Πολύωρες διακοπές ηλεκτροδότησης, ελλείψεις τροφίμων, προβλήματα στην ύδρευση και διαλυμένες μεταφορές συνθέτουν την καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων
Η Κούβα δεν παλεύει πλέον μόνο με μία ακόμη οικονομική κρίση. Παλεύει να διατηρήσει αναμμένα τα φώτα, να τροφοδοτήσει τα νοσοκομεία, να μεταφέρει τρόφιμα στις αγορές και να εξασφαλίσει νερό για τους κατοίκους της.
Δύο Έλληνες που γνωρίζουν καλά τη χώρα περιγράφουν μια κοινωνία εξαντλημένη από τις διακοπές ρεύματος, την έλλειψη καυσίμων και την καθημερινή αγωνία για τα απολύτως απαραίτητα.
Ο επιχειρηματίας Στέφανος Μακάκας ζει στην Κούβα εδώ και 27 χρόνια, ενώ ο π. Γεώργιος Κανάκης, ιεροκήρυκας και γραμματέας της Ιεράς Μητρόπολης Μεξικού, ταξιδεύει κάθε χρόνο στο νησί για το ιεραποστολικό του έργο.
Οι μαρτυρίες τους, όπως καταγράφηκαν σε ρεπορτάζ της «Καθημερινής», αποτυπώνουν μια πραγματικότητα που ξεπερνά τις πολιτικές αντιπαραθέσεις: εκατομμύρια άνθρωποι αναζητούν καθημερινά φαγητό, μετακίνηση, νερό και λίγες ώρες ηλεκτρικού ρεύματος.
Ρεύμα για λίγες ώρες την ημέρα
Ο Στέφανος Μακάκας διαθέτει σπίτι και επαγγελματική δραστηριότητα στην Κούβα, όπου μέχρι πρόσφατα περνούσε τουλάχιστον έξι μήνες κάθε χρόνο.
Πλέον, όπως αναφέρει, αδυνατεί να παραμείνει περισσότερο από τέσσερις ή πέντε ημέρες κάθε φορά. Σε πολλές περιοχές το ηλεκτρικό ρεύμα παρέχεται μόνο για ελάχιστες ώρες την ημέρα, με αποτέλεσμα να μη λειτουργούν ψυγεία, κλιματιστικά, τηλεπικοινωνίες και βασικές οικιακές συσκευές.
Η εικόνα δεν περιορίζεται στην περιφέρεια. Ακόμη και η Αβάνα, η οποία παλαιότερα προστατευόταν περισσότερο από τις πολύωρες διακοπές, βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με το ίδιο πρόβλημα.
Η ενεργειακή κατάρρευση έχει επιβεβαιωθεί και από αλλεπάλληλες γενικές βλάβες του δικτύου. Στις αρχές Αυγούστου ολόκληρο το νησί βυθίστηκε ξανά στο σκοτάδι, έπειτα από τρεις ακόμη καταρρεύσεις του συστήματος μέσα στον Ιούλιο.
Χιλιόμετρα με τα πόδια για ρύζι και φασόλια
Η έλλειψη καυσίμων δεν προκαλεί μόνο διακοπές ηλεκτροδότησης. Έχει παραλύσει μεγάλο μέρος των μεταφορών και της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Σύμφωνα με τον Στέφανο Μακάκα, ηλικιωμένοι αναγκάζονται να περπατούν μεγάλες αποστάσεις μέχρι τις τοπικές αγορές, χωρίς να γνωρίζουν αν τελικά θα βρουν λίγο ρύζι ή φασόλια.
Προϊόντα που υπάρχουν στην κουβανική ύπαιθρο δεν μπορούν πάντοτε να φτάσουν στις πόλεις, επειδή δεν υπάρχει πετρέλαιο για τα φορτηγά. Έτσι, η ενεργειακή κρίση μετατρέπεται άμεσα σε επισιτιστική κρίση.
Ο π. Γεώργιος περιγράφει μια εξίσου δραματική κατάσταση στις μετακινήσεις. Όσοι δεν μπορούν να διανύσουν μια απόσταση με τα πόδια αναζητούν κάποιο διερχόμενο όχημα, επιδεικνύοντας χρήματα στην άκρη του δρόμου για να εξασφαλίσουν μία θέση.
Ακόμη και αν καταφέρουν να φτάσουν στην Αβάνα, δεν γνωρίζουν πότε και με ποιο μέσο θα επιστρέψουν στα σπίτια τους.
Χωρίς ρεύμα δεν υπάρχει ούτε νερό
Οι επιπτώσεις επεκτείνονται πλέον στη δημόσια υγεία.
Χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα δεν μπορούν να λειτουργήσουν οι αντλίες ύδρευσης. Χωρίς καύσιμα ακινητοποιούνται απορριμματοφόρα και οχήματα δημόσιων υπηρεσιών. Χωρίς ψυγεία δεν μπορούν να συντηρηθούν τρόφιμα και φάρμακα.
Ο ΟΗΕ έχει προειδοποιήσει ότι οι επαναλαμβανόμενες διακοπές επηρεάζουν άμεσα την πρόσβαση σε καθαρό νερό, υγειονομική περίθαλψη, τηλεπικοινωνίες και βασικές κοινωνικές υπηρεσίες.
Σύμφωνα με τον π. Γεώργιο, δύο πλοία παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας που βρίσκονται στην Αβάνα καλύπτουν κατά προτεραιότητα ανάγκες νοσοκομείων και κρατικών υπηρεσιών.
Παράδοξα, σε ορισμένες περιπτώσεις τα χωριά φαίνεται να αντιμετωπίζουν καλύτερα το πρόβλημα των απορριμμάτων, καθώς η αποκομιδή μπορεί να γίνει ακόμη και με ιππήλατα κάρα. Στις πόλεις, όμως, η ακινητοποίηση των οχημάτων δημιουργεί νέες υγειονομικές εστίες.
Ο τουρισμός καταρρέει μαζί με τις υποδομές
Η κρίση πλήττει και τον τουρισμό, έναν από τους σημαντικότερους οικονομικούς πνεύμονες της χώρας.
Όταν τα ξενοδοχεία και τα καταλύματα δεν μπορούν να εγγυηθούν ηλεκτροδότηση, νερό, κλιματισμό και αξιόπιστες μεταφορές, οι επισκέπτες μειώνονται. Μαζί τους χάνονται εισοδήματα για χιλιάδες οικογένειες που εξαρτώνται από τον συγκεκριμένο κλάδο.
Η αιτία της σημερινής ασφυξίας δεν είναι μονοδιάστατη. Η Κούβα αντιμετώπιζε ήδη παλαιές ενεργειακές υποδομές, χρόνια οικονομικά προβλήματα και σοβαρές εσωτερικές δυσλειτουργίες.
Η κατάσταση, όμως, επιδεινώθηκε δραματικά μετά τη διακοπή των πετρελαϊκών ροών από τη Βενεζουέλα και την κλιμάκωση της αμερικανικής πίεσης προς χώρες και εταιρείες που θα μπορούσαν να προμηθεύσουν καύσιμα στο νησί. Το 2025 η Βενεζουέλα κάλυπτε περίπου το ένα τρίτο των καθημερινών πετρελαϊκών αναγκών της Κούβας.
Παραμένουν δίπλα στους ανθρώπους
Παρά τις συνθήκες, οι δύο Έλληνες δεν σκοπεύουν να εγκαταλείψουν οριστικά την Κούβα.
Ο π. Γεώργιος δηλώνει αποφασισμένος να επιστρέψει και να συνεχίσει την ιεραποστολική δράση και τη βοήθεια προς τους κατοίκους. Ο Στέφανος Μακάκας θα εξακολουθήσει να πηγαίνει στο σπίτι του, να φροντίζει τον σκύλο του και να συναντά ανθρώπους με τους οποίους έχει δημιουργήσει δεσμούς ζωής.
Πίσω, όμως, από τις γεωπολιτικές συγκρούσεις και τις ευθύνες της κουβανικής κυβέρνησης βρίσκεται ένα αναπάντητο ανθρωπιστικό ερώτημα:
Μπορεί η πολιτική πίεση προς ένα καθεστώς να φτάνει μέχρι το σημείο όπου περίπου δέκα εκατομμύρια άνθρωποι στερούνται ηλεκτρικό ρεύμα, νερό, φάρμακα και φαγητό;
Όποια και αν είναι η απάντηση για το μέλλον της κουβανικής ηγεσίας, ένας ολόκληρος λαός δεν μπορεί να καταδικάζεται να ζει στο σκοτάδι.