Η ετήσια έκθεση του Συνηγόρου του Πολίτη για το 2025 δεν είναι μια απλή διοικητική αποτύπωση. Είναι ένας καθρέφτης κρατικής ανεπάρκειας, θεσμικής κόπωσης και καθημερινής ταλαιπωρίας για χιλιάδες πολίτες που βρίσκονται εγκλωβισμένοι ανάμεσα σε νόμους, καθυστερήσεις και υπηρεσίες που είτε δεν μπορούν είτε δεν θέλουν να λειτουργήσουν όπως οφείλουν.
Τι δείχνουν οι αριθμοί
Οι αριθμοί είναι αμείλικτοι. Το 2025 οι αναφορές πολιτών στον Συνήγορο του Πολίτη έφτασαν τις 20.520, από 15.394 το 2024. Η αύξηση δεν είναι απλώς στατιστική. Είναι η αποτύπωση μιας κοινωνίας που στρέφεται όλο και συχνότερα σε έναν ανεξάρτητο θεσμό για να βρει το δίκιο της, επειδή το ίδιο το κράτος αδυνατεί να δώσει λύσεις.
Στο πεδίο της αυθαιρεσίας των Σωμάτων Ασφαλείας, οι υποθέσεις αυξήθηκαν κατά 53%, φτάνοντας τις 272. Την ίδια ώρα, ο Συνήγορος αναφέρει ότι το 68% των υποθέσεων που διερεύνησε επιλύθηκε θετικά για τους πολίτες, ενώ στο 21% δεν κατέστη δυνατή η επίλυση λόγω άρνησης της διοίκησης ή νομοθετικών κενών. Το υπόλοιπο 11% λύθηκε τελικά από τους ίδιους τους πολίτες, δηλαδή από ανθρώπους που έμειναν ουσιαστικά να παλεύουν μόνοι τους με το διοικητικό τέρας.
Τι αποκαλύπτει η έκθεση
Η έκθεση αποκαλύπτει ότι το μεγαλύτερο βάρος εξακολουθούν να το σηκώνουν οι πιο ευαίσθητοι τομείς: κοινωνική προστασία, πρόνοια, ασφάλιση, συντάξεις, εκπαίδευση, ειδική αγωγή. Εκεί δηλαδή όπου το κράτος όφειλε να είναι παρόν, σταθερό και αποτελεσματικό.
Αντί γι’ αυτό, οι πολίτες βρίσκονται αντιμέτωποι με ατελείωτες εκκρεμότητες σε αναδρομικά, επανυπολογισμούς συντάξεων, ασφαλιστικά δικαιώματα, επιδόματα και διοικητικές πράξεις που κανονικά θα έπρεπε να διεκπεραιώνονται χωρίς μεσάζοντες και θεσμικές παρεμβάσεις.
Στην εκπαίδευση, η εικόνα είναι αποκαρδιωτική: υποστελεχωμένα σχολεία, ελλείψεις στην ειδική αγωγή, αποκλεισμός παιδιών από ολοήμερα σχολεία λόγω ανεπαρκών θέσεων, και αναμονές που φτάνουν έως και δύο χρόνια στα ΚΕΔΑΣΥ για πιστοποιήσεις μαθησιακών δυσκολιών. Δηλαδή, ένα παιδί μπορεί να χάσει κρίσιμο χρόνο υποστήριξης όχι επειδή δεν χρειάζεται βοήθεια, αλλά επειδή το σύστημα δεν προλαβαίνει να το δει.
Η έκθεση φωτίζει επίσης το διαχρονικό χάος σε δήμους και υπηρεσίες, με χαρακτηριστικές περιπτώσεις διεκδίκησης πολεοδομικών οφειλών ακόμη και 20 ή 30 χρόνια μετά, παρότι ο νόμος θέτει σαφέστατα χρονικά όρια. Αυτό δεν είναι απλώς γραφειοκρατία. Είναι διοικητική αυθαιρεσία με καθυστέρηση δεκαετιών.
Τι πολιτικά εκθέτει
Αυτό που πολιτικά εκτίθεται δεν είναι μια μεμονωμένη υπηρεσία ή ένας αδύναμος κρίκος του Δημοσίου. Εκτίθεται συνολικά το επιτελικό αφήγημα περί “εκσυγχρονισμένου κράτους”, “ψηφιακής μετάβασης” και “αποτελεσματικής διοίκησης”.
Διότι όταν χιλιάδες πολίτες χρειάζονται τον Συνήγορο για να λύσουν ζητήματα ταυτότητας, ασφάλισης, εκπαίδευσης, πολεοδομίας ή κακοδιοίκησης, τότε το πρόβλημα δεν είναι επιμέρους. Είναι δομικό. Και όταν η ίδια η έκθεση επισημαίνει, στην υπόθεση της Πύλου, ότι ενώ έχουν κινηθεί ποινικές διαδικασίες το αρμόδιο υπουργείο εξακολουθεί να απέχει από τις προβλεπόμενες πειθαρχικές ενέργειες, τότε η εικόνα γίνεται ακόμη βαρύτερη: η διοίκηση δεν καθυστερεί απλώς, αλλά εμφανίζεται να αποφεύγει και τον ίδιο της τον έλεγχο.
Πολιτικά, λοιπόν, η έκθεση εκθέτει μια εξουσία που μιλά για μεταρρυθμίσεις, ενώ η καθημερινότητα των πολιτών φωνάζει εγκατάλειψη. Εκθέτει ένα κράτος που ζητά συνεχώς συμμόρφωση από τον πολίτη, αλλά το ίδιο αποτυγχάνει να τηρήσει τις δικές του υποχρεώσεις απέναντί του.
Οι 20.520 αναφορές δεν είναι ένας “μεγάλος αριθμός”. Είναι 20.520 κατηγορητήρια απέναντι σε μια διοίκηση που έχει μάθει να καθυστερεί, να μεταθέτει, να κουράζει και τελικά να εξαντλεί τον πολίτη. Κι όταν ο Συνήγορος του Πολίτη μετατρέπεται σε μόνιμο καταφύγιο για όσα το κράτος δεν λύνει, τότε το πραγματικό σκάνδαλο δεν είναι οι καταγγελίες. Είναι η κανονικότητα που τις γεννά.