Η αντιπαράθεση στα Στενά του Ορμούζ δεν είναι μια απλή περιφερειακή κρίση. Είναι η σύγκρουση για το ποιος θα ελέγχει την κάνουλα της παγκόσμιας ενέργειας, το κόστος των μεταφορών, την ασφάλεια των θαλάσσιων δρόμων και τελικά την ίδια την ισορροπία δύναμης από τη Μέση Ανατολή μέχρι την Ασία.
Τα Στενά του Ορμούζ είναι ένα από τα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα του πλανήτη. Βρίσκονται ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν και συνδέουν τον Περσικό Κόλπο με τον Κόλπο του Ομάν και την Αραβική Θάλασσα. Από εκεί περνά τεράστιο μέρος της παγκόσμιας ενεργειακής τροφοδοσίας, με την αμερικανική EIA να αναφέρει ότι το 2024 διέρχονταν περίπου 20 εκατ. βαρέλια ημερησίως, δηλαδή περίπου το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης υγρών καυσίμων.
Όμως η πραγματική κόντρα, όπως αναδεικνύεται και στη γεωπολιτική ανάγνωση του καθηγητή Αντωνόπουλου, δεν είναι απλώς αν «θα κλείσουν» τα Στενά. Το μεγάλο ζήτημα είναι ποιος έχει τη δυνατότητα να τα ελέγχει, ποιος επιβάλλει κανόνες διέλευσης, ποιος απειλεί, ποιος συνοδεύει πλοία και ποιος μετατρέπει έναν θαλάσσιο διάδρομο σε εργαλείο πίεσης.
Το Ιράν γνωρίζει ότι δεν μπορεί να ανταγωνιστεί τις ΗΠΑ με τους ίδιους όρους σε παγκόσμια ναυτική ισχύ. Μπορεί όμως να χρησιμοποιήσει τη γεωγραφία. Και στα Στενά του Ορμούζ, η γεωγραφία είναι όπλο. Η Τεχεράνη προσπαθεί να μετατρέψει το πέρασμα σε «ζώνη επιχειρησιακού ελέγχου», διευρύνοντας μάλιστα, σύμφωνα με το Reuters, τον τρόπο με τον οποίο ορίζει πλέον στρατιωτικά και πολιτικά την περιοχή των Στενών. Ιρανός αξιωματούχος των Φρουρών της Επανάστασης περιέγραψε τα Στενά όχι ως μια στενή θαλάσσια λωρίδα, αλλά ως ευρύτερη στρατηγική ζώνη από το Jask έως το Siri Island.
Απέναντι σε αυτό, οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους δεν βλέπουν μόνο το Ιράν. Βλέπουν την Κίνα, την Ινδία, την Ιαπωνία, την παγκόσμια αγορά ενέργειας και τη συνολική αρχιτεκτονική της ναυτικής κυριαρχίας. Η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας σημειώνει ότι περίπου 20 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως πέρασαν από τα Στενά το 2025, ενώ περίπου το 80% κατευθυνόταν προς την Ασία. Επίσης, σχεδόν όλο το LNG του Κατάρ και των ΗΑΕ περνά από εκεί, αντιστοιχώντας σε περίπου 19% του παγκόσμιου εμπορίου LNG.
Άρα η κόντρα είναι τριπλή:
Πρώτον, ενεργειακή. Όποιος επηρεάζει τα Στενά, επηρεάζει την τιμή του πετρελαίου, του φυσικού αερίου, των ναύλων και τελικά το κόστος ζωής. Δεν πρόκειται για μια μακρινή κρίση. Ένα σοκ στον Ορμούζ μπορεί να φτάσει στο ρεύμα, στα καύσιμα, στα τρόφιμα και στις μεταφορές.
Δεύτερον, στρατιωτική. Το ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα περάσουν τα τάνκερ. Είναι αν θα περάσουν υπό αμερικανική προστασία, υπό ιρανική απειλή, υπό διεθνή επιτήρηση ή υπό έναν νέο άτυπο συσχετισμό ισχύος.
Τρίτον, γεωπολιτική. Τα Στενά του Ορμούζ είναι το σημείο όπου συναντιούνται οι ΗΠΑ, το Ιράν, οι μοναρχίες του Κόλπου, η Κίνα, η Ινδία και η Ευρώπη. Όλοι εξαρτώνται από το ίδιο πέρασμα, αλλά κανείς δεν θέλει να το ελέγχει αποκλειστικά ο άλλος.
Το πιο επικίνδυνο στοιχείο είναι ότι οι εναλλακτικές διαδρομές είναι περιορισμένες. Η IEA εκτιμά ότι μόνο η Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ διαθέτουν λειτουργικές δυνατότητες αγωγών που μπορούν να παρακάμψουν μερικώς τα Στενά, με διαθέσιμη δυναμικότητα περίπου 3,5 έως 5,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Αυτό είναι σημαντικό, αλλά δεν αρκεί για να αντικαταστήσει τον όγκο που περνά από τον Ορμούζ.
Η UNCTAD προειδοποιεί ότι οι διαταραχές στα Στενά δεν περιορίζονται στην ενέργεια. Μεταφέρονται στις αλυσίδες εφοδιασμού, στα λιπάσματα, στα ναύλα, στα ασφάλιστρα και στις τιμές τροφίμων, με ιδιαίτερα βαριές συνέπειες για τις πιο ευάλωτες οικονομίες.
Η πραγματική μάχη στα Στενά του Ορμούζ δεν είναι ένα τοπικό μπρα ντε φερ Ιράν–ΗΠΑ. Είναι η μάχη για το αν ο 21ος αιώνας θα έχει ελεύθερες θαλάσσιες αρτηρίες ή θαλάσσιες ζώνες εκβιασμού.
Το Ιράν κρατά στα χέρια του τη γεωγραφία. Οι ΗΠΑ κρατούν τη ναυτική ισχύ. Οι χώρες του Κόλπου κρατούν την παραγωγή. Η Ασία κρατά τη ζήτηση. Και η Ευρώπη, όπως συχνά συμβαίνει, παρακολουθεί την κρίση γνωρίζοντας ότι τον λογαριασμό μπορεί να τον πληρώσει και η ίδια.
Τα Στενά του Ορμούζ δεν είναι απλώς ένας χάρτης. Είναι η κάνουλα του παγκόσμιου συστήματος. Και όποιος ακουμπά αυτή την κάνουλα, δεν απειλεί μόνο τον αντίπαλό του· απειλεί ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία.