Το βολικό παραμύθι, η πολιτική ασφυξία και οι καταθέτες που έγιναν όπλο
Το ερώτημα επιστρέφει σαν φάντασμα από το 2015: ποιος έκλεισε τελικά τις τράπεζες;
Η εύκολη απάντηση είναι: «ο Τσίπρας». Η βολική απάντηση είναι: «οι capital controls ήταν αποκλειστικά αποτέλεσμα της πρώτης κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ». Η πραγματικότητα, όμως, είναι πολύ πιο σκοτεινή, πολύ πιο πολιτική και πολύ πιο ενοχλητική για όσους παριστάνουν σήμερα τους τιμητές της σταθερότητας.
Τυπικά, οι τράπεζες έκλεισαν με απόφαση της τότε ελληνικής κυβέρνησης, μετά τη ρήξη με τους δανειστές, την προκήρυξη του δημοψηφίσματος και την απόφαση της ΕΚΤ στις 28 Ιουνίου 2015 να διατηρήσει τον ELA στο επίπεδο της 26ης Ιουνίου, δηλαδή να μην ανοίξει τη στρόφιγγα της ρευστότητας. Η ίδια η ΕΚΤ ανέφερε ότι η απόφαση ελήφθη μετά την ανακοίνωση του δημοψηφίσματος και τη μη παράταση του ελληνικού προγράμματος.
Αλλά πολιτικά; Εκεί αρχίζει η πραγματική συζήτηση.
Το κλείσιμο δεν έπεσε από τον ουρανό
Οι τράπεζες δεν έκλεισαν ένα πρωί επειδή κάποιος πάτησε έναν διακόπτη. Έκλεισαν πάνω σε ένα έδαφος ήδη ναρκοθετημένο: εκροές καταθέσεων, φόβος Grexit, σύγκρουση με τους δανειστές, προεκλογική τρομοκρατία, τηλεοπτικές δηλώσεις, πολιτική πόλωση και μια χώρα που ζούσε με το πιστόλι της ρευστότητας στον κρόταφο.
Η Τράπεζα της Ελλάδος έχει καταγράψει ότι η αβεβαιότητα στις διαπραγματεύσεις του πρώτου εξαμήνου του 2015 προκάλεσε μαζικές εκροές καταθέσεων, οι οποίες σταμάτησαν μόνο με την τραπεζική αργία και τα capital controls. Επίσης, μελέτη της Εθνικής Τράπεζας σημείωνε ότι από τον Νοέμβριο του 2014 είχαν αποσυρθεί περίπου 41 δισ. ευρώ καταθέσεων από νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Άρα το ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος υπέγραψε την πράξη.
Το ερώτημα είναι ποιοι είχαν μετατρέψει τις καταθέσεις των πολιτών σε εργαλείο πολιτικής πίεσης.
Ο Γεωργιάδης και το πολιτικό bank run
Τα βίντεο που κυκλοφορούν ξανά με τον Άδωνι Γεωργιάδη δεν είναι ασήμαντη λεπτομέρεια. Είναι υπενθύμιση μιας εποχής όπου στελέχη του τότε συστήματος εξουσίας προειδοποιούσαν, υπαινίσσονταν ή και δήλωναν ότι σε περίπτωση πολιτικής αλλαγής τα χρήματα θα έπρεπε να φύγουν από τις τράπεζες.
Το ίδιο θέμα επανήλθε τις τελευταίες ημέρες, με τον κ. Γεωργιάδη να απαντά ότι «όσοι έβγαλαν τα λεφτά τους έξω για να τα σώσουν από τον Τσίπρα, πράγματι τα έσωσαν», υπερασπιζόμενος ουσιαστικά εκείνη τη λογική.
Εδώ βρίσκεται η πολιτική ουσία:
όταν δημόσιο πρόσωπο, υπουργός ή κορυφαίο κομματικό στέλεχος, λέει ή αφήνει να εννοηθεί ότι οι πολίτες πρέπει να αποσύρουν τα χρήματά τους επειδή μπορεί να αλλάξει κυβέρνηση, δεν κάνει απλή πολιτική κριτική. Ρίχνει βενζίνη σε ένα τραπεζικό σύστημα που ζει από την εμπιστοσύνη.
Και μετά οι ίδιοι εμφανίζονται να δείχνουν με το δάχτυλο μόνο εκείνον που βρέθηκε να υπογράφει την τελική πράξη.
Η ομολογία Πικραμμένου που γκρεμίζει το αφήγημα
Υπάρχει και κάτι ακόμη πιο βαρύ. Ο Παναγιώτης Πικραμμένος είχε αποκαλύψει ότι το 2012, αν οι εκλογές δεν έβγαζαν καθαρό αποτέλεσμα, υπήρχε σχέδιο για κλείσιμο τραπεζών. Είχε πει χαρακτηριστικά ότι «οι αναλήψεις ήταν δυσθεώρητες και χρήματα δεν υπήρχαν» και ότι είχε καταρτιστεί σχέδιο για το πώς θα οργανωθεί ένα ενδεχόμενο κλείσιμο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το 2015 δεν υπήρχαν ευθύνες της κυβέρνησης Τσίπρα. Υπήρχαν. Και βαριές.
Σημαίνει όμως ότι το κλείσιμο των τραπεζών δεν ήταν κάποιο «μοναδικό έγκλημα» που γεννήθηκε ξαφνικά τον Ιούνιο του 2015. Ήταν ένα θεσμικό σενάριο κρίσης που υπήρχε ήδη στο συρτάρι του κράτους, επειδή το τραπεζικό σύστημα είχε φτάσει πολλές φορές στα όριά του.
Άρα όσοι σήμερα πουλάνε το παραμύθι ότι «ο Τσίπρας έκλεισε τις τράπεζες» λένε τη μισή αλήθεια. Και η μισή αλήθεια, στην πολιτική, είναι συχνά το πιο βολικό ψέμα.
Η τελική πράξη είχε υπογραφή — η ασφυξία είχε πολλούς αυτουργούς
Ναι, η τραπεζική αργία και τα capital controls ανακοινώθηκαν από την κυβέρνηση Τσίπρα. Η Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου δημοσιεύθηκε τότε στο ΦΕΚ και όριζε κλείσιμο τραπεζών, όριο αναλήψεων και περιορισμούς στις μεταφορές κεφαλαίων.
Όμως πριν από την υπογραφή είχε προηγηθεί πολιτική ασφυξία.
Είχε προηγηθεί εκροή καταθέσεων.
Είχε προηγηθεί δημόσια κινδυνολογία.
Είχε προηγηθεί η απειλή του Grexit.
Είχε προηγηθεί ένα παλιό πολιτικό σύστημα που ήξερε ότι η νέα κυβέρνηση θα παραλάμβανε άδεια ταμεία, κλειστή χρηματοδότηση και μια κοινωνία σε πανικό.
Το Reuters τότε κατέγραφε ότι η Ελλάδα έκλεισε τις τράπεζες και επέβαλε capital controls μετά το πάγωμα της ζωτικής χρηματοδοτικής στήριξης από την ΕΚΤ, με στόχο να αποτραπεί κατάρρευση του τραπεζικού συστήματος.
Άρα η απάντηση είναι καθαρή:
Τυπικά τις έκλεισε η κυβέρνηση Τσίπρα.
Πολιτικά τις έσπρωξαν στο κλείσιμο όλοι όσοι έπαιξαν με τον φόβο, τις καταθέσεις και την ασφυξία της χώρας.
Το 2015 δεν ήταν μόνο μια τραπεζική κρίση. Ήταν η στιγμή που φάνηκε πόσο εύκολα ένα πολιτικό σύστημα μπορεί να μετατρέψει τον πολίτη σε όμηρο: τον συνταξιούχο στην ουρά του ATM, τον μικρομεσαίο χωρίς ρευστότητα, την οικογένεια με αγωνία για τις αποταμιεύσεις της.
Γι’ αυτό ας τελειώνει το παραμύθι.
Οι τράπεζες δεν έκλεισαν μόνο από μια υπογραφή.
Έκλεισαν από μια αλυσίδα εκβιασμών, λαθών, φόβου, πολιτικής τυχοδιωκτικής ρητορικής και ευρωπαϊκής ασφυξίας.
Και όσοι τότε έσπρωχναν τον κόσμο να τραβήξει τα λεφτά του από τις τράπεζες, δεν μπορούν σήμερα να παριστάνουν τους πυροσβέστες.
Γιατί στην πραγματικότητα ήταν από εκείνους που κρατούσαν το σπίρτο.