Μπροστά σε μια ευθεία σύγκρουση με τον πυρήνα της περιβαλλοντικής προστασίας βρίσκεται το νέο νομοθετικό εγχείρημα του ΥΠΕΝ, καθώς 12 κορυφαίες περιβαλλοντικές οργανώσεις προειδοποιούν ότι οι προτεινόμενες ρυθμίσεις ανοίγουν δρόμο για επεκτάσεις οικισμών και σχεδίων πόλεων μέσα σε προστατευόμενες περιοχές Natura.
Οι οργανώσεις μιλούν για πολλαπλώς προβληματική παρέμβαση, που απειλεί να μετατρέψει τη «βιώσιμη διαχείριση» σε προκάλυμμα πολεοδομικής πίεσης, νομιμοποίησης τετελεσμένων και σταδιακής αποδυνάμωσης του ίδιου του καθεστώτος προστασίας.
Το επίμαχο «παράθυρο»
Στο στόχαστρο μπαίνει η πρόταση που επιτρέπει επεκτάσεις οικισμών και σχεδίων πόλης μέσα σε ζώνες βιώσιμης διαχείρισης φυσικών πόρων σε περιοχές Natura. Κατά τις οργανώσεις, η ρύθμιση αυτή δεν αποτελεί τεχνική βελτίωση, αλλά πολιτική επιλογή με βαρύ αποτύπωμα: μεταφέρει μέσα στις προστατευόμενες περιοχές μια λογική οικιστικής πίεσης που, αν παγιωθεί, θα αλλάξει τον χαρακτήρα τους.
Δεν πρόκειται απλώς για μια ακόμα πολεοδομική διάταξη. Πρόκειται για αλλαγή φιλοσοφίας: από την αρχή της πρόληψης, στην αρχή της διαπραγμάτευσης του προστατευτέου χώρου.
Γιατί οι οργανώσεις μιλούν για προσχηματική συμβατότητα
Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις υποστηρίζουν ότι η επίκληση συμβατότητας με τις Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες είναι προσχηματική, διότι οι ΕΠΜ δεν έχουν σχεδιαστεί για να κρίνουν πολεοδομικές επεκτάσεις ούτε να αποτιμήσουν συνολικά τις επιπτώσεις τους. Με απλά λόγια, το ΥΠΕΝ ζητά από ένα εργαλείο άλλης στόχευσης να νομιμοποιήσει μια βαριά χωρική επέμβαση.
Παράλληλα, θεωρούν αυθαίρετο και ατεκμηρίωτο το οριζόντιο όριο του 20%, τονίζοντας ότι ένα ποσοστό χωρίς σαφή σύνδεση με πολεοδομικά και περιβαλλοντικά μεγέθη μπορεί να οδηγήσει σε τεράστιες μεταβολές χρήσεων γης. Όταν ένα τόσο κρίσιμο θέμα χωράει σε ένα γενικό ποσοστό, το πρόβλημα δεν είναι τεχνικό. Είναι βαθιά πολιτικό.
Τι ζητούν – και τι φοβούνται
Οι συνυπογράφουσες οργανώσεις ζητούν ρητή απαγόρευση πολεοδόμησης εντός προστατευόμενων περιοχών, με αυστηρά εξαιρετικές παρεκκλίσεις μόνο για λόγους υπέρτερου δημόσιου συμφέροντος και μόνο εφόσον δεν υπάρχει άλλη χωροθέτηση. Ζητούν επίσης απαγόρευση επεκτάσεων για εμπορικές, τουριστικές και βιομηχανικές χρήσεις, δεσμευτική δέουσα εκτίμηση με ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων, καθώς και καθαρή απαγόρευση τακτοποίησης αυθαιρέτων μέσα στις Natura.
Αυτό που φοβούνται είναι σαφές: ότι πίσω από γενικές διατυπώσεις και «ευέλικτες» ρυθμίσεις κρύβεται μια νέα περίοδος πίεσης πάνω στις τελευταίες θωρακισμένες φυσικές περιοχές της χώρας. Ότι το κράτος, αντί να κλείνει τις χαραμάδες, ετοιμάζεται να τις κάνει θεσμικές πόρτες.
Αν η προστατευόμενη περιοχή αρχίσει να αντιμετωπίζεται ως απόθεμα προς πολεοδομική αξιοποίηση, τότε η Natura παύει να είναι καθεστώς προστασίας και γίνεται πεδίο συναλλαγής. Και τότε το ερώτημα δεν θα είναι αν υποχωρεί η φύση. Θα είναι ποιος υπέγραψε να υποχωρήσει.