Δεν ήταν απλώς ο μοναδικός επιζών του Noratlas «Νίκη 4». Ο Θανάσης Ζαφειρίου ήταν ο ζωντανός μάρτυρας μιας αποστολής που γράφτηκε με αίμα, σύγχυση, φίλια πυρά και σιωπή.
Καταδρομέας της Α΄ Μοίρας Καταδρομών, τραυματισμένος για όλη του τη ζωή, κουβάλησε μέχρι το τέλος όχι μόνο τα σπασμένα οστά εκείνης της νύχτας, αλλά και το βάρος μιας μνήμης που η Ιστορία άργησε πολύ να κοιτάξει κατάματα.
Η νύχτα που έγινε εφιάλτης
Τη νύχτα της 21ης προς 22α Ιουλίου 1974, μέσα στο χάος της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο, εκτελείται η επιχείρηση «ΝΙΚΗ». Τα ελληνικά μεταγωγικά Noratlas μεταφέρουν καταδρομείς για την ενίσχυση της άμυνας της Λευκωσίας.
Όμως η επιχείρηση εξελίσσεται σε τραγωδία. Το «Νίκη 4», μέσα στη σύγχυση, χτυπιέται από φίλια πυρά κατά την προσέγγισή του στο αεροδρόμιο Λευκωσίας. Το αεροσκάφος μετατρέπεται σε πύρινη παγίδα.
Εκείνη τη στιγμή δεν καταρρέει μόνο ένα αεροπλάνο. Καταρρέει μαζί του και η ψευδαίσθηση ότι σε τέτοιες ώρες υπάρχει έλεγχος, συντονισμός και καθαρή διοίκηση.
Το άλμα από τον θάνατο
Μέσα στο φλεγόμενο αεροσκάφος, με τους χειριστές νεκρούς και το Noratlas ακυβέρνητο, ο Θανάσης Ζαφειρίου βλέπει γύρω του φωτιά, πανικό και κιβώτια με χειροβομβίδες να καίγονται. Δεν υπάρχει διέξοδος. Δεν υπάρχει χρόνος. Δεν υπάρχει αλεξίπτωτο.
Κι όμως, ανοίγει την πόρτα και πηδά στο κενό από ύψος περίπου 75 έως 80 μέτρων.
Βρίσκεται ένα 24ωρο αργότερα σε χωράφι κοντά στο αεροδρόμιο, βαριά τραυματισμένος αλλά ζωντανός. Μόλις 20 ετών. Ένα σώμα διαλυμένο. Ένας άνθρωπος που γύρισε από εκεί όπου οι άλλοι δεν γύρισαν ποτέ.
Δεν ήταν «τύχη» με τη φτηνή έννοια της λέξης. Ήταν μια απίστευτη σύγκρουση ενστίκτου, ψυχραιμίας και μοίρας.
Ο επιζών που έγινε μνήμη
Η νοσηλεία του κράτησε μήνες. Τα τραύματά του τον ακολούθησαν για όλη του τη ζωή και τον ανάγκασαν να περπατά με μπαστούνι. Όμως ο Θανάσης Ζαφειρίου δεν επέλεξε τη λήθη.
Έγινε ο άνθρωπος που κράτησε ζωντανή τη μνήμη των πεσόντων συμπολεμιστών του. Παρέστη σε εκδηλώσεις, μίλησε δημόσια, κατέθεσε τη μαρτυρία του, κουβάλησε την αλήθεια μιας ολόκληρης γενιάς που θυσιάστηκε και για χρόνια έμεινε θαμμένη κάτω από σιωπές, μισόλογα και εθνικές υπεκφυγές.
Η φράση του, «Έκλεψα 29 μανάδες από τα παιδιά τους», δεν ήταν απλώς συγκίνηση. Ήταν ενοχή επιζώντος, ήταν ιστορικό φορτίο, ήταν ο σπαραγμός ενός ανθρώπου που έζησε ενώ οι άλλοι κάηκαν μέσα στο σκοτάδι.
Ο Θανάσης Ζαφειρίου δεν ήταν μόνο ο άνθρωπος που σώθηκε από το «Νίκη 4». Ήταν η ζωντανή απόδειξη ότι η Ιστορία δεν γράφεται μόνο με ηρωισμούς, αλλά και με λάθη, χάος, εγκατάλειψη και ανεξόφλητα χρέη μνήμης. Και όσο η πατρίδα θυμάται τους νεκρούς μόνο στις επετείους, τόσο οι επιζώντες σαν τον Ζαφειρίου θα μας κοιτούν από το παρελθόν σαν κατηγορώ.