Η ανοιχτή επιστολή που εκθέτει τις Βρυξέλλες: ζητούν μέτρα για τους οικισμούς, πίεση για το σχέδιο E1 και επανεξέταση της ευρωπαϊκής αδράνειας
Πάνω από 400 πρώην Ευρωπαίοι υπουργοί, πρωθυπουργοί, διπλωμάτες και ανώτεροι αξιωματούχοι απευθύνουν μια ασυνήθιστα αυστηρή προειδοποίηση προς την Ευρωπαϊκή Ένωση: η ανοχή απέναντι στην πολιτική των ισραηλινών οικισμών στη Δυτική Όχθη δεν μπορεί πλέον να εμφανίζεται ως διπλωματική ισορροπία. Είναι, όπως υποστηρίζουν, ζήτημα διεθνούς νομιμότητας και πολιτικής αξιοπιστίας της ίδιας της Ευρώπης.
Στο επίκεντρο της παρέμβασής τους βρίσκεται το σχέδιο E1, μια μεγάλη επέκταση οικισμών ανατολικά της Ιερουσαλήμ, το οποίο οι υπογράφοντες θεωρούν ότι απειλεί να κόψει τη Δυτική Όχθη στα δύο και να καταστήσει ακόμη δυσκολότερη —ή και ανέφικτη— τη δημιουργία βιώσιμου παλαιστινιακού κράτους. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, μεταξύ των υπογραφόντων περιλαμβάνονται ο πρώην αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζοζέπ Μπορέλ, ο πρώην πρωθυπουργός του Βελγίου Γκι Φερχόφστατ και ο πρώην πρωθυπουργός της Σουηδίας Στέφαν Λεβέν.
Η παρέμβαση αυτή έρχεται σε μια στιγμή που η Ε.Ε. δείχνει διχασμένη. Στις 21 Απριλίου 2026, οι υπουργοί Εξωτερικών της Ε.Ε. δεν κατάφεραν να συγκεντρώσουν επαρκή στήριξη για πλήρη ή μερική αναστολή της Συμφωνίας Σύνδεσης Ε.Ε.-Ισραήλ, ενώ παρέπεμψαν προς περαιτέρω εξέταση το θέμα των προϊόντων από ισραηλινούς οικισμούς.
Η Συμφωνία Σύνδεσης Ε.Ε.-Ισραήλ δεν είναι απλή εμπορική σύμβαση. Το άρθρο 2 της συμφωνίας ορίζει ότι οι σχέσεις των δύο πλευρών βασίζονται στον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των δημοκρατικών αρχών, ως «ουσιώδες στοιχείο» της συμφωνίας. Εκεί ακριβώς πατούν όσοι ζητούν αναστολή ή περιορισμό της συνεργασίας.
Η πίεση, πάντως, δεν περιορίζεται στους πρώην αξιωματούχους. Περισσότερες από 90 ανθρωπιστικές οργανώσεις, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και συνδικάτα έχουν ήδη ζητήσει από την Ε.Ε. αναστολή της Συμφωνίας Σύνδεσης, απαγόρευση εμπορίου με παράνομους οικισμούς και αναστολή μεταφορών όπλων προς το Ισραήλ.
Οι Βρυξέλλες, μέχρι στιγμής, επέλεξαν ένα πιο περιορισμένο βήμα: στις 11 Μαΐου 2026 οι υπουργοί Εξωτερικών της Ε.Ε. συμφώνησαν σε κυρώσεις κατά βίαιων Ισραηλινών εποίκων και οργανώσεων εποίκων στη Δυτική Όχθη, καθώς και κατά στελεχών της Χαμάς. Το Ισραήλ απέρριψε τις ευρωπαϊκές κινήσεις ως πολιτικά αυθαίρετες και κατήγγειλε την εξίσωση Ισραηλινών πολιτών με τη Χαμάς.
Το πολιτικό ερώτημα, πλέον, είναι καθαρό: μπορεί η Ευρωπαϊκή Ένωση να επικαλείται το διεθνές δίκαιο ως πυλώνα της εξωτερικής της πολιτικής και ταυτόχρονα να αποφεύγει μέτρα όταν η ίδια η δική της συμφωνία θέτει ως προϋπόθεση τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων;
Η παλιά ευρωπαϊκή διπλωματική φρουρά στέλνει ένα μήνυμα που δεν αφήνει πολλά περιθώρια παρερμηνείας: η αδράνεια δεν είναι ουδετερότητα. Είναι πολιτική επιλογή. Και όσο η Ευρώπη καθυστερεί να αποφασίσει αν θα υπερασπιστεί τους κανόνες που η ίδια επικαλείται, τόσο περισσότερο φθείρεται η αξιοπιστία της.