Ο πρώην πρωθυπουργός επιχειρεί πολιτική επανεκκίνηση με ένα κείμενο που μιλά για «κυβερνώσα Αριστερά της νέας εποχής», αλλά μοιάζει περισσότερο με ανακύκλωση παλιών συνθημάτων παρά με σχέδιο εξουσίας για μια χώρα που πιέζεται από τεχνολογία, γεωπολιτική, δημογραφικό, Υγεία, Παιδεία και διεθνή αστάθεια.
Ο Αλέξης Τσίπρας επέστρεψε. Όχι όμως ως φορέας μιας νέας πολιτικής πρότασης. Επέστρεψε, τουλάχιστον με βάση το μανιφέστο που δημοσιοποίησε το Ινστιτούτο του, στις γνωστές του πολιτικές ρυθμίσεις: γενικές διακηρύξεις, παλιό λεξιλόγιο, μεγάλη δόση ηθικής καταγγελίας και ελάχιστη συγκεκριμένη απάντηση στα ερωτήματα που καίνε τη χώρα.
Το κείμενο με τίτλο «Η Κυβερνώσα Αριστερά της Νέας Εποχής» παρουσιάζεται ως μανιφέστο για τη συμπαράταξη της σοσιαλδημοκρατίας, της ριζοσπαστικής Αριστεράς και της πολιτικής οικολογίας. Το πρόβλημα είναι ότι, ενώ επικαλείται τη «νέα εποχή», δεν φαίνεται να συνομιλεί πραγματικά με αυτήν.
Τσίπρας σε εργοστασιακές ρυθμίσεις: Το μανιφέστο που δεν τρόμαξε κανέναν
Υπάρχουν πολιτικές επιστροφές που προκαλούν προσδοκία. Υπάρχουν και πολιτικές επιστροφές που προκαλούν αμηχανία. Η παρέμβαση του Αλέξη Τσίπρα, μέσα από το μανιφέστο του Ινστιτούτου του, ανήκει μάλλον στη δεύτερη κατηγορία.
Ο πρώην πρωθυπουργός επιχειρεί να ξαναμπεί στο παιχνίδι ως ο άνθρωπος που μπορεί να ενώσει την κεντροαριστερά, τη ριζοσπαστική Αριστερά και την πολιτική οικολογία. Θεωρητικά, αυτό ακούγεται φιλόδοξο. Πρακτικά, όμως, το πρώτο δείγμα γραφής μοιάζει περισσότερο με πολιτικό κείμενο συνεδρίου της δεκαετίας του ’90 παρά με σχέδιο διακυβέρνησης για την Ελλάδα του 2026.
Το μανιφέστο μιλά για ανισότητες, θεσμούς, κοινωνική δικαιοσύνη, Υγεία, Παιδεία, αξιοβίωτη ζωή, αναδιανομή, κράτος δικαίου. Όλα σωστά ως λέξεις. Όλα γνώριμα ως έννοιες. Όλα όμως τόσο γενικά, τόσο ασφαλή, τόσο προβλέψιμα, που θα μπορούσαν να βρίσκονται σε κείμενο οποιουδήποτε προοδευτικού φορέα, από το ΠΑΣΟΚ μέχρι την εξωκοινοβουλευτική Αριστερά.
Και εδώ βρίσκεται το πρόβλημα: ο Τσίπρας δεν είχε ανάγκη να αποδείξει ότι γνωρίζει να γράφει ωραίες προοδευτικές διακηρύξεις. Είχε ανάγκη να αποδείξει ότι έμαθε από την εξουσία, από την ήττα, από το 2015, από το 2019, από το 2023, από την κατάρρευση του ΣΥΡΙΖΑ. Είχε ανάγκη να πει κάτι που να μην ακούγεται σαν επιστροφή στο ίδιο έργο με άλλο εξώφυλλο.
Δεν το έκανε.
1. Η «νέα εποχή» χωρίς νέα εργαλεία
Το πιο εντυπωσιακό κενό είναι ότι το μανιφέστο επικαλείται τη νέα εποχή, αλλά δεν εμφανίζει καθαρό σχέδιο για τις δυνάμεις που ήδη την καθορίζουν: τεχνητή νοημοσύνη, αυτοματοποίηση, ψηφιακό κράτος, αλγοριθμική εξουσία, εργασία πλατφόρμας, παραγωγικό μετασχηματισμό, κυβερνοασφάλεια, τεχνολογική κυριαρχία.
Η πολιτική του 2026 δεν μπορεί να εξαντλείται σε αναφορές περί κοινωνικής δικαιοσύνης χωρίς απάντηση στο ποιος ελέγχει τα δεδομένα, ποιος εκπαιδεύει τους νέους εργαζόμενους, ποιος προστατεύει την εργασία από την τεχνολογική αντικατάσταση, ποιος οργανώνει το κράτος στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης.
Αν η Αριστερά θέλει να είναι «κυβερνώσα», δεν αρκεί να υπόσχεται προστασία. Πρέπει να περιγράφει παραγωγή. Δεν αρκεί να καταγγέλλει την ανισότητα. Πρέπει να εξηγεί πώς δημιουργείται πλούτος, ποιος τον δημιουργεί, πώς φορολογείται, πώς επενδύεται, πώς επιστρέφει στην κοινωνία.
Σε αυτό το σημείο το μανιφέστο μένει πίσω. Πολύ πίσω.
2. Νέα γενιά με παλιές συνταγές
Ο Τσίπρας θέλει να ξαναμιλήσει στη νέα γενιά. Όμως η νέα γενιά δεν ψάχνει απλώς συνθήματα. Ψάχνει λόγο να μη φύγει από τη χώρα. Ψάχνει αξιοπρεπή μισθό, φθηνή στέγη, πρόσβαση σε δεξιότητες, σύνδεση σπουδών και εργασίας, δικαιοσύνη στις ευκαιρίες, όχι μόνο διαβεβαιώσεις ότι «κανείς δεν θα μείνει πίσω».
Η επιστροφή σε παλιά εκπαιδευτικά σχήματα, σε παλιές ιδέες για την πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και σε γενικές αναφορές για ισότητα δεν απαντά στο σημερινό αδιέξοδο. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ποιος μπαίνει στο πανεπιστήμιο. Είναι τι βρίσκει μέσα, τι αξία έχει το πτυχίο του, τι δουλειά βρίσκει μετά, αν μπορεί να νοικιάσει σπίτι, αν μπορεί να κάνει οικογένεια, αν νιώθει ότι υπάρχει μέλλον.
Η πολιτική για τη νέα γενιά δεν μπορεί να είναι μουσείο συνθημάτων. Πρέπει να είναι μηχανισμός απελευθέρωσης.
3. Δημόσια Υγεία: σωστή αγωνία, αδύναμη πρόταση
Το μανιφέστο αναφέρεται στην ανάγκη ενίσχυσης των κοινωνικών δομών, πρώτα από όλα της Υγείας και της Εκπαίδευσης. Σωστό. Αλλά απολύτως ανεπαρκές.
Η δημόσια Υγεία στην Ελλάδα δεν χρειάζεται άλλη μία τελετουργική υπόσχεση στήριξης. Χρειάζεται νέο οργανωτικό μοντέλο. Χρειάζεται πρωτοβάθμια φροντίδα που να λειτουργεί. Χρειάζεται προσωπικό με κίνητρα. Χρειάζεται αξιολόγηση υπηρεσιών. Χρειάζεται ψηφιακό φάκελο ασθενούς που να μην είναι απλώς εξαγγελία. Χρειάζεται διασύνδεση νοσοκομείων, πρόληψη, διαφάνεια στις προμήθειες, σοβαρή πολιτική για το φάρμακο, μοντέλο κάλυψης για την τρίτη ηλικία.
Το να λες «ενισχύουμε τη δημόσια Υγεία» δεν είναι πια πρόταση. Είναι υποχρεωτική εισαγωγή σε κάθε πολιτικό κείμενο. Η χώρα έχει περάσει πανδημία, γήρανση πληθυσμού, φυγή γιατρών, κατάρρευση περιφερειακών δομών. Θέλει σχέδιο. Όχι ευχή.
4. Γεωπολιτική σχεδόν απούσα
Ακόμη μεγαλύτερο είναι το κενό στα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής. Η Ελλάδα βρίσκεται σε μια περιοχή που βράζει. Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει αλλάξει την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Η Μέση Ανατολή παράγει διαρκείς κρίσεις. Η Τουρκία κινείται ως αυτόνομος περιφερειακός παίκτης. Η Ανατολική Μεσόγειος, η ενέργεια, οι θαλάσσιες ζώνες, το μεταναστευτικό, η ευρωπαϊκή άμυνα, οι σχέσεις με ΗΠΑ, Ισραήλ, Αίγυπτο, Κύπρο και Βαλκάνια δεν είναι δευτερεύοντα θέματα.
Είναι το περιβάλλον μέσα στο οποίο θα ζήσει η χώρα.
Και όμως, το μανιφέστο δεν δίνει μια καθαρή εθνική στρατηγική. Δεν λέει ποια Ελλάδα θέλει στον κόσμο που έρχεται. Δεν λέει τι σημαίνει κυριαρχία στην εποχή της ενεργειακής εξάρτησης. Δεν λέει τι σημαίνει ευρωπαϊκή αυτονομία όταν η Ευρώπη δεν έχει ηγεσία. Δεν λέει πώς πρέπει να κινηθεί η Αθήνα απέναντι στην Άγκυρα. Δεν λέει πώς συνδέεται η κοινωνική πολιτική με την ασφάλεια.
Αριστερά χωρίς γεωπολιτική είναι απλώς εσωτερική ρητορεία. Και σήμερα αυτό δεν φτάνει.
5. Το 2015 επιστρέφει από την πίσω πόρτα
Την ίδια ώρα, η πολιτική επιστροφή Τσίπρα συμπίπτει με το ντοκιμαντέρ του ΣΚΑΪ για την περίοδο του 2015, βασισμένο στο βιβλίο «Η Τελευταία Μπλόφα» των Ελένης Βαρβιτσιώτη και Σοφίας Δενδρινού. Ο Τσίπρας αρνήθηκε να συμμετάσχει, καταγγέλλοντας την προσέγγιση του έργου, ενώ οι δύο δημοσιογράφοι απάντησαν ότι το ντοκιμαντέρ βασίζεται σε επώνυμες μαρτυρίες πρωταγωνιστών της περιόδου.
Ανεξάρτητα από το ποιος έχει δίκιο στα επιμέρους, το πολιτικό αποτέλεσμα είναι σαφές: όποτε ο Τσίπρας επιχειρεί να μιλήσει για το μέλλον, το 2015 επιστρέφει. Και επιστρέφει όχι ως απλή ανάμνηση, αλλά ως πολιτικό βάρος.
Διότι ο πρώην πρωθυπουργός δεν είναι άγραφο χαρτί. Δεν είναι ένας νέος πολιτικός αρχηγός που ξεκινά τώρα. Έχει κυβερνήσει. Έχει υποσχεθεί. Έχει συγκρουστεί. Έχει ηττηθεί. Έχει οδηγήσει τον ΣΥΡΙΖΑ από την εξουσία στην αποσύνθεση. Άρα δεν κρίνεται μόνο από το τι λέει σήμερα. Κρίνεται από το αν μπορεί να πείσει ότι δεν θα επαναλάβει χθες.
Και το μανιφέστο δεν αρκεί για αυτό.
6. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ο Τσίπρας. Είναι και το περιβάλλον του
Κάθε πολιτική επιστροφή κρίνεται και από τους ανθρώπους που τη συνοδεύουν. Αν γύρω από τον πρώην πρωθυπουργό συγκροτηθεί ένας κύκλος παλιών κομματικών στελεχών, παλιών επικοινωνιολόγων, παλιών συμβούλων και γνωστών μηχανισμών, τότε το μήνυμα θα είναι αυτοακυρωτικό.
Δεν μπορείς να πουλάς «νέα εποχή» με υλικά παλιάς αποθήκης.
Δεν μπορείς να μιλάς για ανανέωση όταν το ακροατήριο βλέπει ανακύκλωση.
Δεν μπορείς να ζητάς δεύτερη ευκαιρία χωρίς να εξηγείς καθαρά τι έμαθες από την πρώτη.
Το πολιτικό κεφάλαιο του Τσίπρα δεν καταστράφηκε επειδή έλειπαν οι διακηρύξεις. Καταστράφηκε επειδή υπήρξε χάσμα ανάμεσα στις διακηρύξεις και στη διακυβέρνηση. Αν αυτό το χάσμα δεν γεφυρωθεί με συγκεκριμένες δεσμεύσεις, πρόσωπα κύρους και σοβαρό κυβερνητικό σχέδιο, τότε η επιστροφή θα μείνει επικοινωνιακό επεισόδιο.
7. Το ΠΑΣΟΚ φοβάται, αλλά δεν αρκεί αυτό για να κερδίσει ο Τσίπρας
Η πιθανή επάνοδος Τσίπρα αναστατώνει αναμφίβολα το ΠΑΣΟΚ. Η Χαριλάου Τρικούπη γνωρίζει ότι ο πρώην πρωθυπουργός μπορεί να τραβήξει προσοχή, να πιέσει δημοσκοπικά, να διεκδικήσει χώρο στη λεγόμενη προοδευτική παράταξη.
Αλλά το άγχος του ΠΑΣΟΚ δεν είναι απόδειξη δυναμικής Τσίπρα. Είναι απόδειξη αδυναμίας του ίδιου του ΠΑΣΟΚ να κλειδώσει καθαρά τον ρόλο της αξιωματικής εναλλακτικής.
Ο Τσίπρας μπορεί να μπει στο παιχνίδι επειδή υπάρχει κενό. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μπορεί και να το καλύψει. Το πολιτικό κενό δεν γεμίζει με αναγνωρισιμότητα. Γεμίζει με αξιοπιστία. Και εκεί ο πρώην πρωθυπουργός ξεκινά με σοβαρό έλλειμμα.
Το μανιφέστο Τσίπρα ήθελε να δείξει επανεκκίνηση. Έδειξε όμως επιστροφή.
Επιστροφή σε λέξεις γνωστές.
Επιστροφή σε σχήματα παλιά.
Επιστροφή σε μια Αριστερά που καταγγέλλει σωστά, αλλά δυσκολεύεται να κυβερνήσει πειστικά.
Επιστροφή σε μια πολιτική που μιλά για τη νέα εποχή χωρίς να έχει ακόμη καταλάβει πόσο βίαια έχει αλλάξει ο κόσμος.
Ο Αλέξης Τσίπρας δεν χρειαζόταν ένα μανιφέστο για να θυμίσει ότι υπάρχει.
Χρειαζόταν ένα σχέδιο για να αποδείξει ότι άλλαξε.
Και αυτό, προς το παρόν, δεν το έδωσε.