Ο διάβολος κρύβεται στις λεπτομέρειες λένε οι συνταγματολόγοι, τώρα που η συζήτηση για την αναθεώρηση έχει αρχίσει να ανάβει, και υποθέτω πως θα έχουν δίκιο. Ισως αυτός να είναι και ένας από τους λόγους που βρίσκονται διαρκώς σε κόντρα μεταξύ τους. Και είμαστε ακόμα στα διαδικαστικά. Στο αν υπάρχει λόγος να αναθεωρηθεί το Σύνταγμα.
Πιθανώς, η πιο χαρακτηριστική περίπτωση “λεπτομέρειας” που εντοπίστηκε στη διάρκεια του διαλόγου για το Σύνταγμα, είναι η ιστορία του αρχικού σχεδίου του Συντάγματος του ’75 -του “προπατορικού” δηλαδή κειμένου του σημερινού Συντάγματος- που παρουσίασε η κυβέρνηση Καραμανλή λίγο μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας.
Αίφνης τότε, ορισμένοι παρατηρητικοί εντόπισαν στο σχέδιο Συντάγματος που παρουσίασε η κυβέρνηση (είμαστε στο σωτήριο έτος 1975, λίγο μετά το δημοψήφισμα για το πολιτειακό), μερικές περίεργες ομοιότητες με το σύνταγμα της χούντας το 73! Είναι δυνατόν; Δάκτυλος της δικτατορίας στον καταστατικό χάρτη της νεοσύστατης Δημοκρατίας; Και όμως…
Ας μεταφερθούμε σε εκείνη την εποχή με τη βοήθεια του βιβλίου του καθηγητή Γιώργου Μαυρογορδάτου “1975, αγωνίες για το νέο Σύνταγμα ” που κυκλοφόρησε πριν από λίγο καιρό.
Ο νεαρός τότε Μαυρογορδάτος είναι μέλος της ομάδας των “Νέων Επιστημόνων”, που έχουν αναλάβει την κριτική ανάλυση αλλά και την υποβολή αντιπροτάσεων στο σχέδιο της κυβέρνησης, εκ μέρους της αντιπολίτευσης. Εκ μέρους της αντιπολίτευσης;
Για την ακρίβεια η πρωτοβουλία μάλλον προέρχεται από τον Χρήστο Λαμπράκη και το “Συγκρότημα”, και μάλλον έχει να κάνει με την αδυναμία της Ενωσης Κέντρου να ανταποκριθεί επαρκώς στα καθήκοντά της αλλά ας είναι. (Κάθε σχέση με το σήμερα είναι τελείως της φαντασίας σας.)
Στην επιτροπή μετέχουν τα νομικά κεφάλια της εποχής, δηλαδή οι Φαίδων Βεγλερής, Γιώργος Κουμάντος, Αριστόβουλος Μάνεσης και Νίκος Παπαντωνίου.
Ο τότε πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής βιάζεται να φτιάξει το νέο Σύνταγμα της Δημοκρατίας, που μόλις έχει αποκατασταθεί, και δεν επιμένει στις λεπτομέρειες. Μάλιστα φέρεται να έχει δηλώσει ότι δεν έχει το χρόνο να ασχοληθεί ξανά με το Σύνταγμα, και έχει αφήσει τη διαδικασία των προτάσεων στους στενούς του συνεργάτες Κωνσταντίνο Παπακωνσταντίνου, τότε πρόεδρο της Βουλής και Κωνσταντίνο Τσάτσο.
Όπως γράφει και σε άρθρο του ήδη από εκείνη την εποχή ο Γιώργος Μαυρογορδάτος (περιοδικό Ταχυδρόμος, 1975) δίπλα σε κάθε άρθρο του σχεδίου Συντάγματος, σημειώνονταν τα αντίστοιχα άρθρα των ελληνικών ή ξένων Συνταγμάτων που υποτίθεται ότι χρησίμευσαν ως πηγή έμπνευσης. Ετσι δημιουργούνταν η εντύπωση, ότι τα άρθρο του υπό κατάρτιση Συντάγματος, αποτελούσαν ένα κράμα από στοιχεία που ελήφθησαν από το Σύνταγμα του 1952- που είναι τότε μεταβατικά σε ισχύ- από εκείνο του 27 και από τα Συντάγματα της Δυτικής Γερμανίας και της Ιταλίας.
Όμως κανείς δεν έχει προσέξει μέχρι τότε, την καταπληκτική ομοιότητα ορισμένων διατάξεων με τα Συντάγματα της χούντας του 68 και του 73. Μάλιστα σε ορισμένα άρθρα είχαν γίνει ελάχιστες λεκτικές αλλαγές, μόνο και μόνο για να καμουφλάρουν την προέλευση των άρθρων. Αλλαγές του τύπου, η φράση “υπό των δικαστηρίων” είχε γίνει “υπό δικαστηρίου”.
Η ομοιότης ενόχλησε πάντως και έναν από τους υπουργούς του Κωνσταντίνου Καραμανλή, τον υφυπουργό Παιδείας και βουλευτή Επικρατείας της Νέας Δημοκρατίας, πρώην καθηγητή της Νομικής του ΑΠΘ Δημήτρη Ευρυγένη, που το έθεσε στο Υπουργικό Συμβούλιο, πλην όμως δεν πήρε καμία απάντηση.
Στην ιστορία αυτή, που προκαλεί τη δυσφορία της τότε κυβέρνησης, αφού οι μνήμες της δικτατορίας είναι ακόμα πολύ νωπές, επαναφέρει στη διάρκεια της συζήτησης του σχεδίου Συντάγματος στην Ολομέλεια της Βουλής, ο μαχητικός βουλευτής της Ενωσης Κέντρου Μιχαήλ Στεφανίδης. Και πάλι φυσικά οι υπουργοί της κυβέρνησης απορρίπτουν την κατηγορία και αντιμετωπίζουν τον Μ. Στεφανίδη με ειρωνείες, γράφει ο Γιώργος Μαυρογορδάτος.
Τι είχε όμως συμβεί; Πώς και γιατί η φρασεολογία των συνταγμάτων της χούντας, είχε εμφιλοχωρήσει στο νέο Σύνταγμα. Εκτός από την ενδεχόμενη οκνηρία ορισμένων συντακτών του σχεδίου Συντάγματος (ή αλαζονεία όπως σημειώνει ο συγγραφέας του βιβλίου), η κυβέρνηση Κωνσταντίνου Καραμανλή φαίνεται ότι είχε κληρονομήσει και έναν συνεργάτη της χούντας, που είχε στρατευθεί στην ιστορία των συνταγμάτων της δικτατορίας, αν δεν ήταν ο κατ΄εξοχήν συντάκτης τους.
Αυτός ήταν ο Σπύρος Νικολάου, πάρεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας, στενός συνεργάτης του Κωνσταντίνου Παπακωνσταντίνου, που φαίνεται πως είχε αντιγράψει πολλά άρθρα και διατυπώσεις από τα Συντάγματα της χούντας και τα είχε “περάσει” στο Σύνταγμα της Δημοκρατίας. Πολύ φυσικό αφού ήταν ο συντάκτης και των δυο.
Την επιρροή του Σπύρου Νικολάου στο σχέδιο Συντάγματος- χωρίς όμως να αναφέρουν το όνομά του- επεσήμαναν και ο Ηλίας Ηλιού και ο επικεφαλής της Ενωσης Κέντρου Γεώργιος Μαύρος, μέσα στην Ολομέλεια της Βουλής. Ο δε Απόστολος Κακλαμάνης τον κατονόμασε, προκαλώντας την έκρηξη του τότε Πρωθυπουργού Κων. Καραμανλή:
“Υβρίζετε την κυβέρνησή μου όταν λέγετε ότι κάποιο ύποπτον πρόσωπον της εισηγείται και της επιβάλλει το Σύνταγμα. Αλλά πρέπει να καταλάβετε ότι εγώ δεν είμαι εξ εκείνων που δέχονται υπόπτους επιρροάς”.
Υ.Γ. Μετά από 50 χρόνια από την ιστορία αυτή, ο Νίκος Αλιβιζάτος γράφει στο δικό του βιβλίο, “Οι Αρχιτέκτονες του Πολιτεύματος, από τις όχθες του Τάμεση στην πλατεία Συντάγματος, εκδόσεις Μεταίχμιο”, ότι ο Σπύρος Νικολάου υπήρξε στενός συνεργάτης του Κωνσταντίνου Παπακωνσταντίνου. Του επέτρεψε δε να μελετήσει το ατακτοποίητο αρχείο του, στο οποίο περιλαμβάνονται εν σχεδίω, πολλές από τις ρυθμίσεις του ψηφισθέντος Συντάγματος. Γι΄αυτό και υπάρχει πανομοιότυπη φρασεολογία με τα Συντάγματα της δικτατορίας. (βλ. Γιώργος Μαυρογορδάτος, 1975, Αγωνίες για το νέο Σύνταγμα, εκδόσεις Πατάκη).
CAPITAL