Το ντοκουμέντο είναι υπαρκτό – Η μελέτη του ΕΛΙΑΜΕΠ έφθασε μέσω τουρκικών κυβερνητικών στελεχών στον γαμπρό του Ερντογάν
Στις 5 Δεκεμβρίου 2016 —και όχι στις 5 Δεκεμβρίου 2026— δημοσιοποιήθηκε από τα WikiLeaks το αρχείο «Berat’s Box», το οποίο περιλάμβανε περισσότερα από 57.900 ηλεκτρονικά μηνύματα από τον προσωπικό λογαριασμό του Μπεράτ Αλμπαϊράκ, γαμπρού του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και τότε υπουργού Ενέργειας της Τουρκίας. Τα μηνύματα καλύπτουν την περίοδο από τον Απρίλιο του 2000 έως τον Σεπτέμβριο του 2016.
Ανάμεσα στα αρχεία βρίσκεται αλληλογραφία με τίτλο:
«The Davutoğlu Doctrine and Turkish Foreign Policy»
Η αλληλογραφία αποτυπώνει μία συγκεκριμένη διαδρομή. Στις 29 Απριλίου 2010, ο Μεχμέτ Ακίφ Κοτς ενημερώνει Τούρκους αξιωματούχους ότι ο τότε γενικός διευθυντής του ΕΛΙΑΜΕΠ, Θάνος Ντόκος, είχε αποστείλει ηλεκτρονικά στην τουρκική πρεσβευτική αρχή τη μελέτη του Ιωάννη Γρηγοριάδη. Το μήνυμα προωθήθηκε στον Φαρούκ Καϊμακτσί, στη συνέχεια στον τότε αρμόδιο για τις ευρωπαϊκές υποθέσεις Εγκεμέν Μπαγίς και τελικά, στις 30 Απριλίου 2010, στον Μπεράτ Αλμπαϊράκ.
Τι αποδεικνύεται
Από το έγγραφο προκύπτει ότι:
Ο Θάνος Ντόκος απέστειλε τη μελέτη στην τουρκική πρεσβευτική αρχή.
Επίσης αποδεικνύεται ότι Τούρκοι κρατικοί και κυβερνητικοί αξιωματούχοι αξιολόγησαν το περιεχόμενό της και την προώθησαν εσωτερικά, μέχρι τον προσωπικό λογαριασμό του Αλμπαϊράκ.
Δεν προκύπτει, όμως, ότι ο ίδιος ο Ντόκος επικοινώνησε απευθείας με τον Αλμπαϊράκ ή ότι γνώριζε σε ποια πρόσωπα θα προωθούσε το έγγραφο η τουρκική πλευρά.
Η κρίσιμη ανακρίβεια: Η μελέτη δεν εμφανίζεται ως «αδημοσίευτη»
Εδώ βρίσκεται το σημαντικότερο πρόβλημα του αρχικού δημοσιεύματος.
Το ίδιο το τουρκικό email αναφέρει ρητά ότι η μελέτη:
«δημοσιεύθηκε ως working paper του ΕΛΙΑΜΕΠ τον Απρίλιο του 2010».
Παράλληλα, στην πρώτη σελίδα του επίσημου PDF του ΕΛΙΑΜΕΠ αναγράφεται ξεκάθαρα «April 2010» και «Working Paper No 8/2010». Επομένως, ο ισχυρισμός ότι ο Ντόκος έστειλε στους Τούρκους μία αδημοσίευτη έκθεση πριν αυτή αναρτηθεί επισήμως δεν τεκμηριώνεται.
Το γεγονός ότι η ηλεκτρονική διεύθυνση του αρχείου περιλαμβάνει τον φάκελο /2010/05/ μπορεί να δείχνει ότι το PDF μεταφορτώθηκε ή μεταφέρθηκε στον συγκεκριμένο φάκελο τον Μάιο. Δεν αποτελεί, όμως, ασφαλή απόδειξη ότι η μελέτη δεν είχε ήδη εκδοθεί ή κυκλοφορήσει τον Απρίλιο.
Άρα, ο δημοσιογραφικά ακριβής χαρακτηρισμός δεν είναι «διαρροή αδημοσίευτης έκθεσης», αλλά:
διαβίβαση δημοσιευμένης ή ήδη εκδοθείσας μελέτης του ΕΛΙΑΜΕΠ προς την τουρκική διπλωματική πλευρά.
Τι πραγματικά έγραφε η μελέτη
Η εργασία του Ιωάννη Γρηγοριάδη δεν ήταν απόρρητο κρατικό έγγραφο ούτε υπηρεσιακή μελέτη της ελληνικής κυβέρνησης. Ήταν ακαδημαϊκό working paper που ανέλυε το δόγμα του Αχμέτ Νταβούτογλου, την εφαρμογή του στην τουρκική εξωτερική πολιτική και τις εσωτερικές του αντιφάσεις.
Πράγματι, στα συμπεράσματα υποστηρίζεται ότι η ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας θα μπορούσε να συμβάλει στην αντιμετώπιση του Κουρδικού και της σύγκρουσης ισλαμιστών–κεμαλιστών. Αναφέρεται επίσης ότι μία περιφερειακά ισχυρότερη Τουρκία, εφόσον πληρούσε πλήρως τα κριτήρια ένταξης, θα μπορούσε να αποτελέσει χρήσιμο μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και παράγοντα στον ευρωπαϊκό στρατηγικό σχεδιασμό.
Όμως η μελέτη δεν αποτελεί άκριτη εξύμνηση του τουρκικού δόγματος. Καταγράφει, μεταξύ άλλων:
- την απουσία ουσιαστικής προόδου στις σχέσεις με την Ελλάδα και στο Κυπριακό,
- τη μη πραγματοποίηση έστω μερικής αποχώρησης τουρκικών στρατευμάτων από την Κύπρο,
- τον κίνδυνο απομάκρυνσης της Τουρκίας από τη Δύση λόγω της πολιτικής της έναντι του Ιράν,
- τις αντιφάσεις ανάμεσα στην ευρωπαϊκή πορεία και στις πολλαπλές γεωπολιτικές φιλοδοξίες της Άγκυρας,
- τον κίνδυνο υπερεπέκτασης της τουρκικής διπλωματίας και υπερεκτίμησης των δυνατοτήτων της χώρας.
Επομένως, η περιγραφή της ως «οδηγού για το πώς θα εξυπηρετήσει η Τουρκία καλύτερα τους στρατηγικούς της στόχους» αποτελεί πολιτική ερμηνεία, όχι πλήρη και ουδέτερη αποτύπωση του περιεχομένου.
Το πολιτικό ερώτημα που παραμένει
Η υπόθεση δεν χρειάζεται υπερβολές για να προκαλέσει εύλογα ερωτήματα.
Για ποιον λόγο ο γενικός διευθυντής ενός ελληνικού think tank εξωτερικής πολιτικής έκρινε σκόπιμο να αποστείλει τη συγκεκριμένη εργασία στην τουρκική πρεσβευτική αρχή;
Επρόκειτο για πάγια πρακτική διανομής των εκδόσεων του ΕΛΙΑΜΕΠ σε πρεσβείες, διεθνείς οργανισμούς και ξένα ερευνητικά κέντρα; Είχε ήδη δημοσιευθεί η εργασία όταν εστάλη; Σε ποιον ακριβώς παραλήπτη απευθύνθηκε; Συνοδευόταν από κάποιο σχόλιο ή άλλη επικοινωνία; Είχε ενημερωθεί ο συγγραφέας;
Αυτά είναι τα ουσιαστικά ερωτήματα στα οποία θα μπορούσε να απαντήσει ο ίδιος ο Θάνος Ντόκος ή το ΕΛΙΑΜΕΠ.
Ο Ντόκος διετέλεσε γενικός διευθυντής του Ιδρύματος και το 2019 τοποθετήθηκε αναπληρωτής σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας. Τον Οκτώβριο του 2020 ανέλαβε σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας του πρωθυπουργού.
ΕΛΙΑΜΕΠ: Μία ακόμη απαραίτητη διόρθωση
Το 2010 η πλήρης ονομασία του φορέα ήταν —και παραμένει— Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής, όχι «Ελληνικό Ίδρυμα Άμυνας και Εξωτερικής Πολιτικής». Το ακρωνύμιο ΕΛΙΑΜΕΠ έχει διατηρηθεί από την παλαιότερη ονομασία του Ιδρύματος, όταν λειτουργούσε ως Ίδρυμα Αμυντικής και Εξωτερικής Πολιτικής.
Συμπέρασμα
Το email είναι αυθεντικό και αποκαλυπτικό ως προς τη διαδρομή της μελέτης: Ντόκος – τουρκική πρεσβευτική αρχή – Τούρκοι κυβερνητικοί αξιωματούχοι – Αλμπαϊράκ.
Δεν αποδεικνύει, όμως, κατασκοπεία, αποστολή απορρήτου υλικού ή διαρροή αδημοσίευτης έκθεσης. Αντίθετα, τα ίδια τα έγγραφα αναφέρουν ότι η μελέτη είχε εκδοθεί τον Απρίλιο του 2010.
Η σοβαρή κριτική δεν χρειάζεται να στηρίζεται σε στοιχεία που δεν υπάρχουν. Αρκεί το πραγματικό ερώτημα:
Ποια ακριβώς ήταν η θεσμική σχέση και η πολιτική επικοινωνίας του ΕΛΙΑΜΕΠ με την τουρκική διπλωματική και κυβερνητική πλευρά — και γιατί κανείς δεν θεώρησε απαραίτητο να εξηγήσει δημόσια τη συγκεκριμένη αλληλογραφία;