Νέο, αυστηρό νομικό τοπίο για αιολικά και άλλες εγκαταστάσεις – Στο επίκεντρο και η Εύβοια, όπου η προστατευόμενη φύση συνυπάρχει εδώ και χρόνια με ασφυκτική επενδυτική πίεση
Η εποχή κατά την οποία μια περιβαλλοντική μελέτη μπορούσε να γεμίσει με γενικόλογες αναφορές, να βαφτιστεί «δέουσα εκτίμηση» και να ανοίξει τον δρόμο για ένα έργο μέσα ή δίπλα σε περιοχή Natura δέχεται ένα καίριο πλήγμα.
Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ξεκαθάρισε ότι χωρίς σαφείς και ειδικούς στόχους διατήρησης για τη συγκεκριμένη προστατευόμενη περιοχή δεν μπορεί να υπάρξει έγκυρη αξιολόγηση των επιπτώσεων ενός έργου. Με απλά λόγια: εάν το κράτος δεν έχει προηγουμένως ορίσει τι ακριβώς προστατεύει, σε ποια κατάσταση πρέπει να διατηρηθεί και ποια είδη ή οικότοποι χρειάζονται αποκατάσταση, καμία αρμόδια αρχή δεν μπορεί να ισχυριστεί σοβαρά ότι γνωρίζει αν ένα έργο θα προκαλέσει βλάβη.
Και αυτό αφορά άμεσα την Ελλάδα. Αφορά όμως ακόμη περισσότερο την Εύβοια, ένα νησί που έχει μετατραπεί σε διαρκές πεδίο αιολικών σχεδιασμών, νέων δρόμων πρόσβασης, δικτύων μεταφοράς, υποσταθμών και συνοδών εγκαταστάσεων, συχνά κοντά ή μέσα σε περιοχές εξαιρετικής οικολογικής αξίας.
Πρώτα ο στόχος προστασίας, μετά η άδεια
Η απόφαση της 16ης Ιουλίου 2026 εκδόθηκε στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις C‑27/25 και C‑356/25, οι οποίες ξεκίνησαν από την Ιρλανδία και αφορούσαν αιολικά έργα που μπορούσαν να επηρεάσουν προστατευόμενη περιοχή.
Το συμπέρασμα του ΔΕΕ είναι καθαρό: όταν δεν έχουν θεσπιστεί ειδικοί στόχοι διατήρησης για τη συγκεκριμένη Ζώνη Ειδικής Προστασίας, η εθνική αρχή δεν μπορεί να πραγματοποιήσει έγκυρη δέουσα εκτίμηση και, επομένως, δεν μπορεί να στηρίξει νόμιμα πάνω σε αυτήν την έγκριση ενός έργου.
Στο προκαταρκτικό στάδιο μπορεί να προσδιοριστεί μόνο η γεωγραφική περιοχή που ενδέχεται να επηρεαστεί. Από τη στιγμή, όμως, που η διοίκηση καλείται να κρίνει εάν υπάρχει πιθανότητα ή κίνδυνος σημαντικών επιπτώσεων, οι ειδικοί στόχοι διατήρησης είναι απαραίτητοι.
Δεν αρκεί, λοιπόν, μια γενική διακήρυξη ότι «προστατεύεται η βιοποικιλότητα». Δεν αρκεί μια τυπική αναφορά σε προστατευόμενα είδη. Δεν αρκεί η αντιγραφή ενός καταλόγου οικοτόπων σε εκατοντάδες σελίδες μελέτης. Η αξιολόγηση οφείλει να εξετάζει συγκεκριμένα τι πρέπει να διατηρηθεί, τι πρέπει να αποκατασταθεί και ποια ακριβώς επίπτωση μπορεί να έχει το έργο στην οικολογική ακεραιότητα της περιοχής.
Η Εύβοια δεν μπορεί να μείνει έξω από τη συζήτηση
Στη Νότια Εύβοια, το Όρος Όχη και η παράκτια ζώνη του αποτελούν περιοχή του δικτύου Natura 2000. Στην ίδια γεωγραφική ενότητα βρίσκονται πολύτιμοι χερσαίοι και θαλάσσιοι οικότοποι, δάση, σπάνια είδη, λιβάδια Ποσειδωνίας και οι ύφαλοι γύρω από τον Καφηρέα.
Την ίδια ώρα, η κεντρική και η νότια Εύβοια έχουν δεχθεί επί δεκαετίες τεράστια πίεση από την ανάπτυξη αιολικών εγκαταστάσεων. Η νέα ευρωπαϊκή απόφαση θέτει πλέον ένα αμείλικτο ερώτημα για κάθε νέα ή εκκρεμή αδειοδότηση που μπορεί να επηρεάσει περιοχή Natura:
Υπάρχουν θεσπισμένοι, σαφείς και ειδικοί στόχοι διατήρησης για όλα τα προστατευόμενα είδη και τους οικοτόπους της συγκεκριμένης περιοχής;
Εάν η απάντηση είναι αρνητική, η διαδικασία δεν μπορεί να συνεχίζεται σαν να μη συμβαίνει τίποτα. Δεν μπορεί η διοίκηση να αξιολογεί στο περίπου, να συμπληρώνει τα κενά με γενικές περιγραφές και στο τέλος να βεβαιώνει ότι «δεν αναμένονται σημαντικές επιπτώσεις». Αυτό ακριβώς το μοντέλο αμφισβητεί πλέον ευθέως το ευρωπαϊκό δικαστήριο.
Η απόφαση δεν ακυρώνει αυτομάτως κάθε υφιστάμενη άδεια ούτε απαγορεύει συλλήβδην κάθε έργο μέσα σε περιοχή Natura. Αφαιρεί, όμως, το βασικό νομικό άλλοθι των αδειοδοτήσεων που στηρίχθηκαν σε εκτιμήσεις χωρίς το αναγκαίο επιστημονικό και κανονιστικό υπόβαθρο. Νέες και εκκρεμείς αιτήσεις δεν μπορούν να κρίνονται νόμιμα χωρίς τους απαιτούμενους στόχους, ενώ παλαιότερες εγκρίσεις ενδέχεται να βρεθούν στο μικροσκόπιο, εφόσον προσβληθούν και αποδειχθεί ότι στηρίχθηκαν στο ίδιο θεμελιώδες κενό.
Η Ελλάδα είχε ήδη προειδοποιηθεί
Η χώρα μας δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι αιφνιδιάστηκε. Η Ελλάδα έχει ήδη καταδικαστεί από το ΔΕΕ για την καθυστέρηση στον καθορισμό ειδικών στόχων και αναγκαίων μέτρων διατήρησης. Παρ’ όλα αυτά, χρόνια αργότερα, εξακολουθούν να υπάρχουν προστατευόμενες περιοχές, είδη και οικότοποι χωρίς ολοκληρωμένη και δεσμευτική θωράκιση, ενώ καθυστερούν και τα προεδρικά διατάγματα που θα έπρεπε να βάζουν σαφείς κανόνες χρήσεων και προστασίας.
Έτσι δημιουργήθηκε το ελληνικό παράδοξο: η περιοχή χαρακτηρίζεται Natura στα χαρτιά, αλλά το κράτος δεν έχει ολοκληρώσει το κανονιστικό πλαίσιο που θα εξηγεί με ακρίβεια τι επιτρέπεται, τι απαγορεύεται και ποιο είναι το όριο αντοχής του οικοσυστήματος. Παρ’ όλα αυτά, οι φάκελοι έργων κατατίθενται, οι γνωμοδοτήσεις προχωρούν και οι άδειες συχνά αντιμετωπίζονται ως μια διοικητική διαδρομή που πρέπει απλώς να ολοκληρωθεί.
Αυτό τελειώνει.
Οι απαντήσεις που οφείλουν ΥΠΕΝ και αδειοδοτούσες αρχές
Μετά τη νέα απόφαση, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και οι αρμόδιες αδειοδοτούσες υπηρεσίες οφείλουν να απαντήσουν δημόσια:
Ποιες περιοχές Natura της Εύβοιας διαθέτουν σήμερα πλήρεις, ειδικούς και δεσμευτικούς στόχους διατήρησης;
Για ποια προστατευόμενα είδη και οικοτόπους εξακολουθούν να υπάρχουν κενά;
Με βάση ποιους συγκεκριμένους στόχους αξιολογήθηκαν τα αιολικά και τα συνοδά έργα που βρίσκονται σε διαδικασία αδειοδότησης;
Θα ανασταλούν οι διαδικασίες εκεί όπου οι στόχοι απουσιάζουν ή θα επιχειρηθεί ακόμη μία φορά να περάσουν οι φάκελοι μέσα από το γνωστό διοικητικό ημίφως;
Η Natura δεν είναι μια πράσινη σκιά πάνω στον χάρτη ούτε μια ταμπέλα χρήσιμη για ευρωπαϊκές παρουσιάσεις. Είναι δεσμευτικό καθεστώς προστασίας. Και η προστασία δεν αρχίζει αφού μπουν οι ανεμογεννήτριες, διανοιχθούν οι δρόμοι και κοπούν οι κορυφογραμμές.
Η σειρά που επιβάλλει πλέον η ευρωπαϊκή Δικαιοσύνη είναι απλή: πρώτα καθορίζεις τι προστατεύεις, μετά αξιολογείς επιστημονικά τις επιπτώσεις και μόνο στο τέλος αποφασίζεις εάν ένα έργο μπορεί να εγκριθεί.
Για την Εύβοια, το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: η εποχή των αδειοδοτήσεων στα τυφλά πρέπει να τελειώσει εδώ.