Οι Ευρωπαίοι καλούνται να πληρώσουν περισσότερο για την άμυνά τους, οι αμερικανικές βιομηχανίες ετοιμάζονται για νέες παραγγελίες και η Τουρκία φιλοξενεί μία σύνοδο με βαρύ γεωπολιτικό παρασκήνιο
Με νέα εξοπλιστικά προγράμματα δισεκατομμυρίων, στρατιωτική βοήθεια ύψους 70 δισ. ευρώ προς την Ουκρανία και δεσμεύσεις για σημαντική ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας αναμένεται να συνοδευτεί η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ, που θα πραγματοποιηθεί στην Άγκυρα στις 7 και 8 Ιουλίου.
Πίσω όμως από τις επίσημες διακηρύξεις περί «συμμαχικής ενότητας» βρίσκεται μια έντονη προσπάθεια να γεφυρωθεί το διευρυνόμενο χάσμα ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και τους Ευρωπαίους συμμάχους τους — και κυρίως να κατευναστεί ο Ντόναλντ Τραμπ.
Σύμφωνα με πληροφορίες του Politico από διπλωματικές πηγές του ΝΑΤΟ, το κείμενο της κοινής διακήρυξης βρίσκεται ακόμη υπό διαπραγμάτευση και μπορεί να αλλάξει μέχρι την τελευταία στιγμή. Ο βασικός του προσανατολισμός, ωστόσο, είναι ήδη σαφής: περισσότερες ευρωπαϊκές αμυντικές δαπάνες, μαζικότερη παραγωγή οπλικών συστημάτων, συνέχιση της στήριξης προς την Ουκρανία και πολιτικές κινήσεις καλής θέλησης προς την Ουάσιγκτον.
Εξοπλιστικά deals δισεκατομμυρίων
Στην τουρκική πρωτεύουσα αναμένεται να παρουσιαστεί ένα μεγάλο πακέτο νέων αμυντικών συμβάσεων. Το συνολικό ύψος τους δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, ενώ δεν αποκλείεται στο πακέτο να ενταχθούν και ήδη συμφωνημένες προμήθειες, ώστε να δημιουργηθεί η εικόνα μιας συνολικής και εντυπωσιακής εξοπλιστικής κινητοποίησης.
Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, επιδιώκει να τοποθετήσει στο επίκεντρο της συνόδου την αύξηση της αμυντικής βιομηχανικής παραγωγής. Πρόκειται για έναν τομέα στον οποίο μπορούν θεωρητικά να συμφωνήσουν τόσο οι Ευρωπαίοι όσο και η αμερικανική κυβέρνηση.
Η Ευρώπη αντιμετωπίζει σοβαρές δυσκολίες στη μετάβαση από την περιορισμένη παραγωγή ακριβών και εξειδικευμένων συστημάτων στη μαζική, γρήγορη και διαρκή παραγωγή πυρομαχικών, πυραύλων, μη επανδρωμένων αεροσκαφών και συστημάτων αεράμυνας.
Ταυτόχρονα, οι νέες παραγγελίες προς αμερικανικές αμυντικές βιομηχανίες προσφέρουν στον Ρούτε ένα επιχείρημα που γνωρίζει ότι ενδιαφέρει ιδιαίτερα τον Τραμπ: ότι το ΝΑΤΟ δεν αποτελεί μόνο στρατιωτικό μηχανισμό, αλλά και πηγή τεράστιων οικονομικών ωφελειών για τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Με απλά λόγια, η Συμμαχία επιχειρεί να πείσει τον Αμερικανό πρόεδρο ότι η ευρωπαϊκή άμυνα μπορεί να μετατραπεί σε χρυσοφόρα αγορά για την αμερικανική πολεμική βιομηχανία.
Οι Ευρωπαίοι αναλαμβάνουν μεγαλύτερο βάρος
Το σχέδιο της διακήρυξης προβλέπει ότι οι ευρωπαϊκές χώρες θα αναλάβουν μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης για την άμυνα και την αποτροπή στην ήπειρο, καθώς η Ουάσιγκτον στρέφει σταδιακά την προσοχή και τις στρατιωτικές της δυνατότητες προς άλλες περιοχές.
Η αμερικανική κυβέρνηση έχει ήδη ξεκινήσει εξάμηνη αναθεώρηση της στρατιωτικής παρουσίας των ΗΠΑ στην Ευρώπη. Παράλληλα, έχει ενημερώσει τους συμμάχους ότι ενδέχεται να διαθέτει λιγότερα αεροσκάφη, υποβρύχια, drones και άλλα μέσα στις δυνάμεις που θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει το ΝΑΤΟ σε περίπτωση πολέμου.
Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: οι Ευρωπαίοι θα πρέπει να πληρώνουν περισσότερο, να παράγουν περισσότερα και να είναι σε θέση να υπερασπιστούν την ήπειρό τους με μικρότερη άμεση αμερικανική συνδρομή.
Στο πλαίσιο αυτό προωθούνται επενδύσεις σε:
- συστήματα αεράμυνας και αντιπυραυλικής προστασίας,
- μη επανδρωμένα αεροσκάφη,
- πυραύλους και δυνατότητες πλήγματος μεγάλου βεληνεκούς,
- μεγαλύτερα αποθέματα πυρομαχικών,
- αύξηση της παραγωγικής δυνατότητας των ευρωπαϊκών εργοστασίων.
Η ανάπτυξη όπλων μεγάλου βεληνεκούς προκαλεί, πάντως, τριβές ανάμεσα στις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Οι Ευρωπαίοι θεωρούν ότι χρειάζονται συστήματα ικανά να πλήττουν στόχους βαθιά πίσω από τις γραμμές ενός πιθανού αντιπάλου. Η Ουάσιγκτον, αντιθέτως, ανησυχεί ότι τέτοιες κινήσεις μπορεί να ερμηνευθούν από τη Μόσχα ως επικίνδυνη κλιμάκωση.
Ενδεικτική είναι η απροθυμία του Πενταγώνου να αποστείλει πυραύλους Tomahawk στη Γερμανία, υπό τον φόβο μιας ακόμη μεγαλύτερης αντιπαράθεσης με τη Ρωσία.
Νέα δέσμευση 70 δισ. ευρώ για την Ουκρανία
Το πλέον αμφιλεγόμενο σημείο της συνόδου αναμένεται να είναι η συνέχιση της στρατιωτικής υποστήριξης προς την Ουκρανία.
Οι σύμμαχοι εξετάζουν τη δέσμευση στρατιωτικής βοήθειας ύψους 70 δισ. ευρώ, καθώς και την πρόβλεψη για τουλάχιστον αντίστοιχη χρηματοδότηση το επόμενο έτος. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, ωστόσο, δεν αναμένεται να συμμετάσχουν στον συγκεκριμένο οικονομικό στόχο.
Αυτό σημαίνει ότι το μεγαλύτερο βάρος θα μεταφερθεί στις ευρωπαϊκές χώρες και στον Καναδά.
Η εξέλιξη αποτυπώνει τη νέα πραγματικότητα: η Ουάσιγκτον θέλει να περιορίσει σταδιακά το οικονομικό και στρατιωτικό κόστος που αναλαμβάνει για την Ουκρανία, απαιτώντας από την Ευρώπη να καλύψει το κενό.
Παρά τις επιμέρους αντιδράσεις, διπλωματικές πηγές αναφέρουν ότι οι συνομιλίες εξελίσσονται χωρίς σοβαρή εμπλοκή. Η τελική διατύπωση, ωστόσο, θα αποτελέσει αντικείμενο σκληρού παζαριού, καθώς αρκετές κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν ήδη έντονες πιέσεις λόγω του δημοσιονομικού κόστους των εξοπλισμών.
Επαναβεβαίωση του Άρθρου 5 και μήνυμα προς τη Ρωσία
Παρά τις επανειλημμένες αμφισβητήσεις και προειδοποιήσεις του Ντόναλντ Τραμπ απέναντι στους συμμάχους που δεν εκπληρώνουν τις οικονομικές τους υποχρεώσεις, η διακήρυξη αναμένεται να επαναβεβαιώνει τη δέσμευση όλων στο Άρθρο 5.
Πρόκειται για τη θεμελιώδη αρχή της συλλογικής άμυνας του ΝΑΤΟ, σύμφωνα με την οποία επίθεση εναντίον ενός κράτους-μέλους θεωρείται επίθεση εναντίον ολόκληρης της Συμμαχίας.
Η Ρωσία αναμένεται επίσης να χαρακτηριστεί εκ νέου ως «μακροπρόθεσμη απειλή» για την ευρωατλαντική ασφάλεια, επιβεβαιώνοντας ότι, ανεξάρτητα από τις εσωτερικές διαφωνίες, η Μόσχα παραμένει ο βασικός στρατηγικός αντίπαλος γύρω από τον οποίο οργανώνεται η στρατιωτική πολιτική του ΝΑΤΟ.
Το Ιράν και τα Στενά του Ορμούζ
Ιδιαίτερη θέση στο σχέδιο διακήρυξης φαίνεται ότι θα καταλάβει και το Ιράν.
Οι σύμμαχοι εξετάζουν τη συμπερίληψη ρητής αναφοράς στην ανάγκη να διασφαλιστεί η ελευθερία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται κρίσιμο μέρος των παγκόσμιων ενεργειακών μεταφορών.
Η συγκεκριμένη διατύπωση εκτιμάται ότι αποτελεί χειρονομία πολιτικής καλής θέλησης προς τον Τραμπ, καθώς οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν έχουν ταυτιστεί πλήρως με τις αμερικανικές επιλογές στη σύγκρουση με την Τεχεράνη.
Το κείμενο αναμένεται ακόμη να υπογραμμίζει ότι το Ιράν δεν πρέπει να αποκτήσει πυρηνικό όπλο.
Παρά την προκαταρκτική συμφωνία για τερματισμό των εχθροπραξιών, η κατάσταση παραμένει εύθραυστη. Η πλήρης αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας και η ασφάλεια των ενεργειακών διαδρομών εξακολουθούν να αποτελούν κρίσιμα ζητήματα, με άμεσες επιπτώσεις στις διεθνείς τιμές πετρελαίου και στην παγκόσμια οικονομία.
Η Άγκυρα στο κέντρο του γεωπολιτικού παιχνιδιού
Η επιλογή της τουρκικής πρωτεύουσας για τη διεξαγωγή της συνόδου προσδίδει ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα στην Τουρκία.
Η Άγκυρα θα επιχειρήσει να αξιοποιήσει τον ρόλο του οικοδεσπότη ώστε να ενισχύσει τη θέση της απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη, να προωθήσει την τουρκική αμυντική βιομηχανία και να εμφανιστεί ως απαραίτητος μεσολαβητής ανάμεσα στη Δύση, τη Ρωσία και τη Μέση Ανατολή.
Για την Ελλάδα, επομένως, η σύνοδος δεν αφορά μόνο τις γενικές αποφάσεις του ΝΑΤΟ. Αφορά και την αναβάθμιση της Τουρκίας ως γεωπολιτικού και εξοπλιστικού κόμβου της Συμμαχίας.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι κατά πόσο η Αθήνα θα αξιοποιήσει τη συμμετοχή της για να θέσει σαφείς όρους σχετικά με την ασφάλεια στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο ή θα περιοριστεί στην έγκριση νέων οικονομικών και στρατιωτικών δεσμεύσεων.
Η «ενότητα» που περνά μέσα από τα εξοπλιστικά
Η Σύνοδος της Άγκυρας παρουσιάζεται ως προσπάθεια ενίσχυσης της συνοχής του ΝΑΤΟ. Στην πραγματικότητα, όμως, αποκαλύπτει τις βαθιές αλλαγές που συντελούνται στο εσωτερικό της Συμμαχίας.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες απαιτούν μεγαλύτερη ευρωπαϊκή οικονομική συμμετοχή. Οι Ευρωπαίοι φοβούνται πιθανή μείωση της αμερικανικής στρατιωτικής προστασίας. Η Ουκρανία ζητά συνέχιση της βοήθειας. Η Ρωσία παραμένει η βασική απειλή, ενώ η σύγκρουση με το Ιράν δημιουργεί νέα μέτωπα και νέες ενεργειακές αβεβαιότητες.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, τα εξοπλιστικά συμβόλαια λειτουργούν ως συγκολλητική ουσία μιας Συμμαχίας με έντονες πολιτικές διαφωνίες.
Η ενότητα του ΝΑΤΟ φαίνεται ότι θα διατηρηθεί — όχι επειδή εξαφανίστηκαν οι αντιθέσεις, αλλά επειδή δισεκατομμύρια ευρώ και δολάρια πρόκειται να κατευθυνθούν σε νέους εξοπλισμούς.
Πηγή πληροφοριών: Politico