Ο Μητσοτάκης υπόσχεται «ποιοτικό, ασφαλές και οικονομικό νερό», αλλά αποφεύγει να πει ποιος θα το ελέγχει, ποιος θα πληρώσει τα χρέη και πόσο θα κοστίζει τελικά στον πολίτη
Στην κυριακάτικη ανασκόπησή του, ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανακοίνωσε έναν νέο κύκλο χρηματοδοτήσεων ύψους 66,4 εκατομμυρίων ευρώ για 61 έργα ύδρευσης, άρδευσης και αποχέτευσης σε 31 Δήμους.
Μαζί με προηγούμενες παρεμβάσεις, η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι χρηματοδοτεί συνολικά 103 έργα σε 63 Δήμους, με σχεδόν 142 εκατομμύρια ευρώ.
Και ποιος είναι, σύμφωνα με τον πρωθυπουργό, ο μεγάλος στόχος;
«Πιο ποιοτικό, ασφαλές και οικονομικό νερό».
Ακούγεται θαυμάσιο.
Τόσο θαυμάσιο, ώστε σχεδόν ξεχνά κανείς ότι την ίδια ώρα η κυβέρνηση επιχειρεί να αλλάξει ολόκληρο τον χάρτη διαχείρισης του νερού, να συγκεντρώσει υπηρεσίες, δίκτυα και παρόχους σε μεγαλύτερα σχήματα και να περιορίσει δραστικά τον ρόλο των Δήμων και των τοπικών κοινωνιών.
Τα εκατομμύρια, λοιπόν, υπάρχουν στην ανάρτηση.
Οι απαντήσεις, όμως, εξακολουθούν να λείπουν.
«Οικονομικό νερό» χωρίς να μας λένε την τιμή
Ο πρωθυπουργός υπόσχεται οικονομικό νερό.
Πόσο οικονομικό;
Ποιο θα είναι το τιμολόγιο μετά τις ενοποιήσεις;
Θα υπάρχει ενιαία τιμή ή διαφορετικές χρεώσεις ανά περιοχή;
Θα πληρώνουν οι πολίτες της Χαλκίδας, της Ερέτριας, της Καρύστου, της Ιστιαίας, του Μαντουδίου και των Ψαχνών το ίδιο;
Θα λαμβάνονται υπόψη οι τοπικές ιδιαιτερότητες, το κόστος άντλησης, η ποιότητα των πηγών, η έκταση των δικτύων και οι ανάγκες κάθε Δήμου;
Ή θα επιβληθεί ένα συγκεντρωτικό μοντέλο, στο οποίο οι αποφάσεις θα λαμβάνονται μακριά από τον τόπο που πληρώνει τον λογαριασμό;
Η λέξη «οικονομικό» είναι εύκολη όταν δεν συνοδεύεται από αριθμούς.
Ο πολίτης, όμως, δεν πληρώνει συνθήματα.
Πληρώνει κυβικά μέτρα, πάγια, τέλη αποχέτευσης, προσαυξήσεις και φόρους.
Ας δημοσιεύσει, λοιπόν, η κυβέρνηση τους υπολογισμούς της.
Πόσο θα κοστίζει το νερό την πρώτη ημέρα εφαρμογής του νέου μοντέλου;
Πόσο θα κοστίζει μετά από τρία χρόνια;
Και ποιος εγγυάται ότι οι νέες δομές δεν θα ξεκινήσουν με υποσχέσεις χαμηλών τιμών και δεν θα καταλήξουν σε αλλεπάλληλες αυξήσεις;
Ποιος θα πληρώσει τα χρέη;
Πολλές δημοτικές επιχειρήσεις ύδρευσης και αποχέτευσης βρίσκονται αντιμέτωπες με χρέη, υψηλό ενεργειακό κόστος, παλαιά δίκτυα, απλήρωτους λογαριασμούς και χρόνια υποχρηματοδότηση.
Η κυβέρνηση εμφανίζει αυτά τα προβλήματα περίπου ως απόδειξη ότι το σημερινό μοντέλο απέτυχε.
Ξεχνά, όμως, να μας πει ποιος το άφησε να αποτύχει.
Ποιος επέτρεψε να λειτουργούν δίκτυα δεκαετιών χωρίς τις αναγκαίες επενδύσεις;
Ποιος εκτόξευσε το ενεργειακό κόστος των αντλιοστασίων;
Ποιος καθυστέρησε τις χρηματοδοτήσεις;
Ποιος επέβαλε στους Δήμους να λειτουργούν κρίσιμες υποδομές με ανεπαρκές προσωπικό και περιορισμένους πόρους;
Και τώρα, ποιος θα πληρώσει τα συσσωρευμένα χρέη;
Θα τα αναλάβει το κράτος;
Θα μεταφερθούν στους νέους παρόχους;
Θα ενσωματωθούν στα τιμολόγια;
Ή θα εμφανιστούν αύριο ως «αναγκαίες αυξήσεις», τις οποίες θα κληθεί να πληρώσει ο πολίτης επειδή κάποιοι απέτυχαν επί χρόνια να σχεδιάσουν και να χρηματοδοτήσουν σωστά τις υποδομές;
Αυτό είναι το κρίσιμο ζήτημα.
Γιατί όταν η κυβέρνηση μιλά για εξυγίανση, συνήθως κάποιος άλλος πληρώνει τον λογαριασμό.
Και αυτός ο κάποιος είναι σχεδόν πάντα ο καταναλωτής.
Οι Δήμοι θα έχουν λόγο ή απλώς θα παραδώσουν τα κλειδιά;
Το νερό δεν είναι μόνο ένας σωλήνας που μεταφέρει κυβικά μέτρα.
Είναι τοπικές πηγές, γεωτρήσεις, δεξαμενές, αντλιοστάσια, περιουσιακά στοιχεία, εγκαταστάσεις, προσωπικό και έργα που χρηματοδοτήθηκαν επί δεκαετίες από δημόσιους και δημοτικούς πόρους.
Σε ποιον θα περάσουν όλα αυτά;
Με ποια αποτίμηση;
Θα αποζημιωθούν οι Δήμοι για τις υποδομές που παραδίδουν;
Θα συμμετέχουν στη διοίκηση των νέων φορέων;
Θα μπορούν να ελέγχουν τις αποφάσεις για τα τιμολόγια, τα έργα και τις διακοπές υδροδότησης;
Ή απλώς θα παραδώσουν τα δίκτυα και μετά θα δέχονται τα παράπονα των πολιτών χωρίς να έχουν καμία πραγματική αρμοδιότητα;
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση κινδυνεύει να μετατραπεί σε τηλεφωνικό κέντρο διαμαρτυριών.
Ο Δήμαρχος θα ακούει τον πολίτη.
Ο Αντιδήμαρχος θα φωτογραφίζει τη βλάβη.
Το Δημοτικό Συμβούλιο θα εκδίδει ψηφίσματα.
Και οι πραγματικές αποφάσεις θα λαμβάνονται σε ένα κεντρικό γραφείο, δεκάδες ή εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά.
Αυτό δεν ονομάζεται μεταρρύθμιση.
Ονομάζεται αφαίρεση της τοπικής ευθύνης χωρίς δημοκρατικό έλεγχο.
Δίνουν 142 εκατομμύρια για δίκτυα που αξίζουν πολλαπλάσια
Η κυβέρνηση διαφημίζει σχεδόν 142 εκατομμύρια ευρώ για 103 έργα.
Αν διαιρεθεί το ποσό, ο μέσος όρος είναι περίπου 1,38 εκατομμύρια ευρώ ανά έργο.
Την ίδια στιγμή, μόνο η αντικατάσταση παλαιών δικτύων, η εγκατάσταση τηλεμετρίας, η αναβάθμιση αντλιοστασίων, η κατασκευή δεξαμενών και ο περιορισμός των διαρροών σε έναν μεγάλο Δήμο μπορούν να απαιτήσουν δεκάδες εκατομμύρια.
Άρα ας σταματήσει η κυβέρνηση να παρουσιάζει κάθε χρηματοδοτικό πρόγραμμα σαν να έλυσε το υδατικό πρόβλημα της χώρας.
Τα 142 εκατομμύρια είναι χρήσιμα.
Δεν είναι, όμως, λευκή επιταγή πολιτικής επιτυχίας.
Ούτε μπορούν να καλύψουν δεκαετίες εγκατάλειψης.
Χρειάζεται πλήρης χαρτογράφηση των αναγκών, συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα αντικατάστασης των δικτύων και δημοσίευση του πραγματικού κόστους ανά Δήμο.
Διαφορετικά, θα έχουμε πάλι εγκαίνια αποσπασματικών έργων, δελτία Τύπου και φωτογραφίες υπουργών, ενώ κάτω από την άσφαλτο θα συνεχίζουν να σαπίζουν αγωγοί ηλικίας μισού αιώνα.
Πόσο νερό χάνεται πριν φτάσει στη βρύση;
Η κυβέρνηση μιλά για εξοικονόμηση και ορθολογική διαχείριση.
Δεν δημοσιεύει, όμως, έναν πλήρη και συγκρίσιμο πίνακα για τις απώλειες νερού ανά πάροχο και ανά Δήμο.
Πόσο νερό αντλείται;
Πόσο τιμολογείται;
Πόσο χάνεται από διαρροές;
Πόσο δεν καταγράφεται λόγω παλαιών ή προβληματικών μετρητών;
Πόσο κοστίζει η ενέργεια που καταναλώνεται για να αντληθεί νερό το οποίο τελικά χάνεται μέσα στο έδαφος;
Χωρίς αυτά τα στοιχεία, δεν υπάρχει μεταρρύθμιση.
Υπάρχει μόνο διοικητική αναδιάταξη.
Αλλάζουμε τα λογότυπα, τις διοικήσεις και τις αρμοδιότητες, ενώ οι τρύπιοι αγωγοί παραμένουν εκεί.
Και στο τέλος βαφτίζουμε την αποτυχία «νέο μοντέλο διαχείρισης».
Οι «έξυπνοι» μετρητές δεν κάνουν έξυπνο το δίκτυο
Σε αρκετές περιοχές προωθείται η αντικατάσταση των παλαιών υδρομέτρων με «έξυπνους» ηλεκτρονικούς μετρητές.
Η τεχνολογία μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό διαρροών, στην ακριβέστερη μέτρηση και στην έγκαιρη ενημέρωση του καταναλωτή.
Αλλά ας μην κοροϊδευόμαστε.
Ένας έξυπνος μετρητής επάνω σε ένα γερασμένο και διάτρητο δίκτυο δεν αποτελεί ολοκληρωμένη πολιτική ύδρευσης.
Απλώς καταγράφει με μεγαλύτερη ακρίβεια την κατανάλωση του πολίτη.
Το κράτος θα γνωρίζει ακριβώς πόσο νερό πέρασε από το ρολόι του σπιτιού.
Θα γνωρίζει, όμως, με την ίδια ακρίβεια πόσο νερό χάθηκε πριν φτάσει εκεί;
Θα αποκατασταθούν πρώτα οι διαρροές ή θα αγοραστούν πρώτα χιλιάδες μετρητές;
Ποιος θα έχει πρόσβαση στα δεδομένα κατανάλωσης;
Για πόσο χρόνο θα διατηρούνται;
Πώς θα προστατεύονται;
Και ποιος θα πληρώνει την αντικατάσταση, τη συντήρηση και την πιστοποίησή τους;
Γιατί στην Ελλάδα έχουμε δει πολλές φορές το ίδιο έργο:
Η τεχνολογία αγοράζεται ακριβά.
Παρουσιάζεται πανηγυρικά.
Και λίγα χρόνια αργότερα κανείς δεν γνωρίζει ποιος τη συντηρεί και πόσο κοστίζει.
Το νερό δεν είναι προϊόν για να «εξορθολογιστεί» η τιμή του
Η λέξη που πρέπει να ειπωθεί καθαρά είναι μία:
Δημόσιο αγαθό.
Το νερό δεν είναι ένα ακόμη εμπόρευμα.
Δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται μόνο με όρους κόστους, απόδοσης, εισπραξιμότητας και οικονομιών κλίμακας.
Βεβαίως και πρέπει να υπάρχει ορθολογική τιμολόγηση.
Βεβαίως και πρέπει να περιοριστεί η σπατάλη.
Βεβαίως και οι πάροχοι πρέπει να είναι βιώσιμοι.
Αλλά η βιωσιμότητα δεν μπορεί να εξασφαλίζεται με τιμολόγια που μετατρέπουν την πρόσβαση στο νερό σε οικονομικό βάρος για τα νοικοκυριά.
Ούτε μπορεί η κυβέρνηση να επικαλείται τα χρέη και τις δυσλειτουργίες των δημοτικών επιχειρήσεων για να επιβάλει ένα συγκεντρωτικό σύστημα χωρίς σαφείς εγγυήσεις κοινωνικού ελέγχου.
Γιατί το ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος θα διαχειρίζεται το νερό.
Το ερώτημα είναι με ποια κριτήρια θα το διαχειρίζεται.
Με κριτήριο την καθολική πρόσβαση;
Ή με κριτήριο την οικονομική απόδοση;
Δημοσιεύστε τα στοιχεία – Δήμο προς Δήμο
Πριν προχωρήσει οποιαδήποτε μεγάλη αλλαγή, η κυβέρνηση οφείλει να δημοσιεύσει πλήρη στοιχεία για κάθε Δήμο και κάθε πάροχο:
Το συνολικό ετήσιο κόστος ύδρευσης.
Το ενεργειακό κόστος.
Το κόστος προσωπικού.
Τις απώλειες του δικτύου.
Τις οφειλές προς προμηθευτές και παρόχους ενέργειας.
Τις ληξιπρόθεσμες απαιτήσεις από καταναλωτές.
Την ηλικία και το μήκος των δικτύων.
Τις ανάγκες επενδύσεων.
Την ποιότητα του νερού.
Τα υφιστάμενα τιμολόγια.
Τις προτεινόμενες νέες χρεώσεις.
Χωρίς αυτά, κανένας Δήμος, καμία δημοτική επιχείρηση και κανένας πολίτης δεν μπορεί να κρίνει αν η αλλαγή που προωθείται είναι πραγματική λύση ή απλώς διοικητική αρπαγή υποδομών.
Δεν μπορεί η κυβέρνηση να ζητά λευκή επιταγή.
Όχι για το νερό.
Πρώτα η ενημέρωση, μετά οι αποφάσεις
Οι τοπικές κοινωνίες πρέπει να ενημερωθούν πριν βρεθούν μπροστά σε τετελεσμένα.
Οι Δήμοι πρέπει να γνωρίζουν:
Τι ακριβώς παραδίδουν.
Σε ποιον το παραδίδουν.
Τι αρμοδιότητες διατηρούν.
Πώς θα εκπροσωπούνται.
Τι θα συμβεί στους εργαζομένους.
Ποιος θα εκτελεί τις βλάβες.
Ποιος θα αποφασίζει τα έργα.
Ποιος θα καθορίζει τις τιμές.
Ποιος θα ελέγχει τον νέο πάροχο.
Και ποιος θα λογοδοτεί όταν μια περιοχή μείνει χωρίς νερό μέσα στον Αύγουστο.
Η κυβέρνηση δεν μπορεί να αποφασίζει στην Αθήνα και να εμφανίζεται μετά στους Δήμους για να ανακοινώσει ότι όλα έγιναν για το καλό τους.
Αυτή η μέθοδος έχει χρησιμοποιηθεί πολλές φορές.
Πρώτα λαμβάνεται η απόφαση.
Μετά οργανώνεται η «διαβούλευση».
Και στο τέλος οι αντιδράσεις χαρακτηρίζονται τοπικισμός, συντεχνιακή άρνηση ή φόβος απέναντι στη μεταρρύθμιση.
Το νερό δεν παραδίδεται με μια κυριακάτικη ανάρτηση
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υπόσχεται πιο ποιοτικό, ασφαλές και οικονομικό νερό.
Η κοινωνία απαιτεί αποδείξεις.
Όχι γενικόλογες διαβεβαιώσεις.
Όχι συνολικά ποσά χωρίς ανάλυση.
Όχι έργα χωρίς χρονοδιάγραμμα.
Όχι ενοποιήσεις χωρίς οικονομικά στοιχεία.
Όχι νέους παρόχους χωρίς δημοκρατικό έλεγχο.
Και κυρίως, όχι αποφάσεις πίσω από κλειστές πόρτες για ένα αγαθό χωρίς το οποίο δεν μπορεί να υπάρξει ζωή.
Το νερό ανήκει στην κοινωνία.
Οι υποδομές έχουν πληρωθεί από τους πολίτες.
Τα δίκτυα κατασκευάστηκαν με δημόσιους πόρους.
Οι Δήμοι δεν είναι μεσάζοντες που μπορούν απλώς να παραμεριστούν.
Πριν, λοιπόν, η κυβέρνηση μας διαβεβαιώσει ότι το νερό θα γίνει «οικονομικό», ας μας πει πρώτα την τιμή.
Πριν μας πει ότι θα γίνει «ασφαλές», ας δημοσιεύσει την κατάσταση των δικτύων.
Πριν μας πει ότι θα γίνει «ποιοτικό», ας παρουσιάσει τις μετρήσεις.
Και πριν αλλάξει τον χάρτη της ύδρευσης, ας ρωτήσει τους ανθρώπους που θα πληρώνουν τον λογαριασμό.
Γιατί στο τέλος μπορεί να αλλάξει ο πάροχος, το λογότυπο και η διοίκηση.
Ένα πράγμα, όμως, θα παραμείνει ίδιο:
Ο πολίτης θα ανοίγει τη βρύση.
Και η κυβέρνηση θα ανοίγει τον λογαριασμό.
