Οι «φειδωλοί» ζητούν περικοπές, οι χώρες της Συνοχής υπερασπίζονται αγρότες και περιφέρειες – Στο τραπέζι νέοι φόροι, ευρωομόλογα και το χρέος του Ταμείου Ανάκαμψης
Σε μια πραγματική μάχη χαρακωμάτων εξελίσσεται η διαπραγμάτευση για τον νέο πολυετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, συνολικού ύψους περίπου 2 τρισ. ευρώ.
Η Σύνοδος Κορυφής των Βρυξελλών επιβεβαίωσε ότι πίσω από τις επίσημες διακηρύξεις περί ευρωπαϊκής ενότητας υπάρχουν βαθιές διαφωνίες για το μέγεθος του προϋπολογισμού, τις πολιτικές που θα χρηματοδοτηθούν και, κυρίως, για το ποιοι θα κληθούν να καλύψουν το κόστος.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες συμφώνησαν να επιταχύνουν τις διαπραγματεύσεις για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της περιόδου 2028-2034. Η Ιρλανδία, η οποία αναλαμβάνει την προεδρία του Συμβουλίου της Ε.Ε. από την 1η Ιουλίου, καλείται να παρουσιάσει έως τον Οκτώβριο ένα νέο διαπραγματευτικό πλαίσιο, μαζί με προτάσεις για την εξεύρεση νέων εσόδων.
Ωστόσο, η απόσταση που χωρίζει τις δύο βασικές ομάδες κρατών παραμένει μεγάλη.
Οι δύο αντίπαλες παρατάξεις
Στη μία πλευρά βρίσκονται οι λεγόμενοι «φίλοι της Συνοχής», μία ομάδα 16 χωρών στην οποία συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, η Ελλάδα, η Ισπανία, η Ιταλία, η Πολωνία, η Πορτογαλία και η Ρουμανία.
Οι χώρες αυτές προειδοποιούν ότι οι νέες ευρωπαϊκές προτεραιότητες, όπως η άμυνα, η τεχνολογική ανάπτυξη και η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, δεν μπορούν να χρηματοδοτηθούν με περικοπές από την Κοινή Αγροτική Πολιτική και τα Ταμεία Συνοχής.
Για την Ελλάδα και τις υπόλοιπες χώρες της Νότιας, Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, τα συγκεκριμένα κονδύλια δεν αποτελούν μια παρωχημένη ευρωπαϊκή πολιτική. Αποτελούν βασικό χρηματοδοτικό εργαλείο για τις περιφέρειες, τις υποδομές, τον αγροτικό κόσμο, την απασχόληση και τη μείωση των κοινωνικών και οικονομικών ανισοτήτων.
Απέναντί τους βρίσκεται η ομάδα των λεγόμενων «φειδωλών» χωρών: η Γερμανία, η Ολλανδία, η Σουηδία, η Δανία, η Φινλανδία και η Αυστρία.
Οι χώρες αυτές απορρίπτουν μια μεγάλη αύξηση του συνολικού ευρωπαϊκού προϋπολογισμού και υποστηρίζουν ότι τα νέα προγράμματα πρέπει να χρηματοδοτηθούν κυρίως μέσα από ανακατανομή των ήδη διαθέσιμων πόρων.
Με απλά λόγια, ζητούν περισσότερα χρήματα για άμυνα, καινοτομία και ανταγωνιστικότητα, χωρίς αντίστοιχη αύξηση των εθνικών τους συνεισφορών.
Η σκληρή γερμανική γραμμή
Το κλίμα αποτύπωσε με σαφήνεια ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος χαρακτήρισε την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής «μη χρηματοδοτήσιμη και μη ισορροπημένη».
Η Γερμανία ζητά έναν προϋπολογισμό αισθητά μικρότερο από τα 2 τρισ. ευρώ και επιμένει στην ανάγκη δημοσιονομικής πειθαρχίας.
Η στάση αυτή προκαλεί αντιδράσεις στις χώρες που εξαρτώνται περισσότερο από τα ευρωπαϊκά διαρθρωτικά ταμεία. Οι κυβερνήσεις τους υποστηρίζουν ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να ανακοινώνει διαρκώς νέους φιλόδοξους στόχους και ταυτόχρονα να περιορίζει τα κονδύλια που στηρίζουν την πραγματική οικονομία και τις τοπικές κοινωνίες.
Μητσοτάκης: Εξαιρετικά δύσκολη η διαπραγμάτευση
Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης παραδέχθηκε ότι η επίτευξη συμφωνίας θα είναι εξαιρετικά δύσκολη.
Όπως επισήμανε, από τη μία πλευρά βρίσκονται όσοι θεωρούν απαραίτητο έναν περισσότερο φιλόδοξο προϋπολογισμό, προκειμένου να χρηματοδοτηθούν οι νέοι ευρωπαϊκοί στόχοι, και από την άλλη εκείνοι που εξετάζουν τη συζήτηση κυρίως μέσα από το ύψος της εθνικής τους συνεισφοράς.
Ο επίσημος στόχος είναι η ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων έως το τέλος του 2026. Ο Έλληνας πρωθυπουργός, ωστόσο, εμφανίστηκε επιφυλακτικός ως προς το κατά πόσο το χρονοδιάγραμμα αυτό μπορεί να τηρηθεί.
Μάχη και για την Κοινή Αγροτική Πολιτική
Ισπανία και Ιταλία τάχθηκαν υπέρ της προστασίας της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής και των Ταμείων Συνοχής.
Ο Ισπανός πρωθυπουργός απέρριψε την άποψη ότι η αγροτική πολιτική αποτελεί μια πολιτική του παρελθόντος, συνδέοντας την ευρωπαϊκή γεωργία με τη διατροφική ασφάλεια και τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι, η οποία προειδοποίησε ότι δεν μπορεί να επιβληθεί ένα τεχνητό χρονοδιάγραμμα για την επίτευξη συμφωνίας.
Η συζήτηση αφορά άμεσα και την Ελλάδα, καθώς ενδεχόμενες περικοπές στην Κοινή Αγροτική Πολιτική και στα Ταμεία Συνοχής θα μπορούσαν να περιορίσουν σημαντικά τους διαθέσιμους πόρους για τους αγρότες, τις περιφέρειες, τους δήμους και τα μεγάλα έργα υποδομής.
Το αγκάθι του χρέους του Ταμείου Ανάκαμψης
Ένα ακόμη σημαντικό μέτωπο αφορά το χρέος που δημιουργήθηκε για τη χρηματοδότηση του Ταμείου Ανάκαμψης, του γνωστού NextGenerationEU.
Γαλλία, Ελλάδα και Ιταλία εμφανίζονται θετικές στην ιδέα της αναχρηματοδότησης μέρους του χρέους μέσω νέων εκδόσεων ευρωπαϊκών ομολόγων.
Η συγκεκριμένη λύση, γνωστή ως «rolling debt», θα επέτρεπε στην Ευρωπαϊκή Ένωση να μετακυλίσει χρονικά μέρος των υποχρεώσεών της, περιορίζοντας την άμεση πίεση στους εθνικούς προϋπολογισμούς.
Η Γερμανία και η Ολλανδία απορρίπτουν την πρόταση, καθώς δεν επιθυμούν τη μονιμοποίηση του κοινού ευρωπαϊκού δανεισμού.
Πίσω από αυτή τη διαφωνία βρίσκεται ένα θεμελιώδες ερώτημα για το μέλλον της Ευρώπης: εάν η Ένωση θα αποκτήσει μόνιμα κοινά χρηματοδοτικά εργαλεία ή θα επιστρέψει στη λογική κατά την οποία κάθε κράτος αναλαμβάνει κυρίως μόνο του τα οικονομικά βάρη.
Φόροι σε πλατφόρμες, καπνό, κρυπτονομίσματα και τυχερά παιχνίδια
Για να καλυφθούν οι αυξημένες χρηματοδοτικές ανάγκες, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει νέες πηγές εσόδων.
Μεταξύ των προτάσεων περιλαμβάνονται:
- έσοδα από το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών,
- πόροι από τον Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα,
- εισφορές που σχετίζονται με τα ηλεκτρονικά απόβλητα,
- αύξηση ή εναρμόνιση της φορολογίας του καπνού,
- νέα εταιρική εισφορά,
- φόρος στις μεγάλες ψηφιακές πλατφόρμες,
- εισφορές στις συναλλαγές κρυπτονομισμάτων,
- φορολόγηση των διαδικτυακών τυχερών παιχνιδιών.
Οι προτάσεις αυτές προκαλούν ήδη αντιδράσεις, καθώς αρκετές κυβερνήσεις φοβούνται ότι η καθιέρωση νέων ευρωπαϊκών φόρων θα περιορίσει την εθνική φορολογική τους κυριαρχία ή θα μεταφέρει πρόσθετο κόστος στις επιχειρήσεις και στους καταναλωτές.
Ποιος τελικά θα πληρώσει τον λογαριασμό;
Η συζήτηση για τον νέο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό δεν είναι μια απλή λογιστική αντιπαράθεση μεταξύ κυβερνήσεων.
Αφορά το ίδιο το μοντέλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την επόμενη δεκαετία.
Η Ευρώπη θέλει να ενισχύσει την άμυνά της, να ανταγωνιστεί τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα στην τεχνητή νοημοσύνη, να χρηματοδοτήσει την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση και ταυτόχρονα να διατηρήσει τη στήριξη των αγροτών και των λιγότερο ανεπτυγμένων περιφερειών.
Όλα αυτά, όμως, απαιτούν χρήματα.
Οι «φειδωλοί» ζητούν περισσότερες περικοπές και ανακατανομή των υπαρχόντων κονδυλίων. Οι χώρες της Συνοχής ζητούν έναν μεγαλύτερο και πραγματικά ευρωπαϊκό προϋπολογισμό. Η Γαλλία πιέζει για νέους κοινούς πόρους και ευρωπαϊκό δανεισμό, ενώ η Γερμανία επιχειρεί να βάλει φρένο στην αύξηση των δαπανών.
Το παζάρι των 2 τρισ. ευρώ μόλις ξεκίνησε. Και όπως συμβαίνει συνήθως στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η τελική συμφωνία δεν θα κριθεί μόνο από το πόσα χρήματα θα διατεθούν, αλλά και από το ποιοι θα πληρώσουν, ποιοι θα εισπράξουν και ποιες κοινωνικές ομάδες θα βρεθούν τελικά αντιμέτωπες με τις περικοπές.