Στα βουνά του Ιρακινού Κουρδιστάν, λίγα χιλιόμετρα από το Ερμπίλ, οι Πεσμεργκά της ιρανοκουρδικής οργάνωσης Khabat δεν ζουν απλώς σε επιφυλακή. Ζουν με την αίσθηση ότι η ιστορία ίσως τους καλεί ξανά. Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, οι επιθέσεις με drones, η πίεση στο ιρανικό καθεστώς και η αναταραχή στην περιοχή γεννούν για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες μια ιδέα που μέχρι χθες έμοιαζε μακρινή: επιστροφή στο Ιράν.
Για τους Κούρδους μαχητές που εκτοπίστηκαν πριν από 47 χρόνια, ο πόλεμος δεν είναι μόνο απειλή. Είναι και πιθανό παράθυρο. Ανάμεσα σε κατεστραμμένες βάσεις, μυστικά στρατηγεία, προσφυγικούς καταυλισμούς και το βουητό των drones στον ουρανό, καλλιεργείται ξανά το όνειρο μιας εξέγερσης στο «ανατολικό Κουρδιστάν». Όχι ως ρομαντικός μύθος, αλλά ως πολιτικο-στρατιωτικό ενδεχόμενο.
Ζουν με το δάχτυλο στη σκανδάλη και το βλέμμα στην πατρίδα
Η λέξη Πεσμεργκά σημαίνει «αυτός που αντικρίζει τον θάνατο». Και στις βάσεις των ιρανοκουρδικών οργανώσεων γύρω από το Ερμπίλ, αυτό δεν είναι σχήμα λόγου. Οι μαχητές της Khabat μετρούν ήδη χτυπήματα, τραυματισμούς και διαρκείς επιθέσεις από φιλοϊρανικές παραστρατιωτικές οργανώσεις που δρουν στο ιρακινό έδαφος.
Ο βόρειος ουρανός του Ιράκ έχει γίνει χώρος συνεχούς απειλής. Drones, πύραυλοι, συναγερμοί, υποψίες για στοχοποίηση. Κι όμως, πίσω από τη στρατιωτική ετοιμότητα, αυτό που κυριαρχεί δεν είναι μόνο η πολεμική κουλτούρα. Είναι η προσδοκία της επιστροφής. Οι μαχητές αυτοί δηλώνουν πως αν ανοίξει το παράθυρο, θα επιχειρήσουν να γυρίσουν στα εδάφη τους στο Ιράν, εκεί όπου βρίσκονται οι χαμένες εστίες, οι μνήμες και η ανοιχτή πληγή της εξορίας.
Οι Κούρδοι δεν θέλουν να είναι “όπλα προς ενοικίαση”
Στο παρασκήνιο του πολέμου, αναδύεται ένα σκληρό ερώτημα: οι Κούρδοι θα μπουν στη σύγκρουση ως υποκείμενο ή ως εργαλείο; Η συζήτηση αυτή δεν είναι θεωρητική. Διεθνείς πληροφορίες μίλησαν για αμερικανική στήριξη ή πιθανή αξιοποίηση ιρανοκουρδικών οργανώσεων, ενώ αργότερα υπήρξαν διαψεύσεις περί σχεδίου χερσαίας εμπλοκής.
Η ίδια η κουρδική πλευρά προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη συμμαχιών και στην απόρριψη του ρόλου του «αντιπροσώπου». Θέλει να πείσει ότι δεν είναι μισθοφορικός βραχίονας τρίτων, αλλά δύναμη με δική της ιστορική, εθνική και πολιτική στόχευση. Ότι δεν πολεμά για λογαριασμό άλλων, αλλά για μια πατρίδα που δεν απέκτησε ποτέ κρατική υπόσταση.
Από το όνειρο της εξέγερσης μέχρι τον ρεαλισμό της προσφυγιάς
Η μεγάλη αντίφαση βρίσκεται εδώ: από τη μία, η ρητορική της απελευθέρωσης· από την άλλη, η σκληρή πραγματικότητα της διαρκούς εκκρεμότητας. Οι οργανώσεις μιλούν για δίκτυα μέσα στο Ιράν, για λαϊκή στήριξη, για ετοιμότητα. Στελέχη και αναλυτές θυμίζουν το 1991 και το ιρακινό προηγούμενο, υπονοώντας ότι μια νέα γεωπολιτική ανατροπή μπορεί να γεννήσει μια νέα κουρδική εξέγερση.
Αλλά δίπλα στους ενόπλους υπάρχουν και οι απλοί εκτοπισμένοι. Άνθρωποι που κρατούν ζωντανό ένα χωριό μόνο μέσα από έναν πίνακα στον τοίχο. Άνθρωποι που θέλουν να επιστρέψουν, αλλά ταυτόχρονα ονειρεύονται άσυλο στον Καναδά για να σωθούν τα παιδιά τους από τη μόνιμη ήττα της Μέσης Ανατολής. Εκεί αποκαλύπτεται όλη η αλήθεια του κουρδικού ζητήματος: ανάμεσα στο όπλο και τη βαλίτσα, ανάμεσα στην εξέγερση και τη μετανάστευση.
Στα βουνά των Πεσμεργκά δεν ακούγεται μόνο ο θόρυβος του πολέμου. Ακούγεται και το τρίξιμο μιας Ιστορίας που δεν έκλεισε ποτέ. Για τους Κούρδους του Ιράν, η φωτιά της Μέσης Ανατολής δεν είναι απλώς άλλη μία καταστροφή. Είναι η πιθανότητα να ξαναχτυπήσουν την πόρτα μιας πατρίδας που τους αρνήθηκαν. Και αυτό κάνει την περιοχή ακόμη πιο επικίνδυνη: γιατί όταν ένας λαός κουβαλά 47 χρόνια εξορίας, ο πόλεμος παύει να είναι μόνο φόβος — γίνεται και πρόσκληση.