Από την πανδημία στον πόλεμο, από την ενεργειακή κρίση στους δασμούς — η πρόεδρος της ΕΚΤ περιγράφει μια ήπειρο που έχασε τις παλιές της βεβαιότητες
Η Κριστίν Λαγκάρντ δεν μίλησε απλώς ως επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Μίλησε σαν κάποια που βλέπει την Ευρώπη να περνά από τη μία κρίση στην άλλη, χωρίς ανάσα, χωρίς επιστροφή στην «κανονικότητα» που γνώριζε.
Στην ομιλία της στην ετήσια δεξίωση του Συνδέσμου Γερμανικών Τραπεζών, η πρόεδρος της ΕΚΤ περιέγραψε μια ήπειρο που βρίσκεται μπροστά στη μεγαλύτερη αβεβαιότητα των τελευταίων δεκαετιών. Πανδημία, πόλεμος στην Ευρώπη, ενεργειακό σοκ, εμπορικές αναταράξεις, γεωπολιτική αστάθεια. Όχι ως μεμονωμένα γεγονότα, αλλά ως αλυσίδα κρίσεων που αλλάζουν τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η ευρωπαϊκή οικονομία.
Η Ευρώπη έχασε τις βεβαιότητές της
Η Λαγκάρντ είπε ουσιαστικά ότι η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να στηρίζεται σε όσα θεωρούσε δεδομένα: φθηνή ενέργεια, σταθερό εμπόριο με τις ΗΠΑ, μεταπολεμική ασφάλεια, προβλέψιμες αγορές.
Αυτό είναι το πραγματικό μήνυμα. Δεν πρόκειται μόνο για πληθωρισμό. Δεν πρόκειται μόνο για επιτόκια. Πρόκειται για μια Ευρώπη που αναγκάζεται να ξαναγράψει το οικονομικό και στρατηγικό της εγχειρίδιο.
Και εδώ αρχίζει το δύσκολο ερώτημα για την Ελλάδα:
όταν η ίδια η ΕΚΤ προειδοποιεί ότι οι παλιές βεβαιότητες τελείωσαν, εμείς με ποιο παραγωγικό μοντέλο θα σταθούμε μέσα σε αυτή τη νέα εποχή;
Το σοκ της ενέργειας και ο κίνδυνος νέου πληθωρισμού
Η πρόεδρος της ΕΚΤ στάθηκε ιδιαίτερα στο ενεργειακό σοκ και στις επιπτώσεις του σε ανάπτυξη και πληθωρισμό. Προειδοποίησε ότι όσο περισσότερο διαρκούν οι γεωπολιτικές αναταράξεις, τόσο μεγαλώνει ο κίνδυνος να περάσουν οι αυξήσεις του ενεργειακού κόστους σε ολόκληρη την οικονομία.
Με απλά λόγια: αν η ενέργεια ακριβύνει, δεν ακριβαίνει μόνο το ρεύμα ή τα καύσιμα. Ακριβαίνει η παραγωγή, η μεταφορά, τα τρόφιμα, η βιομηχανία, η καθημερινότητα. Και τότε ο πληθωρισμός δεν είναι πια ένα στατιστικό μέγεθος. Είναι ο λογαριασμός που φτάνει στο σπίτι.
Η ελληνική παγίδα
Για την Ελλάδα, αυτή η προειδοποίηση έχει ακόμη μεγαλύτερο βάρος. Μια οικονομία που στηρίζεται υπερβολικά στην κατανάλωση, στον τουρισμό, στις υπηρεσίες χαμηλής προστιθέμενης αξίας και στην εισαγόμενη ενέργεια είναι πιο ευάλωτη όταν ο κόσμος μπαίνει σε εποχή ακριβών πόρων και ασταθών αλυσίδων εφοδιασμού.
Δεν μπορεί μια χώρα να πορεύεται με όρους «οικονομίας του φραπέ», με εποχική απασχόληση, χαμηλούς μισθούς, real estate, ενοίκια, βραχυχρόνιες μισθώσεις και τουριστική μονοκαλλιέργεια, την ώρα που η Ευρώπη συζητά για βιομηχανική ανθεκτικότητα, ενεργειακή ασφάλεια, άμυνα, τεχνολογία και παραγωγή.
Αν η νέα ευρωπαϊκή εποχή είναι εποχή ισχύος, παραγωγής και αυτάρκειας, τότε η Ελλάδα δεν μπορεί να παραμείνει απλώς ένας τόπος διακοπών, κατανάλωσης και φθηνών υπηρεσιών.
Το μήνυμα πίσω από τις λέξεις
Η Λαγκάρντ δεν είπε «πανικός». Είπε όμως κάτι πιο σοβαρό: ότι η Ευρώπη ζει μια περίοδο όπου τα σοκ δεν τελειώνουν, αλλά διαδέχονται το ένα το άλλο. Και σε τέτοιες περιόδους, επιβιώνουν οι οικονομίες που έχουν βάθος, παραγωγή, θεσμούς, αποθέματα και σχέδιο.
Η Ελλάδα πρέπει να διαβάσει σωστά το σήμα.
Όχι ως μια ακόμη δήλωση κεντρικής τραπεζίτη.
Αλλά ως προειδοποίηση ιστορικής κλίμακας.
Γιατί όταν αλλάζει ο κόσμος, δεν σώζεται όποιος περιμένει να περάσει η μπόρα. Σώζεται όποιος έχει ήδη χτίσει στέγη.
Η Ευρώπη μπαίνει σε εποχή αβεβαιότητας.
Η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να απαντήσει με καφενείο, πρόχειρη ανάπτυξη και τουριστική αυταπάτη.
Ή θα αποκτήσει παραγωγικό σχέδιο, ενεργειακή στρατηγική και σοβαρό κράτος — ή θα πληρώνει κάθε διεθνή κρίση σαν εσωτερική καταδίκη.