Στον δημόσιο διάλογο των τελευταίων ημερών διακινείται ο ισχυρισμός ότι για την έκδοση και εφαρμογή του Προσωπικού Αριθμού απαιτείται η συγκατάθεση ή η συναίνεση του πολίτη. Πρόκειται για νομικά εσφαλμένη θέση, η οποία δημιουργεί επικίνδυνη σύγχυση σχετικά με το πώς λειτουργεί το κράτος δικαίου και ποια είναι η φύση της σχέσης πολίτη–πολιτείας.
Η λειτουργία του κράτους δεν βασίζεται στη συναίνεση
Αν η εφαρμογή των νόμων εξαρτιόταν από την ατομική αποδοχή, τότε η έννομη τάξη θα κατέρρεε. Κάθε πολίτης θα μπορούσε να δηλώνει:
«Δεν μου αρέσει αυτός ο νόμος, δεν τον εφαρμόζω».
Το κράτος δικαίου, όμως, δεν λειτουργεί με όρους συναίνεσης, αλλά με όρους νομιμότητας. Οι νόμοι και οι διοικητικές πράξεις εφαρμόζονται επειδή θεσπίζονται από τα αρμόδια όργανα και δεσμεύουν όλους, ανεξαρτήτως προσωπικής συμφωνίας.
Ο Προσωπικός Αριθμός εκδίδεται αυτομάτως – όχι κατόπιν συγκατάθεσης
Ο Προσωπικός Αριθμός αποτελεί διοικητικό μέτρο οργάνωσης και ταυτοποίησης, ενταγμένο στο πλαίσιο της δημόσιας διοίκησης και της άσκησης κρατικής εξουσίας. Για τον λόγο αυτό εκδίδεται αυτομάτως, χωρίς να απαιτείται συναίνεση του πολίτη.
Στη σχέση πολίτη–κράτους δεν υφίσταται ελεύθερη συγκατάθεση, όπως αυτή νοείται στο ιδιωτικό δίκαιο. Υπάρχει θεσμική ανισότητα και κανονιστική υπεροχή του κράτους, κάτι που το ίδιο το δίκαιο αναγνωρίζει ρητά.
Διαφωνία με το μέτρο δεν σημαίνει επιλογή εφαρμογής
Η διαφωνία ενός πολίτη με ένα θεσμικό μέτρο δεν του παρέχει το δικαίωμα να αποφασίσει αν θα το εφαρμόσει ή όχι.
Παρέχει, όμως, ένα θεμελιώδες δικαίωμα: το δικαίωμα δικαστικής προσφυγής.
Όταν ένας πολίτης θεωρεί ότι ένα μέτρο παραβιάζει το Σύνταγμα, την αρχή της αναλογικότητας ή την προστασία των προσωπικών δεδομένων, η οδός είναι σαφής:
- προσφυγή στα αρμόδια δικαστήρια,
- έλεγχος νομιμότητας και συνταγματικότητας,
- κρίση από τη Δικαιοσύνη.
Όχι η άρνηση συμμόρφωσης.
Το πραγματικό ζήτημα στον δημόσιο διάλογο
Η σύγχυση ανάμεσα στη «συναίνεση» και τη «νομιμότητα» αποπροσανατολίζει τη συζήτηση. Το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι αν ο πολίτης «συναινεί», αλλά:
- αν το μέτρο είναι αναγκαίο,
- αν είναι αναλογικό,
- αν σέβεται τα προσωπικά δεδομένα,
- και αν εφαρμόζεται με θεσμικές εγγυήσεις.
Η κριτική στον Προσωπικό Αριθμό είναι θεμιτή και αναγκαία. Όμως ο δημόσιος διάλογος οφείλει να διεξάγεται με νομική ακρίβεια και όχι με όρους που δεν υφίστανται στο κράτος δικαίου.
Η έννομη τάξη δεν λειτουργεί με «opt-in». Λειτουργεί με νόμους, δικαστικό έλεγχο και θεσμική λογοδοσία.