Εκσυγχρονισμός δεν είναι οι δημόσιες σχέσεις, οι αγγλικοί όροι και το “ευρωπαϊκό” περιτύλιγμα. Είναι η σύγκρουση με το ρουσφέτι, η θεσμική αξιοκρατία και η κατάργηση του κομματικού μεσάζοντα.
Όσοι έσπασαν τα πελατειακά δίκτυα χλευάστηκαν. Όσοι τα αναπαρήγαγαν με πιο κομψό λεξιλόγιο, βαφτίστηκαν μεταρρυθμιστές. Εκεί ακριβώς βρίσκεται η μεγάλη ελληνική απάτη.
Υπάρχουν δύο Ελλάδες που συγκρούονται εδώ και δεκαετίες. Η μία είναι η Ελλάδα των θεσμών, των κανόνων και της ανοιχτής διαδικασίας. Η άλλη είναι η Ελλάδα του “τηλεφώνου”, του ρουσφετιού, του κομματικού σημειώματος και του παραγοντισμού. Η πρώτη χτίζει κράτος. Η δεύτερη κατασκευάζει εξαρτήσεις.
Το τραγικό είναι ότι στη δημόσια ζωή συχνά οι ρόλοι αντιστράφηκαν. Οι πραγματικοί εκσυγχρονιστές παρουσιάστηκαν ως δήθεν “σκληροί”, “παλιοί” ή “ενοχλητικοί”, ενώ οι διαχειριστές του ίδιου πελατειακού βάλτου, απλώς με καλύτερη επικοινωνιακή συσκευασία, φόρεσαν το κοστούμι του “ευρωπαϊστή”. Και κάπως έτσι η χώρα έμαθε να μπερδεύει τη βιτρίνα με τη μεταρρύθμιση.
Εκσυγχρονισμός είναι να κόβεις το μέσον
Η ουσία του εκσυγχρονισμού δεν είναι η φρασεολογία. Είναι η θεσμική τομή. Είναι να αφαιρείς από τον υπουργό, τον κομματάρχη, τον βουλευτή και τον παρατρεχάμενο το δικαίωμα να ορίζει ποιος θα προσληφθεί και ποιος θα κοπεί. Είναι να αντικαθιστάς το ρουσφέτι με κανόνα.
Αυτό ακριβώς σήμαινε η ένταξη της Αστυνομίας στις Πανελλήνιες: το τέλος της πελατειακής αυθαιρεσίας στην είσοδο ενός κρίσιμου κρατικού σώματος. Δηλαδή, αυτό που κάθε σοβαρό ευρωπαϊκό κράτος θεωρεί αυτονόητο, αλλά η Ελλάδα του κομματισμού το αντιμετώπιζε ως απειλή. Γιατί; Επειδή κάθε αδιάβλητη διαδικασία είναι πολιτικό χτύπημα στο πελατειακό σύστημα.
Οι πραγματικές μεταρρυθμίσεις είχαν πάντα εχθρούς
Το ίδιο συνέβη με το ΑΣΕΠ. Το ίδιο και με τα ΚΕΠ. Κάθε πραγματική μεταρρύθμιση στην Ελλάδα είχε έναν κοινό παρονομαστή: περιόριζε τη δύναμη του μεσάζοντα και έδινε χώρο στον πολίτη χωρίς κομματικό προστάτη. Αυτό είναι ο πραγματικός εκσυγχρονισμός.
Και όμως, οι άνθρωποι που επιχείρησαν τέτοιες τομές δεν αποθεώθηκαν από το δήθεν “προοδευτικό” κατεστημένο. Αντίθετα, πολλές φορές λοιδορήθηκαν. Γιατί οι αληθινές μεταρρυθμίσεις δεν είναι ποτέ βολικές για τα δίκτυα εξουσίας. Χαλάνε δουλειές, κόβουν εξαρτήσεις, στερούν από τους μηχανισμούς το μονοπώλιο της εύνοιας.
Ο ψευδο-εκσυγχρονισμός είναι ο πιο ύπουλος τριτοκοσμισμός
Ο πιο επικίνδυνος τριτοκοσμισμός δεν είναι ο χυδαίος. Είναι ο καλοντυμένος. Είναι εκείνος που μιλά για “μεταρρυθμίσεις”, “ευρωπαϊκές πρακτικές” και “θεσμική σοβαρότητα”, ενώ στην πράξη συντηρεί ένα σύστημα αδιαφάνειας, ελέγχου, επιλεκτικής μεταχείρισης και πολιτικής ασυλίας.
Γι’ αυτό και είναι πολιτικά εξοργιστικό να βαφτίζεται “εκσυγχρονιστική” κάθε εξουσία που περιστοιχίζεται από σκιές, υποκλοπές, σκανδαλώδεις διαδρομές, διοικητικές παραμορφώσεις και διαρκή περιφρόνηση της λογοδοσίας. Η Ευρώπη δεν είναι επικοινωνιακό αξεσουάρ. Είναι κουλτούρα θεσμών. Όπου κυριαρχεί η αυθαιρεσία με τεχνοκρατικό ύφος, δεν έχεις εκσυγχρονισμό. Έχεις απλώς πελατειακό τριτοκοσμισμό με καλύτερα αγγλικά.
Ας σταματήσει, λοιπόν, αυτό το κακόγουστο ελληνικό θέατρο. Εκσυγχρονιστής δεν είναι όποιος αυτοδιαφημίζεται ως “ευρωπαϊστής”, αλλά όποιος σπάει στην πράξη το ρουσφέτι, κλείνει τις πίσω πόρτες και επιβάλλει κανόνες για όλους. Και τριτοκοσμικός δεν είναι όποιος ενοχλεί το σύστημα, αλλά όποιος το υπηρετεί πίσω από γυαλισμένες λέξεις, γραβάτες και προσχηματικές μεταρρυθμίσεις. Όποιος ακόμη σήμερα βλέπει “εκσυγχρονισμό” εκεί όπου αναδύονται σκάνδαλα, παρακρατική νοοτροπία και κρατική αλαζονεία, δεν υπερασπίζεται την πρόοδο. Υπερασπίζεται τον βάλτο — απλώς με πιο ακριβό σακάκι.