Η πρόταση για ειδικά «χωριά» για Άτομα με Αναπηρία δεν είναι σύγχρονη κοινωνική πολιτική. Είναι παλιό, ξεπερασμένο μοντέλο απομόνωσης, ντυμένο με νέο όνομα.
Η συζήτηση για τα δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία δεν μπορεί να γίνεται με όρους φιλανθρωπίας, «προστασίας» και διαχωρισμού από την κοινωνία. Πολύ περισσότερο όταν η πρόταση προέρχεται από άνθρωπο που έχει θεσμικό ρόλο στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και οφείλει να γνωρίζει τις διεθνείς δεσμεύσεις της χώρας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η πρόταση του Γιώργου Αυτιά για δημιουργία «χωριών για Άτομα με Αναπηρία» προκαλεί σοβαρό προβληματισμό. Όχι μόνο γιατί παραπέμπει σε παρωχημένες αντιλήψεις, αλλά γιατί συγκρούεται με τον πυρήνα της σύγχρονης δικαιωματικής προσέγγισης: τα Άτομα με Αναπηρία δεν χρειάζονται απομόνωση. Χρειάζονται ισότιμη συμμετοχή στην κοινωνία.
Δεν είναι λύση η απομάκρυνση από την κοινωνία
Η αξιοπρέπεια των Ατόμων με Αναπηρία δεν βρίσκεται πίσω από τα όρια ενός «ειδικού χωριού». Βρίσκεται στην ελευθερία να ζουν μέσα στην κοινότητα, με πρόσβαση σε εκπαίδευση, εργασία, μετακίνηση, υγεία, πολιτισμό, κατοικία και κοινωνική ζωή.
Η Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες, την οποία η Ελλάδα έχει κυρώσει με τον Ν. 4074/2012, κινείται σε εντελώς αντίθετη κατεύθυνση από τέτοιες λογικές. Μιλά για ανεξάρτητη διαβίωση, ένταξη στην κοινότητα, ίσα δικαιώματα και άρση των εμποδίων που αποκλείουν τους ανθρώπους από την καθημερινή ζωή.
Άρα το ζητούμενο δεν είναι να χτιστούν νέοι χώροι συγκέντρωσης ΑμεΑ. Το ζητούμενο είναι να γίνει επιτέλους προσβάσιμη η ίδια η κοινωνία.
Τα «ειδικά χωριά» μυρίζουν ιδρυματοποίηση
Όσο κι αν παρουσιάζεται με καλές προθέσεις, η ιδέα των «χωριών για Άτομα με Αναπηρία» παραπέμπει σε κλειστές ή ημίκλειστες δομές. Σε χώρους όπου οι άνθρωποι ζουν χωριστά από τον υπόλοιπο κοινωνικό ιστό, μακριά από την καθημερινότητα, την αγορά εργασίας, τις γειτονιές, τα σχολεία, τις πλατείες, τις υπηρεσίες, την ίδια τη ζωή.
Αυτό δεν είναι ένταξη. Είναι διαχωρισμός.
Δεν είναι κοινωνική πολιτική. Είναι γκετοποίηση με ανθρώπινο προσωπείο.
Και όταν μια τέτοια πρόταση αφορά ευάλωτους συμπολίτες μας, τότε η κοινωνία οφείλει να είναι ιδιαίτερα προσεκτική. Γιατί η ιστορία έχει δείξει ότι πολλές φορές ο αποκλεισμός ξεκινά με ωραίες λέξεις: «φροντίδα», «προστασία», «ειδικός χώρος», «ασφάλεια». Στην πράξη, όμως, μπορεί να καταλήξει σε νέες μορφές ιδρυματοποίησης.
Η Ευρώπη δεν χρειάζεται νέες Σπιναλόγκες
Η Ελλάδα και η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχουν ανάγκη από νέα ιδρύματα με διαφορετική ονομασία. Δεν χρειάζονται «χωριά» που θα χωρίζουν τους ανθρώπους σε κατηγορίες. Χρειάζονται πολιτικές αποϊδρυματοποίησης, προσβασιμότητας, προσωπικής βοήθειας, στήριξης στην κοινότητα και πραγματικής ισότητας.
Χρειάζονται πόλεις όπου τα πεζοδρόμια δεν είναι παγίδες. Σχολεία που μπορούν να υποδεχθούν όλα τα παιδιά. Δημόσιες υπηρεσίες που δεν αποκλείουν. Μέσα μεταφοράς που λειτουργούν για όλους. Εργασία χωρίς διακρίσεις. Στέγαση με αξιοπρέπεια. Κοινωνία χωρίς εμπόδια.
Αυτό είναι το ευρωπαϊκό κεκτημένο. Αυτό είναι το δικαιωματικό μοντέλο. Αυτό είναι το ελάχιστο που οφείλει να γνωρίζει ένας ευρωβουλευτής.
Τα Άτομα με Αναπηρία δεν ζητούν να ζήσουν σε «ειδικά χωριά». Ζητούν να ζήσουν ισότιμα μέσα στην κοινωνία.
Όποιος δεν το καταλαβαίνει, δεν προτείνει λύση. Ανακυκλώνει το παρελθόν.
Και το παρελθόν της απομόνωσης, της ιδρυματοποίησης και της γκετοποίησης δεν μπορεί να επιστρέψει με ευρωπαϊκή σφραγίδα και ωραίο περιτύλιγμα.