Το κοινό μήνυμα για στρατηγική αυτονομία, η προειδοποίηση προς την Τουρκία και η ανάγκη μιας Ευρώπης που δεν θα περιμένει άδεια από κανέναν
Υπάρχουν στιγμές που η διπλωματία παύει να είναι τελετουργία και γίνεται καθρέφτης της πραγματικότητας. Η συζήτηση του Κυριάκου Μητσοτάκη με τον Εμανουέλ Μακρόν δεν ήταν απλώς μια ακόμη ευρωπαϊκή εκδήλωση υψηλού επιπέδου. Ήταν μια υπενθύμιση ότι η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε ένα σκληρό δίλημμα: ή θα αποκτήσει στρατηγική βούληση ή θα παρακολουθεί άλλους να αποφασίζουν για το μέλλον της.
Ο Γάλλος πρόεδρος το είπε σχεδόν ωμά. Η Ευρώπη δεν μπορεί άλλο να ζει με την ψευδαίσθηση ότι ο κόσμος θα περιμένει τις δικές της διαδικασίες, τις δικές της αργοπορίες, τις δικές της εσωτερικές ισορροπίες. Σε έναν πλανήτη όπου ΗΠΑ, Κίνα και Ρωσία κινούνται με όρους ισχύος, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να παραμένει ένας οικονομικός γίγαντας με γεωπολιτικά αντανακλαστικά γραφειοκρατίας.
Η στρατηγική αυτονομία δεν είναι σύνθημα — είναι όρος επιβίωσης
Το κεντρικό μήνυμα ήταν καθαρό: η Ευρώπη πρέπει να μειώσει τις εξαρτήσεις της. Από την αμερικανική ασφάλεια, από την κινεζική παραγωγή, από τρίτες δυνάμεις σε πρώτες ύλες, τεχνολογία, ενέργεια και άμυνα.
Η «στρατηγική αυτονομία» που συζητούν εδώ και χρόνια οι Βρυξέλλες δεν μπορεί να παραμένει ωραία φράση σε επίσημα κείμενα. Πρέπει να γίνει πολιτική, βιομηχανική, στρατιωτική και τεχνολογική πραγματικότητα.
Ο Μακρόν μίλησε για μια Ευρώπη που πρέπει να αποκτήσει αυτοπεποίθηση. Ο Μητσοτάκης συμπλήρωσε το πλαίσιο, δείχνοντας προς έναν πολυπολικό κόσμο, όπου η Ευρώπη οφείλει να αναζητήσει νέες εταιρικές σχέσεις: με την Ινδία, τον Καναδά, την Αυστραλία, τις χώρες του Κόλπου, τις δημοκρατίες της Ασίας.
Με απλά λόγια: η Ευρώπη δεν μπορεί να λειτουργεί σαν παράρτημα κανενός.
Το μήνυμα στην Τουρκία: «Η Γαλλία θα είναι εδώ»
Η πιο βαριά στιγμή της συζήτησης ήταν η σαφής τοποθέτηση Μακρόν για την Ελλάδα. Όταν ο Γάλλος πρόεδρος λέει ότι, εάν απειληθεί η ελληνική κυριαρχία, η Γαλλία «θα είναι εδώ», δεν πρόκειται για ευγένεια. Πρόκειται για στρατηγικό μήνυμα.
Και ο αποδέκτης είναι προφανής.
Η Τουρκία ακούει. Η Άγκυρα γνωρίζει ότι η ελληνογαλλική σχέση δεν είναι απλώς μια διμερής φιλία με ιστορικό βάθος. Είναι αμυντική, γεωπολιτική και ευρωπαϊκή συμμαχία. Το «Ελλάς – Γαλλία – συμμαχία» δεν ειπώθηκε ως νοσταλγικό σύνθημα. Ειπώθηκε ως υπενθύμιση ισχύος.
Σε μια Ανατολική Μεσόγειο όπου οι ισορροπίες μεταβάλλονται, όπου η Κύπρος παραμένει εκτός ΝΑΤΟ και όπου η Τουρκία επιχειρεί διαρκώς να διευρύνει τον ρόλο της, η γαλλική στάση λειτουργεί ως αποτρεπτικός παράγοντας.
Άμυνα, ΝΑΤΟ και ευρωπαϊκός πυλώνας
Το κρίσιμο σημείο είναι ότι η ευρωπαϊκή άμυνα δεν παρουσιάστηκε ως αντίπαλος του ΝΑΤΟ. Παρουσιάστηκε ως αναγκαία ενίσχυσή του.
Ο Μακρόν επέμεινε στον ευρωπαϊκό πυλώνα εντός της Συμμαχίας. Ο Μητσοτάκης, από την πλευρά του, υπενθύμισε ότι υπάρχουν ευρωπαϊκές χώρες και κρίσιμες περιοχές, όπως η Κύπρος, που δεν καλύπτονται από τις νατοϊκές αυτοματοποιήσεις.
Η ουσία είναι απλή: η Ευρώπη πρέπει να μπορεί να δρα ακόμη και όταν η Ουάσιγκτον διστάζει, αλλάζει προτεραιότητες ή κοιτάζει αλλού.
Αυτό σημαίνει κοινή αμυντική βιομηχανία, κοινές επενδύσεις, επιχειρησιακή ετοιμότητα και πολιτική βούληση. Όχι μόνο δηλώσεις κορυφής.
Η ανταγωνιστικότητα είναι το άλλο πεδίο μάχης
Η Ευρώπη δεν απειλείται μόνο στα σύνορά της. Απειλείται και στα εργοστάσιά της, στα πανεπιστήμιά της, στις τεχνολογικές της υποδομές, στις κεφαλαιαγορές της.
Ο Μακρόν έβαλε στο τραπέζι την υπερρύθμιση, τον κατακερματισμό των αγορών και την ανάγκη τραπεζικής ένωσης. Ο Μητσοτάκης μίλησε για συγχωνεύσεις, μεγάλες επενδύσεις και την κινεζική πίεση στη μεταποίηση.
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο δύσκολο ευρωπαϊκό στοίχημα. Η Ευρώπη θέλει να προστατεύσει το κοινωνικό της μοντέλο, αλλά χωρίς ισχυρή βιομηχανία, φθηνή ενέργεια, τεχνολογική καινοτομία και επενδυτικό βάθος, το μοντέλο αυτό δεν μπορεί να χρηματοδοτηθεί επ’ άπειρον.
Ενέργεια, τεχνητή νοημοσύνη και το μέλλον
Ο Μητσοτάκης έδωσε έμφαση στην ενέργεια: δίκτυα, ανανεώσιμες πηγές, χαμηλότερο κόστος και ακόμη και πυρηνική ενέργεια ως μέρος της συζήτησης. Ο Μακρόν έδειξε προς την τεχνητή νοημοσύνη και την κβαντική υπολογιστική.
Αυτές δεν είναι τεχνικές λεπτομέρειες. Είναι οι πραγματικές υποδομές ισχύος του 21ου αιώνα. Όποιος ελέγχει την ενέργεια, τα δεδομένα, τους αλγορίθμους, τα chips και τις τεχνολογίες αιχμής, ελέγχει και την πολιτική αυτονομία του.
Η Ευρώπη δεν έχει την πολυτέλεια να αγοράζει το μέλλον της από τρίτους.
Το πραγματικό ερώτημα
Η συζήτηση Μητσοτάκη – Μακρόν είχε ένα καθαρό πολιτικό βάθος. Δεν αφορούσε μόνο την Ελλάδα, τη Γαλλία ή την Τουρκία. Αφορούσε την ίδια την Ευρώπη.
Μπορεί η Ευρωπαϊκή Ένωση να κινηθεί γρήγορα; Μπορεί να ξεπεράσει τον κατακερματισμό της; Μπορεί να προστατεύσει τα σύνορά της, τη βιομηχανία της, την κοινωνική της συνοχή και τη δημοκρατική της ανθεκτικότητα;
Ή θα συνεχίσει να συνεδριάζει ενώ άλλοι θα χαράζουν τους κανόνες;
Το μήνυμα Μακρόν προς την Τουρκία ήταν σημαντικό. Το μήνυμα όμως προς την ίδια την Ευρώπη ήταν ακόμη σημαντικότερο.
Η εποχή της άνετης εξάρτησης τελείωσε. Η εποχή των εύκολων βεβαιοτήτων τελείωσε. Η Ευρώπη είτε θα γίνει δύναμη με βούληση, άμυνα, τεχνολογία και ενεργειακή βάση, είτε θα περιοριστεί στον ρόλο του θεατή.
Και οι θεατές, στην Ιστορία, σπάνια γράφουν τους κανόνες. Συνήθως τους υφίστανται.