδικασία έκδοσης διαταγής πληρωμής και αποδυναμώνονταν οι εγγυήσεις προστασίας του οφειλέτη.
Οι δικηγόροι έθεσαν ακόμη ένα απολύτως συγκεκριμένο ζήτημα: πώς θα πιστοποιούνταν το πραγματικό υπόλοιπο της οφειλής, αφού αφαιρεθούν οι καταβολές, ώστε η απαίτηση να είναι βέβαιη και εκκαθαρισμένη; Επισήμαναν επίσης ότι ο πιστωτής θα απέφευγε το δικαστικό ένσημο της διαδικασίας που παρακαμπτόταν. Πρόκειται για θεσμικές ενστάσεις με άμεσο οικονομικό αντίκρισμα για τον δανειολήπτη.
Χρειάζεται, πάντως, ακρίβεια: η παράκαμψη της διαταγής πληρωμής δεν ισοδυναμεί από μόνη της με κατάργηση κάθε δικαστικής άμυνας. Ο Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας προβλέπει χωριστά την ανακοπή κατά της αναγκαστικής εκτέλεσης. Η ουσιαστική κριτική αφορά την αφαίρεση ενός προηγούμενου σταδίου ελέγχου και της αντίστοιχης δυνατότητας προσβολής της διαταγής πληρωμής. Αυτή η αλλαγή αρκεί για να απαιτείται σοβαρή αιτιολόγηση από την κυβέρνηση.
Η κοινωνική διάσταση είναι εξίσου καθαρή. Ο πολίτης που διαπραγματεύεται για να διασώσει το σπίτι ή τη μικρή του επιχείρηση χρειάζεται κατανοητούς όρους, πλήρη εικόνα της οφειλής και πραγματικό περιθώριο αντίδρασης. Η υπογραφή του δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως επαρκής απόδειξη ισορροπίας μεταξύ των δύο πλευρών. Η ίδια η Ολομέλεια υπενθύμισε ότι ο οφειλέτης είναι το ασθενέστερο μέρος αυτής της σχέσης.
Η κυβέρνηση, ανακοινώνοντας την απόσυρση, επέμεινε ότι βάζει κανόνες στους servicers και απέδωσε τις αντιδράσεις της αντιπολίτευσης σε δημιουργία εντυπώσεων. Όμως η επίκληση των προθέσεων δεν απαντά στις συγκεκριμένες ενστάσεις. Ο υπουργός οφείλει να εξηγήσει ποιο πρόβλημα του δανειολήπτη έλυνε η νέα εκτελεστότητα και ποιες εγγυήσεις θεωρούσε επαρκείς για τον έλεγχο της απαίτησης.
Οφείλει επίσης να εξηγήσει ποιος εισηγήθηκε τη διάταξη, ποια αξιολόγηση προηγήθηκε και γιατί η συγκεκριμένη διευκόλυνση των πιστωτών κρίθηκε αναγκαία. Η πολιτική ευθύνη ενός υπουργείου δεν εξαντλείται στην απόσυρση μιας επιλογής όταν αυτή προκαλεί αντιδράσεις.
Ακρίβεια απαιτείται και για τη στάση των κομμάτων. Στη συγκεκριμένη υπόθεση υπήρξαν αντιδράσεις από το ΠΑΣΟΚ, το ΚΚΕ, τον ΣΥΡΙΖΑ και άλλες δυνάμεις της αντιπολίτευσης. Η καταγραφή τους δεν προσφέρει σε κανέναν ιστορικό συγχωροχάρτι. Το θεσμικό πλαίσιο της διαχείρισης των μη εξυπηρετούμενων δανείων έχει διαδρομή ετών, με σημαντικό σταθμό τον νόμο 4354/2015, επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ–ΑΝΕΛ. Κάθε πολιτική δύναμη κρίνεται για τις συγκεκριμένες πράξεις και ψήφους της.
Η υπόθεση έχει ήδη συνέχεια. Στις 31 Οκτωβρίου η Συντονιστική Επιτροπή χαιρέτισε την απόσυρση, αλλά ζήτησε να καταργηθεί και η αντίστοιχη πρόβλεψη που καθιστά εκτελεστό τίτλο τη σύμβαση αναδιάρθρωσης στον εξωδικαστικό μηχανισμό. Παράλληλα, κατήγγειλε καταχρηστικές πρακτικές τραπεζών και εταιρειών διαχείρισης και ζήτησε ουσιαστική εποπτεία, διαφάνεια και πρόσβαση των δανειοληπτών στα στοιχεία τους.
Επομένως, η δημόσια συζήτηση δεν μπορεί να τελειώσει με έναν κυβερνητικό ελιγμό και μερικές δηλώσεις κομματικής δικαίωσης. Το ζητούμενο παραμένει η βιώσιμη ρύθμιση, ο ελέγξιμος υπολογισμός του χρέους και η αποτελεσματική πρόσβαση στη Δικαιοσύνη.
Ο κ. Πιερρακάκης επέλεξε ο ίδιος τη λέξη «ζωές». Τώρα οφείλει να αποδείξει ότι αυτή η αναγνώριση δεσμεύει και τη νομοθετική του πολιτική. Η απόσυρση του άρθρου 23 ήταν αναγκαία. Η λογοδοσία για την κατάθεσή του παραμένει απαιτητή.