Η διαχείριση των απορριμμάτων αποτελεί ένα από τα πιο σύνθετα και πιεστικά ζητήματα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Στη συνεδρίαση της Επιτροπής Διαχείρισης Απορριμμάτων και Κυκλικής Οικονομίας της Π.Ε.Δ. Στερεάς Ελλάδας, η Δήμαρχος και Πρόεδρος της Επιτροπής παρουσίασε μια αναλυτική εισήγηση για την πορεία, τα έργα και τις προτεραιότητες στον τομέα αυτό.
Η τοποθέτησή της ήταν ξεκάθαρη:
Η Στερεά Ελλάδα βρίσκεται σε οριακό σημείο. Οι υφιστάμενοι χώροι ταφής εξαντλούνται, οι υποδομές επεξεργασίας απορριμμάτων παραμένουν ημιτελείς ή ανύπαρκτες και οι πόροι που θα επέτρεπαν την υλοποίηση νέων έργων δεν είναι σήμερα διαθέσιμοι.
Η Δήμαρχος παρουσίασε το εθνικό πλαίσιο όπως απορρέει από τον Νόμο 4819/2021 και το Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων (ΕΣΔΑ):
- Μείωση ταφής στο 10% έως το 2030
- Ανακύκλωση 60% έως το 2030 και 65% έως το 2035
- Καθολική χωριστή συλλογή βιοαποβλήτων (καφέ κάδος) σε όλους τους Δήμους
Στόχοι εξαιρετικά φιλόδοξοι, που όμως – όπως τόνισε – δεν μπορούν να επιτευχθούν χωρίς υποδομές, χρηματοδότηση και συντονισμό.
Η διαχείριση των απορριμμάτων στην Περιφέρεια ανήκει στον Φο.Δ.Σ.Α. Στερεάς Ελλάδας Α.Ε..
Παρά τις προσπάθειες της νέας διοίκησης, που από το 2024 έθεσε σε λειτουργία τη Μονάδα Επεξεργασίας στη Θήβα και δρομολόγησε σειρά έργων (επέκταση ΧΥΤΑ Θήβας, αποκατάσταση ΧΥΤΑ Χαλκίδας, διευθέτηση ΧΥΤΑ Λαμίας), η εικόνα παραμένει οριακή:
- Δεν υπάρχουν διαθέσιμοι νέοι χώροι ταφής.
- Οι μονάδες επεξεργασίας (ΜΑΑ) δεν έχουν ακόμη προχωρήσει.
- Η διαλογή στην πηγή είναι αποσπασματική και χωρίς οργανωμένο εξοπλισμό.
Η ίδια η Δήμαρχος τόνισε ότι «πλέον δεν επαρκούν οι χώροι, και το ζήτημα αυτό εξελίσσεται στο μεγαλύτερο πρόβλημα της θητείας μας».
Ακόμη κι αν υπάρχει ώριμος σχεδιασμός, η πραγματικότητα είναι ότι άμεσα δεν μπορεί να υλοποιηθεί τίποτα.
Οι χρηματοδοτήσεις για έργα διαχείρισης απορριμμάτων στο πλαίσιο της προγραμματικής περιόδου 2021–2027 δεν έχουν ακόμη ενεργοποιηθεί.
Η πρόσκληση του Υπουργείου Περιβάλλοντος (ΠΕΚΑ), από την οποία θα μπορούσαν να χρηματοδοτηθούν Μονάδες Ανάκτησης και Ανακύκλωσης, Πράσινα Σημεία και ΚΔΕΥ, εκκρεμεί.
Επομένως, κανένα νέο έργο μεγάλης κλίμακας δεν πρόκειται να ξεκινήσει πριν το 2027, και μόνο εφόσον εξασφαλιστούν τα απαραίτητα κονδύλια.
Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά:
«Αυτή τη στιγμή, η Στερεά Ελλάδα μπορεί μόνο να σχεδιάζει. Η πραγματική εκκίνηση έργων θα γίνει μετά το 2027, εφόσον υπάρξει χρηματοδότηση και πολιτική βούληση.»
Παρότι ο Φο.Δ.Σ.Α. έχει έτοιμο τον φάκελο για το ΣΔΙΤ Στερεάς Ελλάδας – το μεγαλύτερο αναπτυξιακό έργο διαχείρισης αποβλήτων στην Περιφέρεια, ύψους περίπου 100 εκατ. ευρώ – το έργο παραμένει σε αναμονή έγκρισης από τη Διυπουργική Επιτροπή.
Το ΣΔΙΤ περιλαμβάνει:
- Μονάδες Ανάκτησης και Ανακύκλωσης (ΜΑΑ) σε Χαλκίδα και Λαμία
- Νέους ΧΥΤΥ στους ίδιους κόμβους
- Σταθμό Μεταφόρτωσης στην Άμφισσα
Πρόκειται για επενδύσεις που μπορούν να αλλάξουν ριζικά το τοπίο, όμως απαιτούν χρηματοδοτικά εργαλεία που σήμερα δεν υπάρχουν.
Η ευθύνη και η ανάγκη πολιτικής βούλησης
Η Δήμαρχος απέδωσε με σαφήνεια την ευθύνη για τις καθυστερήσεις:
- Στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, που δεν έχει ακόμα ανοίξει τις χρηματοδοτικές προσκλήσεις.
- Στην πολυπλοκότητα των διαδικασιών και την έλλειψη συντονισμού μεταξύ Δήμων, ΦΟΔΣΑ και κρατικών φορέων.
- Και τέλος, στην υποχρηματοδότηση των Δήμων, που αδυνατούν να καλύψουν τις εθνικές υποχρεώσεις χωρίς στήριξη.
Όπως τόνισε:
«Δεν μπορεί να ζητά το Κράτος από τους Δήμους να πετύχουν τους στόχους του 2030, χωρίς να τους δώσει τα μέσα. Η τοπική αυτοδιοίκηση δεν μπορεί να αντικαταστήσει το κράτος ούτε να χρηματοδοτήσει μόνη της υποδομές δεκάδων εκατομμυρίων.»
Ρεαλιστικά, η μετάβαση στη νέα εποχή διαχείρισης απορριμμάτων στη Στερεά Ελλάδα θα ξεκινήσει μετά το 2027.
Τότε, εφόσον ενεργοποιηθούν οι νέοι ευρωπαϊκοί πόροι (2028–2034) και υπάρξουν ώριμες μελέτες, θα μπορεί να προχωρήσει:
- Το ΣΔΙΤ και οι ΜΑΑ Χαλκίδας–Λαμίας
- Η ολοκλήρωση των νέων ΧΥΤΥ
- Η πλήρης ανάπτυξη χωριστής συλλογής (καφέ κάδοι, Πράσινα Σημεία, ΚΔΕΥ)
Ως τότε, η Περιφέρεια θα συνεχίσει να λειτουργεί μεταβατικά, με περιορισμένες επεκτάσεις υφιστάμενων ΧΥΤΑ και αποκαταστάσεις παλαιών χώρων, ώστε να εξασφαλιστεί η στοιχειώδης λειτουργία του συστήματος.
Η διαχείριση απορριμμάτων και η μετάβαση στην κυκλική οικονομία δεν είναι ζήτημα καλών προθέσεων. Είναι θέμα πολιτικής ευθύνης, χρηματοδότησης και ταχύτητας.
Η Δήμαρχος, στην εισήγησή της, κατέθεσε ρεαλιστικά στοιχεία και τεκμηριωμένες προτάσεις.
Η πραγματικότητα, όμως, παραμένει αμείλικτη:
χωρίς χρηματοδότηση, χωρίς ενεργές προσκλήσεις και χωρίς θεσμική στήριξη, τίποτα ουσιαστικό δεν μπορεί να γίνει πριν το 2027.
Και αν τότε, ξανά, δεν εξασφαλιστούν οι απαραίτητοι πόροι, το στοίχημα της κυκλικής οικονομίας θα παραμείνει μια ανεκπλήρωτη ευρωπαϊκή υποχρέωση — και μια χαμένη ευκαιρία για τη Στερεά Ελλάδα