Δεν συνηθίζω να συμφωνώ δημόσια με πρόσωπα που προέρχονται από διαφορετικούς χώρους ή έχουν διαφορετικές προσεγγίσεις. Όταν όμως κάποιος επιλέγει να εκφράσει δημόσια μια ανησυχία που αφορά το μέλλον της κοινωνίας, αξίζει τουλάχιστον να ακούσουμε τι έχει να πει.
Ομολογώ ότι δεν περίμενα να ακούσω τον κ. Λεφάκη να μιλά δημόσια για το ζήτημα της ολοένα μεγαλύτερης ψηφιοποίησης και των κινδύνων που μπορεί να προκύψουν από τη συγκέντρωση τεράστιου όγκου προσωπικών δεδομένων. Είχε όμως το θάρρος να ανοίξει μια συζήτηση που πολλοί αποφεύγουν, είτε από αδιαφορία είτε επειδή θεωρούν ότι «όποιος δεν έχει κάτι να κρύψει, δεν έχει τίποτα να φοβηθεί».
Αυτή η λογική είναι ίσως η μεγαλύτερη παγίδα.
Η τεχνολογία αποτελεί ένα τεράστιο επίτευγμα του ανθρώπου. Διευκολύνει την καθημερινότητα, βελτιώνει τις υπηρεσίες, μειώνει τη γραφειοκρατία και δημιουργεί νέες δυνατότητες. Το πρόβλημα δεν είναι η τεχνολογία. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η τεχνολογία μετατρέπεται σε εργαλείο συγκέντρωσης εξουσίας χωρίς ουσιαστικούς ελέγχους, χωρίς διαφάνεια και χωρίς αποτελεσματικές εγγυήσεις προστασίας των δικαιωμάτων των πολιτών.
Σήμερα πολλοί αντιμετωπίζουν με αδιαφορία τη διαρκή συλλογή ψηφιακών δεδομένων. Κάθε συναλλαγή, κάθε μετακίνηση, κάθε ηλεκτρονική υπηρεσία, κάθε ψηφιακή ταυτότητα δημιουργεί νέα ίχνη πληροφορίας. Το ερώτημα δεν είναι αν αυτά τα δεδομένα υπάρχουν. Το ερώτημα είναι ποιος τα διαχειρίζεται, για πόσο χρόνο, με ποιες ασφαλιστικές δικλείδες και ποιος ελέγχει εκείνον που τα ελέγχει.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι αρκετοί πολιτικοί φαίνεται να πιστεύουν πως τέτοια συστήματα θα λειτουργούν πάντοτε προς όφελός τους. Η ιστορία όμως διδάσκει το αντίθετο. Κάθε μηχανισμός που αποκτά υπερβολικές δυνατότητες ελέγχου δεν κάνει διακρίσεις. Σήμερα μπορεί να χρησιμοποιείται από μια κυβέρνηση. Αύριο μπορεί να βρεθεί στα χέρια μιας άλλης. Και τότε όσοι θεωρούσαν ότι είχαν τον έλεγχο ίσως διαπιστώσουν ότι είναι οι ίδιοι οι ελεγχόμενοι.
Η ιστορία είναι γεμάτη παραδείγματα όπου εξουσίες που θεσπίστηκαν με αγαθές προθέσεις επεκτάθηκαν πολύ πέρα από τον αρχικό τους σκοπό. Γι’ αυτό στις δημοκρατίες δεν αρκεί να εμπιστευόμαστε τις προθέσεις όσων κυβερνούν. Απαιτούνται θεσμοί, ανεξάρτητοι έλεγχοι, λογοδοσία και ισχυρές δικλείδες ασφαλείας που θα προστατεύουν τους πολίτες ανεξάρτητα από το ποιος βρίσκεται κάθε φορά στην εξουσία.
Η δημόσια συζήτηση για τα όρια της ψηφιακής εποχής δεν πρέπει να γίνεται με φόβο ούτε με θεωρίες συνωμοσίας. Πρέπει να γίνεται με σοβαρότητα, γνώση και δημοκρατική ευθύνη. Γιατί η τεχνολογία μπορεί να υπηρετήσει την ελευθερία του ανθρώπου, μπορεί όμως και να περιορίσει τα δικαιώματά του, αν δεν υπάρχουν σαφή όρια.
Το πραγματικό δίλημμα δεν είναι αν θα προχωρήσουμε στην ψηφιακή εποχή. Αυτό έχει ήδη συμβεί. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν θα οικοδομήσουμε μια κοινωνία όπου η τεχνολογία θα υπηρετεί τον πολίτη ή μια κοινωνία όπου ο πολίτης θα υπηρετεί την τεχνολογία και όσους τη διαχειρίζονται.